lezen In het wild

Jagen op leeuwen in gevangenschap: een manier om de soort te redden?

Bekijk Sluit

lezen In het wild

Wereldwijd groeit het protest tegen de import van leeuwentrofeeën, behaald tijdens de jacht op speciaal gefokte leeuwen in gevangenschap. Maar deze vorm van jagen wordt steeds populairder.

Datum
Auteur
Paul Steyn
Fotograaf
Brent Stirton, Brian Cahn, GettyImages
Illustrator
Lauren C. Tierney

Met een verbod op de import van leeuwentrofeeën werd Australië dit jaar het eerste land dat wettelijke maatregelen neemt tegen de lucratieve jacht op leeuwen in gevangenschap, een activiteit die in Zuid-Afrika steeds populairder wordt.

De Australische minister van Milieu, Greg Hunt, beschreef de omstreden ‘sport’ als “wreed” en “barbaars”, en sprak de hoop uit dat het Australische besluit “deel uitmaakt van een doorslaggevende aanpak om de jacht op speciaal gefokte wilde dieren in gevangenschap definitief uit te bannen”. Inmiddels keren actiegroepen en natuurbeschermers zich wereldwijd tegen het jagen op dieren in gevangenschap en eisen een soortgelijk verbod op de import van leeuwentrofeeën door de Europese Unie. Op lange termijn hopen de tegenstanders dat zo’n verbod ook zal worden ingevoerd door de VS, waar het merendeel van de toeristische jagers vandaan komt.

Spiesbokkadavers dienen als lokaas voor leeuwen bij een leeuwenjacht in Namibië in 2012. Lokaal beheerde natuurparken ontvangen jaarlijks jachtquota die ze aan jagers op wilde leeuwen doorverkopen; de opbrengsten behoren naar de parken en naar sociale projecten te gaan. In buurland Zuid-Afrika worden leeuwen in gevangenschap gefokt voor de jacht op trofeeën.

In Zuid-Afrika wordt gejaagd op leeuwen die zijn geboren en getogen in kooien. Als ze zo’n vier jaar oud zijn, worden ze losgelaten in een omheind gebied van minstens duizend hectare, waar ze dienen als prooi voor jagers met geweren of met pijl en boog. De populariteit van de jacht op gevangen wild is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Zuid-Afrika (dat onlangs een managementplan voor leeuwen publiceerde) telt nu zo’n 160 ranches met ruim zesduizend leeuwen, waarvan er elk jaar duizend worden geschoten. Intussen is de wilde leeuwenpopulatie in Afrika enorm geslonken. Rond 1900 leefden er zo’n tweehonderdduizend op het continent, nu zijn er nog dertigduizend in geïsoleerde populaties over. Leeuwen hebben een groot leefgebied nodig om rond te trekken, en buiten de grenzen van natuurreservaten komen ze vaak in conflict met veeboeren en dorpsbewoners.

Verspreidingsgebied Afrikaanse leeuw

Leeuwen redden door ze te jagen?

Voorstanders van de jacht op leeuwen in gevangenschap menen dat het fokken van leeuwen voor de jacht bijdraagt tot het voortbestaan van de soort. “Met elke leeuw die in gevangenschap is gefokt ten behoeve van de jacht, red je dieren in het wild”, zegt Pieter Potgieter, voorzitter van de South African Predator Association. Als er niet op leeuwen in gevangenschap zou worden gejaagd, zegt hij, zouden er meer wilde leeuwen door recreatieve jagers en stropers worden gedood.

Jagers betalen 20.000 dollar voor het schieten van een groot mannetje.

Maar een groeiend aantal wetenschappers en natuurbeschermers denkt dat er weinig bewijs is voor de stelling dat deze commerciële jacht in Zuid-Afrika iets heeft betekend voor het behoud van de resterende wilde leeuwen op het continent. Chris Mercer, hoofd van de internationaal opererende Campaign Against Canned Hunting, denkt dat het tegendeel waar is.

Buiten de hekken van een bekend leeuwenreservaat bij Johannesburg protesteert een gemaskerde demonstrant tegen de jacht op canned leeuwen: dieren die in gevangenschap zijn gefokt voor de jacht. Trofeeënjagers betalen vaak tienduizenden euro’s om binnen een omheind gebied op jonge leeuwen te jagen.

“Je moet wel duidelijk maken wat je onder natuurbescherming verstaat”, zegt hij. “Je kunt niet alleen naar de cijfers kijken. Echt natuurbehoud zou ik omschrijven als het beschermen van natuurlijk functionerende ecosystemen. Boeren die dieren op een ranch kopen, ze vervolgens op hun land uitzetten en jagers uitnodigen om ze af te schieten, en dan weer teruggaan naar de ranch om nog méér dieren te kopen – dat heeft niets met natuurbehoud te maken.” Volgens Mercer “draagt het fokken van leeuwen feitelijk bij tot de uitroeiing van wilde leeuwen.” Potgieter is het niet met hem eens; hij meent dat fokken in gevangenschap de algehele genenpool van de leeuw vergroot, omdat sommige gefokte leeuwen kunnen worden uitgezet in bedreigde populaties in het wild.

Maar volgens een rapport uit 2012, dat in het blad Oryx verscheen, zijn leeuwen (en hun welpen) die in gevangenschap zijn gefokt, niet geschikt om in het wild uit te zetten of daar te overleven. Luke Hunter, hoofd van Panthera, de internationale organisatie die zich inzet voor grote katachtigen en die het rapport opstelde, meent dat programma’s voor het uitzetten van gefokte leeuwen berusten op een “mythe”. “Bij oprechte pogingen om leeuwen in het wild uit te zetten hoef je geen toevlucht te nemen tot dieren die in gevangenschap zijn gefokt.”

Kwetsbaar, maar jaagbaar

Zowel op de ‘rode lijst’ van de International Union for Conservation of Nature (IUCN) als op Zuid-Afrika’s eigen lijst van bedreigde of beschermde diersoorten wordt de Afrikaanse leeuw omschreven als ‘kwetsbaar’. Maar de gereguleerde jacht op gefokte én wilde leeuwen is in Zuid-Afrika toegestaan. De jacht op wilde leeuwen vindt onder voorwaarden plaats, meestal aan de rand van nationale parken. De jacht wordt gereguleerd door een systeem van jaarlijkse quota, waarbij het aantal verkochte vergunningen de leeuwenpopulatie niet mag ondermijnen. Een groot mannetje dat in het wild kan worden geschoten, kan 65.000 euro opbrengen – bijna viermaal zo veel als het schieten van een leeuw die in gevangenschap is gefokt.

Maar het rapport wijst er ook op dat de toegenomen vraag naar jachtvergunningen voor wilde leeuwen kan bijdragen tot het behoud van de soort, omdat het de prijs van trofeeën opdrijft; daarmee wordt het behoud van wilde populaties financieel aantrekkelijk. National Geographic-onderzoeker Dereck Joubert, vooraanstaand pleitbezorger voor de bescherming van grote katachtigen, meent dat “er in Afrika geen plaats is voor welke vorm van jacht op wilde leeuwen dan ook”. Vooral niet zolang het aantal “wilde leeuwen in het huidige, alarmerende tempo blijft afnemen”, zegt hij. 

Handel in leeuwenbotten

In de afgelopen jaren vormt de sterk toegenomen vraag (uit Azië) naar leeuwenbeenderen een ongekende bedreiging voor de wilde leeuw. En de handel in botten heeft de toch al lucratieve Zuid-Afrikaanse jacht op leeuwen in gevangenschap nóg lucratiever gemaakt. 

Leeuwenbeenderen zijn vooral geliefd in Vietnam en China, waar ze worden gebruikt als een illegale en goedkope vervanging van tijgerbeenderen, voor de bereiding van zogenaamde ‘wijn’ en andere producten. De botten worden vermalen, gekookt en vermengd met ingrediënten als geitenbotten, kruiden – en zelfs opium – om er cake van ‘tijgerbot’ van te maken, een product dat geneeskrachtige eigenschappen zou hebben.

Leeuwenbotten worden vermalen, gekookt en vermengd met geitenbotten, kruiden en zelfs opium, om er ‘tijgerbotcake’ van te maken.

Tijgers zijn inmiddels zo zeldzaam – er leven nog amper drieduizend exemplaren in het wild – dat stropers zich naar verwachting steeds meer op leeuwen zullen richten. In Vietnam kan een fabrikant van vermeende ‘tijgerbotcake’ met het skelet van één enkele leeuw ruim zestigduizend euro verdienen. Potgieter gelooft dat skeletten van leeuwen die in Zuid-Afrika in gevangenschap zijn gefokt, kunnen helpen om aan de Aziatische vraag naar leeuwenbotten te voldoen en dat wilde leeuwen op die manier zullen worden beschermd. 

Maar Chris Mercer is bang dat de legale Zuid-Afrikaanse handel in leeuwenbotten (die momenteel de illegale fabricage van tijgerbotcake in Azië in stand houdt) de vraag alleen maar zal aanwakkeren en uiteindelijk tot de uitroeiing van de wilde leeuw zal leiden. 

“Traditionele Chinese genezers benadrukken vaak dat botten van wilde dieren krachtiger zijn dan die van dieren die in gevangenschap zijn gefokt,” zegt hij. “Dat zal er onvermijdelijk toe leiden dat stropers zich meer op wilde leeuwen gaan richten. De hele handel in dierenbotten is corrupt, maar leeuwenfokkerijen zorgen voor het opbouwen van een enorme vraag en voor een toename van de investeringen in deze business in Azië.”

Dit levensechte tafereel is een van de ruim tweeduizend uitstallingen op het 43ste congres van Safari Club International, dat in februari in Las Vegas plaatsvond. Jagers uit de VS vormen de grootste markt voor de jacht op leeuwen die in gevangenschap zijn gefokt.

Jacht op de laatste trofeeën

“De trofeeënjagers vormen een uiterst machtige lobby”, zegt Ian Michler, een onderzoeksjournalist, natuurbeschermer en safariorganisator die in Zuid-Afrika woont en die vorig jaar de gesprekken met de Australische overheid leidde. Hij voert nu overleg met leden van het Europees Parlement. “Je kunt niet zomaar bij de EU binnenstappen en grote veranderingen verwachten”, zegt hij. “Het zal tijd kosten.” In 2009 reageerde het Europees Parlement op protesten tegen de massale slachting en verwerking van wilde zadelrobben in Canada: in een ongekende en omstreden aanpassing van de wetgeving verbood het parlement de import in de EU van producten uit wilde zeehonden en robben. Michler is er zeker van dat een soortgelijk besluit met betrekking tot leeuwentrofeeën genomen zal worden.

De campagne om een einde te maken aan de jacht op de leeuwen in gevangenschap heeft de VS nog niet bereikt. Volgens Michler is dat land “het laatste in de wereld dat zijn jachtsector zal beperken”. Meer dan de helft van de leeuwentrofeeën eindigt in de VS. Volgens Mercer zal de U.S. Fish and Wildlife Service, verantwoordelijk voor de regelgeving rond de import van trofeeën, niet snel handelen vanwege de machtige jachtlobby en de daarmee verbonden wapenindustrie. Maar Ian Michler denkt dat er wereldwijd verandering op til is, omdat steeds meer mensen de jacht op gefokte leeuwen – en de recreatieve jacht in het algemeen – als onethisch ervaren. “Ik denk niet dat het van de ene dag op de andere zal veranderen”, zegt hij. “Het gaat hier om een fundamenteel en filosofisch debat, en dat zal tijd vergen.”


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten