lezen Planeet aarde

Op zoek naar het noorderlicht: op de top van de Haldde

Bekijk Sluit

lezen Planeet aarde

Beroepsavonturier Jolanda Linschooten gaat deze winter in Noorwegen op zoek naar het noorderlicht. Komend najaar verschijnt een reportage van haar in NatGeo Magazine, maar eerst deelt ze haar avonturen in een drie blogs. Vandaag het laatste deel.

Datum
Auteur
Jolanda Linschooten
Fotograaf
Jolanda Linschooten

Als een rovershol boven op de negenhonderd meter hoge top van Haldde, opgetrokken uit stenen die in 1899 ter plekke uit de rots werden gehakt, waakt een merkwaardig bouwwerk over Alta. Of eigenlijk niet zozeer over wat zich beneden bevindt. Met 360 graden vrij zicht koos de Noorse professor Birkeland deze bergtop bovenal voor zijn noorderlichtobservatorium om te waken over dat fascinerende, op deze breedtegraad alom aanwezige noorderlicht. Een onwaarschijnlijk gure plek waar de zelden aflatende noordwester vrij spel heeft, de muren noodgedwongen een meter dik zijn en de buitendeur indertijd regelmatig met drie man sterk tegenwinds opengeduwd moest worden.

Geen mens die zich hier tegenwoordig ’s winters omhoog waagt. Helaas krijg ik het niet uit mijn hoofd. Niet na alles wat ik leerde over het noorderlicht. En zeker niet na de soloskitour onder de auroraovaal die ik zojuist heb volbracht. ’s Werelds eerste permanent bewoonde noorderlichtobservatorium is mijn heilige graal. Alles daarboven ademt Birkeland. Niets aan te doen: ik móet omhoog.

Geest van de stormwind

De wind blaast de sneeuw manshoog op en geselt mijn wangen die ik vanwege de gevoelstemperatuur van -33 °C razendsnel voorzie van een neopreen gezichtsmasker. Ik zie geen hand voor ogen en navigeer achter mijn kompas aan als een blinde achter zijn geleidehond. Wel duizend twijfels bonken in mijn buik. Is het niet te lang? Te ver, te hoog? Wat als ik het slot niet open krijg, de deur van het observatorium vastgevroren blijkt? Op alle vragen steeds hetzelfde antwoord: in nood gebruik ik mijn schep om een sneeuwhol te graven – nu gewoon eerst maar weer nog vijfhonderd meter verder. Enzovoort. Tot ik, zes pauzeloze uren later, daadwerkelijk boven ben.

Haldde komt van háldi, de Samische beschermgeest die zich bij voorkeur op hoge toppen ophoudt, en ik hoop met heel mijn hart dat hij zijn maatje Biegg-olmmái (geest van de stormwind) de komende drie nachten een enkeltje Bahama’s aanbiedt. Het zal toch niet waar zijn dat ik in dit tot 1926 bemande observatorium al die tijd geen spat poollicht ga zien...?!

Eerst maar eens de houtkachel aan en sneeuw smelten. Langzaam ontdooi ik met hete koffie bij kaarslicht. Twee stapelbedden en een houten tafel met stoelen: dat is de simpele inrichting voor wie anno 2017 bij Alta Kommune de sleutel wil lenen. Hier tussen deze steenmuren sliep en werkte dus Kristian Birkeland. Samen met drie assistenten verbande hij zich geheel vrijwillig naar deze burcht, maakte hij glasplaatfoto’s van het noorderlicht, probeerde hij via triangulatie de exacte hoogte van het verschijnsel te bepalen en mat hij nauwgezet de hevige magnetische uitschieters wanneer Aurora erop los knalde.

Een lichtende fakkel

Op deze onwaarschijnlijk ruige bergtop waar het gedurende 340 van de 365 dagen stormt, wilde Birkeland bewijzen dat het poollicht niets meer of minder is dan ons aardmagnetisch veld dat oplicht vanwege een bombardement aan elektrisch geladen zonnedeeltjes. Geheel in de stijl van Noorse poolhelden als Amundsen en Nansen kon een beetje bikkelen niet ontbreken. Maar boven alles moest deze wetenschappelijke vuurtoren een lichtende fakkel voor de rest van Europa zijn.

Je moet groot durven denken. Ik bewonder Birkelands mentale kracht, want zelf ben ik inmiddels de wanhoop nabij wanneer in de schemering van mijn derde en laatste nacht op Haldde opnieuw een walgelijk wolkenpak tussen mij en het poollicht schuift. Hier ben ik toch niet voor... Niet zaniken, maan ik mezelf. Beschermgeest, Birkeland, heilige graal: hoeveel geluk wil je nog meer?! Nuchterheid – en een tikje discipline – dwingen mij deze laatste nacht evengoed elk kwartier naar buiten. Blijven checken. Er kán altijd een gat in de wolken ontstaan. Als dat toevallig ook nog eens samenvalt met een lading poollicht... 

Hoe allemachtig tot-kippenvel-aan-toe-ontroerend grandioos is het als om 23.15 uur de hemel boven Birkelands oude observatorium daadwerkelijk vol is met zonnedeeltjes, magnetische veldlijnen, dansende voorvaderzielen en wat al niet meer. Inderdaad: groot durven denken is de sleutel.

Lees ook de andere blogs van Jolanda Linschooten over haar zoektocht naar het noorderlicht:

- Op zoek naar het noorderlicht: zelf een nachtdier worden
- Verwondering in optima forma


Bekijk ook

Ads for you!

Beste bezoeker,

We zien dat je waarschijnlijk een adblocker of andere software gebruikt die onze banners ontregelt.
Dat vinden we jammer, hiermee missen we inkomsten voor onze site die we hard nodig hebben.
Merk daarom onze site als 'veilig' aan en volg deze instructies.

Dankjewel voor je tijd.
National Geographic Nederland/België

Sluiten