De jonge multiculturele democratie in Zuid-Afrika heeft haar belofte nog niet ingelost. Fotograaf JAMES NACHTWEY brengt het moderne leven in beeld, ALEXANDRA FULLER beschrijft de gevolgen van de apartheid, die tot op de dag van vandaag voelbaar zijn.
De aanwijzing van Zuid-Afrika als organisator van het WK voetbal heeft de mensen nieuw zelfbewustzijn gegeven. Voortaan wordt het land in één adem genoemd met voetbal in plaats van apartheid. De moderne infrastructuur, de jaloersmakend chique vliegvelden en de kosmopolitische restaurants – het visitekaartje van Zuid-Afrika – versterken de indruk dat het land zijn tragische verleden heeft verwerkt. Een groot deel van Soweto, het beruchte township bij Johannesburg dat tijdens de apartheid het toneel was van gewelddadigheden die in de hele wereld de krant haalden, is tegenwoordig een lappendeken van keurige woonwijken: Amerikaans aandoende huizen met perfecte gazonnetjes en mooie buitenlandse auto’s voor de deur (al zijn de sloppenwijken nooit ver weg). Zuid-Afrika heeft een snelgroeiende zwarte middenklasse, en de overheid heeft sinds 1994 bijna drie miljoen huizen gebouwd. En in Johannesbrug, pal achter het casino en het pretpark, staat het indrukwekkende Apartheid Museum. Maar wie wat verder kijkt en langer luistert, bij welke bevolkingsgroep ook, stuit al snel op het A-woord. In mei 2008 vielen ruim zestig doden en werden tienduizenden mensen verjaagd bij gewelddadige acties tegen Mozambikanen, Zimbabwanen en andere immigranten. De apartheid heeft een diep wantrouwen gekweekt jegens iedereen die anders is, waarbij wat je was belangrijker was dan wat je deed, en die mentaliteit heeft tot de dag van vandaag haar sporen nagelaten. De wreedheid en de reikwijdte van het apartheidssysteem gingen extreem ver. Tussen 1948 en 1994, toen het systeem werd afgeschaft, voerde de regerende Nationale Partij de rassenscheiding door in alle aspecten van het leven. “Door de apartheid werd een kleine groep steenrijk over de rug van de meerderheid – en dan hebben we het nog niet over alle mensen die zijn gevangengezet, verbannen, verdwenen of vermoord. En dat maak je bij lange na niet goed door alleen het systeem op te doeken,” zegt Tshepo Madlingozi. De 31-jarige Madlingozi is rechtendocent aan de Universiteit van Pretoria en verbonden aan de Khulumani Support Group, waarin 58.000 slachtoffers van politiek geweld tijdens en na de apartheid zich hebben verenigd. “Je kunt wel zeggen: iedereen is voortaan gelijk, zand erover. Dat zou de mensen die van het systeem hebben geprofiteerd goed uitkomen. Maar daarmee heb je nog geen gerechtigheid, en de tientallen jaren van stelselmatig racisme, tastbare haat en minderwaardigheidsgevoelens zijn daarmee niet uitgewist.” Lees meer over de erfenis van de apartheid in het juninummer van National Geographic Magazine.
