Hemelse sferen

Met behulp van de Hubble ontdekten sterrenkundigen onder meer dat de kosmische uitdijing niet vertraagt, maar juist versnelt. En dat deze versnelling al vijf miljard jaar bezig is. Het is alsof een bal die in de lucht wordt geworpen eerst langzamer, maar daarna steeds sneller omhooggaat en uiteindelijk gewoon wegvliegt. Er is geen natuurlijke kracht bekend die zoiets voor elkaar krijgt. Soms kun je hem zien, als het zonlicht in de avondschemer of vlak voor zonsopkomst weerkaatst op de satelliet die op zeshonderd kilometer hoogte zijn baantjes draait. De Hubble-ruimtetelescoop. Hij is niet helderder dan een gemiddelde ster, en door de verstoringen in onze dampkring (die  de reden zijn dat hij op die grote hoogte vliegt) lijkt zijn baan er een te zijn van vallen en opstaan. Dat geldt ook voor zijn eerste jaren. Toen hij na veel uitstel uiteindelijk de ruimte in was geschoten, bleek hij bijziend. Hij werd door spaceshuttleastronauten gerepareerd en later nog verder verbeterd. Nu is de Hubble een van de populairste en meest productieve wetenschappelijke instrumenten die er bestaan. De gegevens die hij verzamelt, vormen een feestmaal voor wetenschappers. Het is op een verrassende manier ook wel terecht dat deze onbemande telescoop een belangrijk symbool is geworden van de wetenschap. De wetenschappelijke revolutie van de zestiende en zeventiende eeuw werd aangejaagd door het in gebruik nemen van instrumenten en door telescopen in het bijzonder. We denken bij wetenschap vaak in termen van grote geesten met briljante ideeën, maar dat beeld is een overblijfsel uit de tijd dat kennis voornamelijk uit filosofische boeken kwam. In de exacte wetenschap worden argumenten beproefd door instrumenten. De onbevooroordeelde waarnemingen van Galileo’s telescoop ontkrachtten de theorie dat de aarde het middelpunt is van het heelal overtuigender dan zijn verbale argumenten, en de mechanica van Newton kon zo lang standhouden omdat hij voorspelde wat astronomen door hun telescoop te zien zouden krijgen, niet omdat het zo’n elegante theorie is. Galileo’s tijdgenoot Johannes Kepler begreep al heel snel dat eeuwen van intelligent maar slecht onderbouwd getheoretiseer konden worden weggevaagd door enkele eenvoudig uit te voeren waarnemingen met wetenschappelijke instrumenten. Hoewel hij zelf een theoretisch wiskundige was, prees hij Galileo’s innovatie in een lofdicht: “Jij veelwetende koker, kostbaarder dan een koningsstaf.” Beleef zeventien jaar van ontdekkingen van de hoogvlieger onder de telescopen.

• Twitter
• Pin It