Bij de herinrichting van een parkeerterrein in Alkmaar wordt een onverwachte vondst gedaan. Archeologen en forensische experts speuren samen in het verleden.
“Oren!”, klinkt het. Alle aanwezigen zetten een dikke gehoorbeschermer op. “Éen, twee, drie..”, telt wapendeskundige Rob Hermsen langzaam af, en dan haalt hij de trekker over die met een lange kabel aan een geweer is bevestigd. ‘Plofff,’ klinkt het gedempt van achter het dikke glas. Een rookpluim verspreidt zich over de schietbaan van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). De schedel waarop wordt geschoten blijkt totaal verbrijzeld. De grote bal gelatine die als hersenmassa fungeert, is doorboord; in de doorschijnende substantie is de spiraalvormige baan van de kogel duidelijk te volgen. Archeoloog Menno Hoogland en osteo-archeoloog Rachel Schats verzamelen de fragmenten van de schedel die op de grond verspreid liggen. Forensisch onderzoeker wapens en munitie Pascal Pieper bestudeert de film die met een high-speed camera is gemaakt. De 20.000 beelden per seconde laten in niets verhullende slow motion zien wat de gruwelijke uitwerking is van een kogel die een menselijk hoofd raakt. Maar waarom dit onderzoek?
Het antwoord op die vraag ligt verscholen in de Nederlandse Opstand (1568-1648). In 1567 worden de Nederlanden belegerd door de troepen van Fernando Álvarez de Toledo, beter bekend als Alva. Deze ‘ijzeren hertog’ was door de Spaanse Koning Filips II naar de Nederlanden gestuurd om orde op zaken te stellen in zijn opstandige gewesten. Door Alva’s wrede optreden komen de Nederlanden in verzet, en vanaf 1568 is de ‘tachtigjarige oorlog’ een feit. Een paar beruchte gebeurtenissen zijn in ons nationale geheugen gegrift, zoals in het Bloedbad van Naarden op 1 december 1572 – waarin bijna de hele bevolking door de Spanjaarden werd afgeslacht –, en het Beleg van Haarlem korte tijd later, waarbij duizenden soldaten en burgers werden geëxecuteerd. Ook Alkmaar werd door het oorlogsgeweld niet ontzien, maar slaagde er in 1573 als eerste Nederlandse stad in om de Spanjaarden te weerstaan. ‘Van Alkmaar begint de victorie’, luidt sindsdien het gezegde.
Bijna 440 jaar later, in de zomer van 2010 kwam een bijzondere archeologische vondst aan het licht bij de herinrichting van de Paardenmarkt, een parkeerterrein in het oude centrum. “Omdat we wisten dat hier in de middeleeuwen de begraafplaats heeft gelegen van het minderbroederklooster, besloten we er eerst archeologisch onderzoek te doen.” vertelt stadsarcheoloog Peter Bitter. In zijn werkkamer laat hij oude tekeningen zien van de stad. “Hier lag het klooster, vlakbij de stadsmuur, die toen nog volop in aanbouw was” wijst hij aan. (…)
Lees ook de artikelen Het Beleg van Alkmaar en bekijk met het artikel Schietproeven hoe het Nederlands Forensisch Instituut schietoefeningen deed in kader van het bovenstaande onderzoek.
National Geographic magazine Editie Oktober 2012
€ 2,99 Bestel in webshop ›
