Waar en wanneer slaat de volgende tsunami toe? En is er wat tegen te doen?
(...) Bijna ieder jaar is het wel ergens op aarde raak, en er bestaan aanwijzingen dat hevige tsunami’s in het verleden de loop van de geschiedenis hebben beïnvloed. Zo hebben archeologen vastgesteld dat de noordkust van Kreta ruim 3500 jaar geleden te maken kreeg met een tsunami in de Middellandse Zee. Deze ramp luidde volgens hen het einde in van de Minoïsche beschaving, een van de rijkste uit die tijd. De Myceense cultuur zou voortaan de overhand hebben. In 1755 kostten een aardbeving en tsunami in Lissabon tienduizenden levens. De Griekse historicus Thucydides schreef in de vijfde eeuw v.Chr. als eerste over het verband tussen aardbevingen en tsunami’s. Hij stelde vast dat het water vlak voor een tsunami vaak plotseling uit een haven wordt weggezogen doordat de zee terugwijkt. “Dat moet wel door een aardbeving komen, een andere verklaring heb ik niet,” schreef hij. Toch is die er wel. De Minoïsche tsunami werd veroorzaakt door een catastrofale uitbarsting op Thera (Santorini), een vulkaaneiland in de Egeïsche Zee, 110 kilometer voor de kust van Kreta. Ook aardverschuivingen kunnen een vloedgolf veroorzaken, zoals in 1958 gebeurde in Lituya Bay in Alaska, waar het water tot een hoogte van 525 meter tegen een heuvel werd opgestuwd.
De overgrote meerderheid van de tsunami’s wordt echter veroorzaakt door aardbevingen op de zeebodem. Deze bevingen doen zich voor langs breuklijnen (ook wel subductiezones genoemd), voornamelijk in de Grote en Indische Oceaan. Daar waar twee tektonische platen tegen elkaar botsen zal de dicht samengeperste en zwaardere plaat die de zeebodem draagt ónder de lichtere continentale plaat duiken en ontstaat een trog. Meestal verloopt dit proces in een kalm tempo, met een paar centimeter per jaar. Maar zo’n aardplaat kan klem komen te zitten, bijvoorbeeld door een bergtop op de zeebodem. Na eeuwen van stilstand kan de spanning zo hoog oplopen dat de platen met een schok langs elkaar schuiven. De aardbeving die zich in maart voordeed voor de kust van Japan begon dertig kilometer onder de zeebodem en bewoog zich langs de breuklijn tussen de aardplaten omhoog tot hij de Japantrog op de zeebodem had bereikt. De hoeveelheid energie die hierbij vrijkwam was gelijk aan achtduizend keer de bom op Hiroshima.
Gewone golven zijn door de wind veroorzaakte rimpelingen in het wateroppervlak, maar bij een tsunami komt de gehele watermassa, van boven tot aan de zeebodem, in zijn geheel in beweging. Vanaf de breuklijn verspreidt het water zich in tegenovergestelde richtingen, in langgerekte golven waar soms wel vijfhonderd kilometer tussen zit. De golven worden pas gevaarlijk hoog wanneer ze wrijving ondervinden van de kust. En ze blijven gevaarlijk, zelfs al zijn ze intussen met de snelheid van een vliegtuig een hele oceaan ‘overgestoken’. (...)
National Geographic magazine Editie Februari 2012
€ 4,95 Bestel in webshop ›
