Dieren

Beren zorgen langer voor hun jongen als gevolg van jacht

Resultaten van een nieuw onderzoek duiden op mogelijke gevolgen voor de evolutie van de bruine beer. donderdag, 5 april 2018

Door Elaina Zachos

Verschillende onderzoekers zagen dat er in de loop van de jaren een verandering optrad in de zorg van Scandinavische bruine beren voor hun jongen. In Zweden planten beren zich sneller voort dan waar ook ter wereld, en het lijkt erop dat vrouwtjes langer bij hun jongen blijven.

“We waren op zoek naar bewijs, en daar kwamen nieuwe vragen uit voort,” vertelt Joanie Van de Walle, een biologe die promotieonderzoek aan de Université de Sherbrooke in de Canadese provincie Quebec.

Van de Walle maakte deel uit van een internationaal team van onderzoekers die gegevens van tientallen jaren uitplozen over de populatie van bruine beren in Zweden, om er een trend in te vinden. Door de levens van honderden beren in kaart te brengen, kwamen de onderzoekers tot de conclusie dat meer berenmoeders hun jongen een jaar langer bij zich houden dan in het verleden het geval was.

Deze gedragsverandering is een direct gevolg van menselijke activiteiten, zo wordt gesteld in de studie, waarover op 27 maart een publicatie verscheen in Nature Communications. Met een populatie van zo’n drieduizend beren, die met maar liefst vijf procent per jaar zou kunnen groeien, kan door verantwoord te jagen de berenstand op peil worden gehouden. Deze verandering, van moederberen die langer voor hun jongen zorgen, houdt waarschijnlijk direct verband met regelgeving rond de jacht.

Net zoals mensen invloed hebben op wilde dieren door ze te doden, hebben we ook invloed door ze niet te doden. Op de lange termijn zou dit van invloed kunnen zijn op de evolutie van de bruine beer.

Berenonderzoek

Evolutionair gezien is het voor dieren in het wild meestal niet nuttig om minder nakomelingen te krijgen en gedurende langere tijd voor hun jongen te zorgen. Als er veel jacht op ze gemaakt wordt, zou het logisch zijn dat bruine beren zo veel mogelijk jongen zouden krijgen. Maar de resultaten van het onderzoek pakten anders uit. (Bekijk ook: "Grizzly Mom Teaching Cubs")

De onderzoekers bekeken gegevens die in de loop van 22 jaar waren verzameld over ruim vijfhonderd beren, vaak van hun geboorte tot aan hun dood. Ze constateerden dat vóór 2005 slechts zo’n 7 procent van de Scandinavische bruineberenmoeders hun jongen langer dan anderhalf jaar bij zich hield. Tussen 2005 en 2015 bleek dat ruim 36 procent van de vrouwtjes hun jongen nog een jaar langer bij zich hield. Hoewel de hoeveelheid tijd die moeders doorbrengen met hun jongen verandert, verandert de manier waarop de moeders hun jongen grootbrengen niet.

Er wordt veel op beren gejaagd in Zweden, en de onderzoekers waren dan ook verrast door de uitkomst van het onderzoek. Maar als een relatief nieuwe wet in ogenschouw wordt genomen, die de jacht op moederberen in Zweden verbiedt, zijn de uitkomsten beter te begrijpen. Het leven in gezinsverband levert een win-winsituatie op: de vrouwtjes zijn beschermd tegen jagers, en kunnen tegelijkertijd langer voor hun jongen zorgen. (Lees ook: "Brown Bears Use 'Human Shield' to Protect Their Cubs")

“De kans dat een vrouwtje wordt doodgeschoten is in Zweden vier keer groter voor berinnen zonder jongen dan voor berenmoeders,” stelt Jon Swenson in een persverklaring. Hij is professor bij het Department of Ecology and Natural Resource Management van de Norwegian University of Life Sciences.

Als ze langere tijd voor hun jongen zorgen, heeft dat als bijkomend voordeel dat de overlevingskans van de kleintjes op de lange termijn groter is. De onderzoekers constateerden dat vrouwelijke jongen waar langer voor werd gezorgd, hun tweede levensjaar overleefden. Van de jongen die na anderhalf jaar voor zichzelf moesten zorgen, haalde 22 procent echter de drie jaar niet. Jongen die al vroeg voor zichzelf moesten zorgen, liepen niet alleen een grotere kans om te worden doodgeschoten, maar ook om te worden gedood door andere beren, in conflicten over territorium of voedsel. (Bekijk ook: "Brown Bears Battle")

Deze nieuwe tactiek, waarbij de voortplanting langzamer gaat, maar er langer voor de jongen wordt gezorgd “overtreft de voortplantingsmogelijkheden,” stelt Van de Walle.

Veranderende samenstelling

Als vrouwtjes hun jongen langer bij zich houden, planten moeders zich minder vaak voort en krijgen ze op de lange termijn minder nakomelingen gedurende hun leven. Maar alles bij elkaar weegt het feit dat de vrouwelijke bruine beren langer leven op tegen hun afgenomen aantal nakomelingen.

“De vrouwtjes die langer voor hun jongen zorgen, hebben minder kans zich opnieuw voort te planten,” stelt Fanie Pelletier, een biologieprofessor aan de Université de Sherbrooke. “Het houdt elkaar zo’n beetje in evenwicht. De samenstelling van de populatie verandert.”

Dat betekent dat er meer volwassen vrouwtjes in de populatie zullen zijn, en dat er vooral zal worden gejaagd op mannetjes en jonge vrouwtjes zonder jongen, aldus Van de Walle. Jagers zullen vrouwtjes die slechts ruim een jaar voor hun jongen zorgen blijven afschieten, maar aangezien er minder volwassen vrouwtjes kunnen worden geschoten, blijft de populatie waarschijnlijk groeien. (Zie ook: "Watch a Swedish Man Repel a Bear Attack")

Als vrouwtjes die langer voor hun jongen zorgen dochters krijgen die op hun beurt ook weer langer zorgen voor hun jongen, zou dat evolutionaire gevolgen kunnen hebben in de populatie. In Noord-Amerika blijven bruineberenvrouwtjes al zo’n tweeënhalf jaar bij hun jongen. (Zie ook: "Yellowstone's Grizzly Bears Should Not Be Hunted")

“Het is heel interessant om te zien of dit voortplantingsgedrag van de vrouwtjes door hun jongen wordt overgenomen,” stelt Van de Walle.

Lees meer