Dieren

Video: dit is wat er gebeurt nadat een olifant sterft

Grote dieren spelen een belangrijke rol in het ecosysteem – zelfs na hun dood.maandag 17 september 2018

Door Erika Engelhaupt

Een Afrikaanse olifant kan zeventig jaar oud worden, en ruim zesduizend kilo zwaar. Als een van deze giganten overlijdt, wordt er gerouwd. Rond een dode olifant zijn vaak platgetreden paadjes te vinden die van alle kanten naar het overleden dier leiden, als spaken van een wiel. Ze worden gemaakt door andere dikhuiden die in de loop van dagen, weken, of zelfs jaren een bezoek komen brengen aan het stoffelijk overschot.

Maar in de kringloop van een ‘extra large leven’ staat de natuurlijke dood van een olifant ook voor het overleven van veel andere dieren. Soms zelfs van soorten die bedreigd zijn. Een hele horde hongerige dieren stort zich op het kadaver, om zich in enkele dagen te goed te doen aan miljoenen calorieën, tot er niet veel meer van over is dan het geraamte.

Onlangs maakte een filmploeg van Safari Live (dat door WildEarth Media wordt geproduceerd in opdracht van National Geographic) opnamen van aaseters in actie in Zuid-Afrika. Tijdens een gevecht met een ander mannetje werd een mannetjesolifant gespietst. Hij overleed later aan zijn verwondingen. De crew maakte opnamen van olifanten die bij hem kwamen rouwen, en besloot om langer te blijven, om te zien wat er daarna zou gebeuren.

Ze waren getuige van een bloederig tafereel, met een bende gieren die zich op de ingewanden stortten en met elkaar vochten om de lekkerste stukjes. Maar als je wat langer kijkt, zie je dat het bloedbad eigenlijk verrassend ordelijk verliep. Iedereen heeft een taak, en tot op zekere hoogte wachten de dieren op hun beurt om die uit te voeren.

bekijk galerij

Gieren zien een dood dier vaak al na enige minuten of uren na het overlijden. Maar hoewel hun bek stevig en sterk is, kunnen ze geen olifantenhuid verscheuren. Dus blijven ze in de lucht cirkelen en wachten ze tot leeuwen of hyena's met hun scherpe tanden het kadaver ‘openen’ en de ingewanden bereikbaar te maken, vertelt Joyce Poole. Zij is een expert op het gebied van olifanten en een leidinggevende bij de dierenbeschermingsorganisatie ElephantVoices.

In het geval van de bul die op de video werd vastgelegd, maakten een aantal gevlekte hyena's het kadaver open voor een troep witruggieren. Al snel werd de olifant bedolven onder een massa gretige, flapperende vogels.

Honderden gieren kunnen zich tegelijk op een olifantenkadaver storten. Binnen enkele dagen rest er niets anders dan het geraamte, vertelt gierendeskundige Munir Virani van The Peregrine Fund, die een beurs van National Geographic heeft gekregen. Hij heeft het lugubere spektakel een aantal keren met eigen ogen kunnen aanschouwen.

“Het is ongelofelijk. De herrie, de kakofonie, ze duwen en verdringen elkaar, ze vechten en trekken aan elkaars vleugels,” vertelt Virani.

Tekens van leven in de dood

Een dergelijk feestmaal kan van levensbelang zijn voor een gier. De populatie van deze vogels is hard achteruitgehold doordat mensen hun leefgebied veranderden en de gieren vergiftigden. Als een groot dier sterft, schrokken gieren zo veel mogelijk vlees op en houden het in hun bek om mee te nemen naar hun nest. Gedurende de helft van het jaar zijn ze bezig om kuikens groot te brengen, vertelt Virani, dus ze moeten zo veel mogelijk voedsel zien te pakken te krijgen.

Hij wijst erop dat aaseters zoals gieren zich naast grote, rondtrekkende kuddedieren als olifanten en gnoes ontwikkelden en dat ze afhankelijk zijn van de populatie van deze dieren. Toch kunnen ze zich bepaald niet iedere dag te goed doen aan een dode olifant, vooral omdat het aantal dikhuiden in Afrika is teruggelopen van miljoenen tot enkele honderdduizenden.

Olifantenkadavers vormen ook een bron van voedsel voor allerlei andere dieren die het vlees verteren. Zij eten alles op waar de grotere aaseters te laat bij zijn.

“Op een gegeven moment nemen de maden het over, en krioelt het kadaver gewoon van de maden,” vertelt Poole.

Bovendien raakt de plek waar een kadaver ligt doordrenkt met bloed en sappen die vrijkomen tijdens de ontbinding. Microben geven voedingsstoffen af aan de aarde, waardoor een vruchtbaar stuk grond ontstaat. En alle olifanten die langskomen laten hopen poep achter voor verschillende soorten mestkevers en talloze andere kleine dieren, voegt Poole daar nog aan toe.

Onderzoekers gaan op zoek naar dergelijke locaties met ontbindende dieren, om meer inzicht te krijgen in het aantal levende en stervende dieren in een populatie. Olifantenexpert Iain Douglas-Hamilton ontwikkelde wat bekendstaat als de ‘kadaververhouding’. Dat is het percentage dode olifanten dat bij een telling van de dieren wordt gevonden. Deze methode klinkt nogal macaber, maar is wel effectief.

Zo had Botswana een relatief lage kadaververhouding van slechts zeven procent in de recente Great Elephant Census, een telling van olifanten, in vergelijking met 32 procent in Mozambique. Als er minder dode olifanten worden gevonden, betekent dat meestal dat er minder stropers actief zijn. Daarom waren dierenbeschermingsorganisaties afgelopen week dan ook geschokt toen uit onderzoek in Botswana bleek dat er onlangs ten minste 87 kadavers waren gevonden, zonder hun slagtanden.

Het aantal olifanten loopt in een alarmerend tempo terug. Het effect van deze snelle daling heeft ook gevolgen voor de omgeving en andere dieren.

Het feestmaal van een dode olifant die een natuurlijke dood stierf is misschien snel op, “maar die dynamiek is juist zo belangrijk voor ecosystemen,” stelt Poole. “Om divers en levend te blijven, moeten er veranderingen optreden. Er moeten golfbewegingen zijn in het systeem.”

Lees meer over olifanten

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer