Dieren

Waarom wombatpoep vierkant is

Wombats zijn de enige dieren ter wereld die kubusvormige keutels hebben. Hoe komt dat en waarom is dat? Wetenschappers weten nu meer.vrijdag 23 november 2018

Door Tik Root
Een jonge wombat (Vombatus ursinus tasmaniensis) in Healesville Sanctuary. De poep van deze dieren is een van de meest vreemd gevormde in het dierenrijk.

Wombats zijn gravende dieren die van origine voorkomen in Australië en misschien wel het meest bekend zijn om hun bolle, schattige voorkomen. Maar er is iets wat je wellicht nog niet wist over deze snoezige buideldieren: wombats zijn de enige dieren ter wereld met kubusvormige poep.

Hoewel deze eigenaardigheid veel interesse en discussie opwekte, werd er maar weinig onderzoek gedaan naar het fijne ervan. Hierdoor bleven wetenschapper lang in het ongewisse over dit fenomeen. Tot nu.

Eerder dit jaar ging Patricia Yang, onderzoeker aan het Georgia Institute of Technology met als specialisatie lichaamsvocht, zich meer verdiepen in het onderwerp nadat ze er tijdens een conferentie over had gehoord.

Yang: “Ik geloofde het eigenlijk niet.” Toen het toch waar bleek te zijn, probeerde ze te achterhalen waarom en hoe wombats kubussen uitpoepen. (Bekijk hier hoe wombatpoep eruitziet)

“Er zijn allerlei theorieën,” zegt Mike Swinbourne, wombatdeskundige aan de Universiteit van Adelaide in Australië. Een populaire stelling is dat wombats kubussen maken, zodat ze deze kunnen opstapelen om hun territorium te markeren zonder dat de keutels wegrollen. Dat is echter een misvatting, aldus Swinbourne.

Wombats gebruiken hun poep inderdaad om hun territorium te markeren, maar het is volgens hem onwaarschijnlijk dat ze kleine piramides proberen te bouwen. “Ze poepen gewoon waar ze poepen.”

Swinbourne zegt dat de kubusvorm daarentegen eerder te maken heeft met de droge omgeving waarin de meeste wombats leven. “Ze moeten echt elke druppel vocht uit hun eten persen.” In dierentuinen, waar de dieren makkelijker vocht tot zich kunnen nemen, is de poep volgens Swinbourne soms minder vierkant. Doordat de poep droog is, kunnen eerder vormen met scherpe hoeken ontstaan.

Vocht speelt een rol, maar “ook het spijsverteringskanaal is een factor van betekenis,” zegt Bill Zeigler, senior vice president Dierenprogramma’s bij Brookfield Zoo in Chicago, dat wombats houdt sinds 1969. Peter Clements, voorzitten van de organisatie Wombats SA in Zuid-Australië, sluit zich daarbij aan en speculeert dat het een combinatie van de twee kan zijn.

Het bleek echter niet eenvoudig om een concreter antwoord te krijgen. Het kostte Yang en haar collega’s maanden om alleen aan de ingewanden van wombats te komen voor hun onderzoek. Geen enkele dierentuin in Noord-Amerika had ze. Daarom liet Yang de darmen van twee aangereden wombats vanuit Australië overkomen. Ze wist niet wat ze kon verwachten toen ze eenmaal arriveerden.

Wombat George begint een nieuw leven in het wild
Wombat George begint een nieuw leven in het wild

Yang: “Ik dacht dat de dieren misschien een vierkante anus hadden of dat de kubus direct in de maag wordt gevormd.” Beide hypothesen bleken niet het geval. De wijze waarop de darmen van wombats rekken, zou volgens haar belangrijker zijn.

Bij het verteren van voedsel in de darm zorgt druk van de darm ervoor dat de feces vorm krijgt. Dat wil zeggen dat de vorm van de darm van invloed is op de vorm van een keutel. Yang en haar team rekten een wombat- en varkensdarm op met een ballon om de elasticiteit (of rekbaarheid) ervan te vergelijken.

De varkensdarm had een relatief gelijke elasticiteit, wat de rondere poep van het dier zou verklaren. De darm van de wombat had echter een veel onregelmatigere vorm. Yang constateerde twee opvallende kloofvormige groeven, waar de darm rekbaarder is. Ze denkt dat dit bijdraagt aan de kubusvorm van wombatpoep.

“Het is voor het eerst dat iemand met een goede biologische en fysiologische uitleg komt,” aldus Swinbourne, die de conceptversie heeft doorgenomen. Clements, die de vroege studie ook heeft gelezen, voegt eraan toe: “Ik vind dit een nuttige bijdrage, maar meer informatie over een mogelijk mechanisme zou verhelderend zijn.”

Yang is het ermee eens dat er nog steeds heel veel vragen onbeantwoord zijn en zegt dat haar onderzoek nog loopt. De volgende taak is uitzoeken waarom slechts twee groeven een kubus produceren, terwijl je er vier zou verwachten. Deze eerste bevindingen betekenen echter al grotere gevolgen voor bijvoorbeeld de verwerkende industrie.

Kubussen komen volgens Yang heel weinig voor in de natuur. “Er bestaan nu maar twee manieren om kubussen te maken,” zegt ze en ze legt uit dat de mens kubussen vormt van zachte materialen of ze uit hardere objecten snijdt.

“Wombats gebruiken een derde manier.”

Lees ook: Waarom kattentongen zo bijzonder zijn - en nieuwe technologie inspireren

Lees ook: Waarom eet jouw hond poep? En ander vreemd huisdierengedrag

Lees meer