Bizarre gehoornde kikker herontdekt in Ecuador

Deze rare kikker, die haar eieren achterop de rug uitbroedt, verdween meer dan tien jaar geleden maar is nu opnieuw aangetroffen.vrijdag 14 december 2018

Door Jennifer S. Holland

De raadselachtige gehoornde buidelkikker die al tien jaar niet meer was gezien, is tot grote vreugde van biologen in een bos in Ecuador teruggevonden.

Het uiterlijk van deze kleine kikker is opmerkelijk: boven zijn ogen zitten hoornvormige huidflapjes, en zijn irissen zijn goudkleurig. Maar de nachtelijke boombewoner is vooral bekend vanwege zijn bizarre voortplanting, die doet denken aan die van kangoeroes. De eitjes van de kikker worden in een buidel op de rug van de moeder uitgebroed en de jonge kikkertjes kruipen volledig volgroeid in plaats van als kikkervisjes uit hun ei.

Op een expeditie naar een afgelegen deel van de regio Chocó, in het westen van Ecuador, ontdekte een team van biologen het kikkertje net buiten het Reserva Ecológica Cotacachi-Cayapas. De biologen – van de milieugroep en ecologische touroperator Tropical Herping – hoorden gekwaak dat ze niet konden thuisbrengen en richtten hun zaklampen op de palmbladeren.

Toen ze de lawaaimaker eindelijk dankzij zijn oplichtende ogen hadden gespot, beseften ze dat het om Gastrotheca cornuta ging, de gehoornde buidelkikker. “We waren zó opgetogen dat we op en neer begonnen te springen,” zegt een van de teamleden, Sebastián Di Doménico. Ze konden vier exemplaren verzamelen, waaronder een drachtig vrouwtje, wat erop wijst dat het om een stabiele populatie in een zeldzaam stukje gezond tropisch bos gaat.

Ecuador staat bekend als een hotspot van biodiversiteit in amfibieën: in het land leven minstens 589 soorten (en elk jaar worden nieuwe ontdekkingen gedaan), waarvan 45 procent inheems is en dus nergens anders in de wereld voorkomt.

Maar deze diertjes lopen gevaar omdat de ontbossing in dit land de hoogste van heel Zuid-Amerika is. Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) verdwijnt elk jaar rond de twee procent van de Ecuadoraanse bossen, in het zuiden zelfs bijna drie procent. Ecuador is de op één na grootste exporteur van palmolie in Latijns-Amerika, en commerciële ontwikkelingen als landbouwprojecten, snelwegen en palmolie-, cacao- en bananenplantages breiden zich gestaag in het land uit.

“De ontdekking van een zeldzame of uitgestorven gewaande kikker als G. cornuta is verrassend en bemoedigend,” zegt Luis Coloma, hoofd van het Centro Jambatu, een centrum voor het onderzoek en behoud van amfibieën dat in Quito is gevestigd. Volgens hem zijn tenminste vijf andere buidelkikkersoorten in Ecuador “al ruim dertig jaar lang niet meer waargenomen.”

“Dit zijn overlevenden van nieuwe en zeer bedreigende ontwikkelingen, zoals de klimaatverandering en ziekteverwekkers als de dodelijke schimmel Chytridiomycota. Daarnaast zijn er traditionele bedreigingen als habitatverlies,” zegt hij. Het voortbestaan van deze kikkers is volgens hem dan ook allesbehalve zeker.

Beschermingsmaatregelen

Ecuador beschikt over een betrekkelijk goed georganiseerd systeem van federale natuurgebieden, waarin tenminste twintig procent van het landoppervlak wordt beschermd tegen ontbossing en projectontwikkelingen. Maar volgens milieubeschermers is de handhaving vaak laks en gaat het kappen van bomen binnen de grenzen van het park gewoon door. Als reactie daarop is een handvol organisaties die in de regio Chocó actief is, begonnen met het opkopen van land dat net buiten het reservaat ligt, waar gerooid bos opnieuw wordt aangeplant en ecotoerisme wordt opgezet om fondsen te werven.

Honderden kleine kikkertjes gaan op een missie om hun soort te redden
Deze piepkleine, kleurige kikkertjes gaan op een missie om hun soort te redden.

Hoewel deze oplossing geen remedie is voor het grotere milieuprobleem omdat maar kleine stukjes bos worden aangekocht, is het niettemin “een efficiënte manier om gaten op te vullen en een bufferzone tegen projectontwikkelingen te creëren,” zegt Martin Schaefer, directeur van de Fundación Jocotoco, die tot dusver ruim 21.000 hectare bos heeft opgekocht, waaronder de zeldzame thuishaven van G. cornuta. Iedereen kan donaties doen: voor een bedrag van tweehonderd dollar (176 euro) kan 0,4 hectare worden gekocht, waarna de stichting zelf nog eens 0,4 hectare aankoopt.

Uiteraard maken niet alle landbezitters zich zorgen over de achteruitgang van het aantal kikkers of het verdwijnen van de bossen. “Sommigen doen gewoon wat ze moeten doen om te overleven, wat kan betekenen dat ze hun grond aan een houtkapbedrijf verkopen,” zegt Di Doménico. Maar anderen zijn bereid om zich bij de inspanningen voor het behoud van het bos aan te sluiten. “Uit eigen ervaring weet ik dat als plaatselijke gemeenschappen betrokken raken bij het behoud van een bepaalde soort, de mensen een gevoel van identiteit en een band met deze dieren ontwikkelen. Ze beginnen rekening te houden met de natuur,” zegt hij.

Op de ecotours die Di Doménico in deze bossen organiseert, “proberen we de boodschap uit te dragen dat biodiversiteit veel waard is en dat mensen die waarde op een goede manier kunnen aanwenden, zonder haar te vernietigen,” zegt hij.

De ecologische regio van Tumbes-Chocó-Magdalena wordt in het oosten begrensd door het Andesgebergte en strekt zich in noordelijke richting uit tot in Colombia en Panama en in zuidelijke richting naar het noordwesten van Peru. Het gedeelte in Ecuador waar G. cornuta leeft, omvat het meest ongerepte stuk laaglandregenwoud van het land (een van de meest bedreigde bossen van deze aard ter wereld), waar zeldzame grote roofdieren als de jaguar leven. “De Chocó vertoont bijna net zoveel biodiversiteit als het Amazonegebied, maar dit ecosysteem is nog maar amper bestudeerd en verdwijnt snel,” zegt Di Doménico.

Daarom willen sommige biologen dat de bescherming van het gebied prioriteit krijgt. “Als we de Chocó en zijn wilde flora en fauna, waaronder deze kikker, willen behouden, moeten we dat nu doen,” zegt Martin Schaefer van Jocotoco.

Lees ook: Nieuwe grote salamandersoort ontdekt

Bekijk de fotogalerij: 24x aparte amfibieën

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer