Mensen en honden sleeën al bijna 10.000 jaar samen

Nieuw onderzoek toont aan dat sledehonden zich in de loop van de evolutie hebben aangepast aan hun zware taak. Zo functioneren ze optimaal op een dieet dat rijk is aan vet.

Thursday, July 2, 2020,
Door Jason Bittel
Een sledehondenteam doet mee aan een wedstrijd op de Herbert Glacier in de buurt van Juneau ...

Een sledehondenteam doet mee aan een wedstrijd op de Herbert Glacier in de buurt van Juneau in de Amerikaanse staat Alaska. Deze groep van hondenrassen heeft verrassend genoeg geen gezamenlijke nakomelingen gekregen met wolven.

Foto van Katie Orlinsky, Nat Geo Image Collection

De Groenlandse sledehond is met zijn dikke vacht en krulstaart oorspronkelijk afkomstig van de toendra's in het noordpoolgebied. Uit het eerste onderzoek naar het verre genetische verleden van honden blijkt nu dat dit mogelijk het oudste hondenras is. De tak van de sledehonden, waar verschillende rassen van husky's en malamutes toe behoren, splitste zich zo'n 9500 jaar geleden af van de hondenstamboom. Dat is heel anders dan bijvoorbeeld de labradoodle, die pas sinds 1989 als hondenras bestaat.

Wetenschappers weten dat honden waarschijnlijk afstammen van Euraziatische wolven, maar wanneer of waar die afsplitsing plaatsvond is nog een groot mysterie. Om meer te weten te komen over de genetica van sledehonden en hun afkomst, hebben onderzoekers het DNA van een hond geanalyseerd die werd gevonden op de archeologische vindplaats Zhokhov in Siberië, die zo'n 9.500 jaar oud is.

“Ik verwachtte eigenlijk dat we een soort voorouder zouden vinden van de honden die wij tegenwoordig als huisdier houden,” vertelt hoofdonderzoeker Mikkel-Holger Sinding, die als paleogeneticus promotieonderzoek doet aan de Københavns Universitet in Denemarken.

Maar hij en zijn collega's ontdekten dat onze huidige sledehonden en de hond uit Zhokhov behoren tot dezelfde tak van de hondenstamboom. “Dat betekent dat er al voor deze periode diversificatie moet zijn opgetreden bij honden,” legt hij uit.

Dat is een enorm belangrijke ontdekking, aldus Sinding, omdat het “de eerste zekere datering is voor de diversificatie onder honden”. En dat is weer een belangrijke aanwijzing voor het moment waarop honden domesticeerden.

Gemaakt voor de kou

Bij de analyse, waarvoor de genen van sledehonden uit verleden en heden werden vergeleken met die van andere rassen, kwamen ook allerlei fascinerende, speciale aanpassingen aan het licht aan het leven in het noordpoolgebied, zoals het vermogen om optimaal te functioneren op een vetrijk dieet.

“Een van de grootste verschillen tussen een bruine beer en een ijsbeer is dat de ijsbeer zich genetisch heeft aangepast aan het eten van grote hoeveelheden blubber. We zien bij sledehonden een bijna identieke ontwikkeling,” aldus Sinding.

Dat is ook logisch: voor hun voortbestaan waren de Inuit- en Thulevolken uit het noordpoolgebied en hun honden duizenden jaren lang afhankelijk van de jacht op dieren als zeehonden en walvissen, die over een dikke speklaag beschikken (ook wel ‘blubber’ genoemd).

De wetenschappers vergeleken het DNA van de hond uit Zhokhov ook met dat van een nog oudere hond-achtige, een wolf uit het pleistoceen in Siberië die zo'n 33.000 jaar geleden leefde. Ze bekeken daarnaast het genenmateriaal van hedendaagse wolven en honden. Dat leverde de verrassende conclusie op dat sledehonden in de afgelopen 9500 jaar geen gezamenlijke nakomelingen hebben gekregen met grijze wolven, zoals bij andere hondenrassen wel het geval is. Dat is al helemaal vreemd omdat er verslagen zijn van inheemse volken over paringen tussen honden en wolven. Het feit dat er geen genetisch materiaal van wolven te vinden is in het DNA van de Groenlandse sledehonden zou erop kunnen wijzen dat de gekruiste exemplaren te zwak waren om te overleven, of dat mensen de gekruiste dieren niet verder fokten.

Uit het onderzoek bleek daarnaast dat het DNA van sledehonden mutaties bevat die te maken hebben met de koude omgeving, zoals het vermogen om te rennen en sledes voort te trekken terwijl er weinig zuurstof is.

“Dat betekent dat je, ook als je buiten adem bent, fysieke inspanningen kunt leveren,” vertelt Elaine Ostrander die als geneticus bij de Amerikaanse National Institutes of Health onderzoek doet naar de genetica van honden maar die geen deel uitmaakte van het onderzoek.

Door een andere mutatie zijn sledehonden in staat om hun lichaamstemperatuur zeer goed te reguleren, aldus Ostrander. Dat is niet alleen noodzakelijk om in koude omstandigheden te overleven, maar ook om af te koelen na een grote inspanning.

Dat lijkt opvallend veel op een genetische mutatie die werd aangetroffen bij de wolharige mammoet, een ander dier dat zich aan de kou had aangepast en dat zijn temperatuur zeer precies kon reguleren, aldus Sinding.

Baasje van een blije sledehond

Die eigenschappen zijn nu nog steeds aanwezig bij hedendaagse viervoeters, wat nuttige informatie is voor hondenbaasjes, al helemaal als ze een rashond hebben.

“Naast alle geografische en evolutionaire kennis die dit onderzoek aan het licht brengt, is ook de kennis over de omgang met onze hedendaagse huisdieren van belang,” stelt Ostrander.

Zo adviseert Sinding baasjes van een sledehond om hun huisdier geen voedsel te geven dat rijk is aan zetmeel en koolhydraten, afgaand op de genen van de dieren. “Geef ze eiwitten en vet,” zegt hij. “Dat is waar ze zich aan hebben aangepast.”

Daarnaast maakt het onderzoek duidelijk dat deze honden zijn gemaakt om te bewegen, in plaats van “de hele dag in een appartement te zitten,” stelt Ostrander. Volgens haar is het belangrijk om veel met de dieren te lopen en met ze te spelen door ze taakgerichte opdrachten te geven.

Baasjes zouden ook rekening moeten houden met de weersomstandigheden waarin ze leven voordat ze een jonge hond uitkiezen, stelt ze. Sledehonden raken snel oververhit en zijn slomer als het warm of vochtig is. Maar “neem ze mee de sneeuw in en je ziet ze opbloeien,” stelt ze.

Sinding wil zich verder verdiepen in het mysterie van de hondenevolutie en uitzoeken wat er gebeurde in de tijd tussen de sledehonden uit Zhokhov en de hedendaagse hond.

“Dat is een gat van 9500 jaar,” zegt hij. “Dat is zo'n lange periode dat we er meer over willen weten.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Uit de race gehaald

Ze worden beschouwd als de beste langeafstandslopers ter wereld, maar deze race in het hoge noorden is zelfs voor sommige sledehonden te zwaar. Fotografe Katie Orlinsky legde hun reis vast.

‘Puppy-ogen’ evolueerden zodat honden met ons konden communiceren

Eeuwen van domesticatie hebben bij honden onbedoeld tot een drastische aanpassing van de anatomie van de wenkbrauwen geleid, waardoor wij hun gelaatsuitdrukkingen beter kunnen begrijpen.
Lees meer