De grootste neushoornpopulatie ter wereld is met 70 procent afgenomen - in tien jaar tijd

Het Zuid-Afrikaanse Krugerpark kampt met stroperij, corruptie en droogte.

Foto's Van Brent Stirton
Published 5 feb. 2021 11:51 CET
In private reservaten in Zuid-Afrika wordt de hoorn van neushoorns zoals deze, die verblijven op de ...

In private reservaten in Zuid-Afrika wordt de hoorn van neushoorns zoals deze, die verblijven op de ranch van John Hume in Nelspruit, verwijderd om te voorkomen dat de dieren door stropers worden gedood. Maar de hoorn groeit om de paar jaar terug, waardoor dit een te kostbare aanpak is voor armlastige publieke parken als het Krugerpark.

Foto van Brent Stirton

Het gaat slecht met de neushoorns in het Kruger National Park, de parel onder de Zuid-Afrikaanse nationale parken.

In de afgelopen tien jaar is het aantal dieren met zo'n 70 procent gedaald. Dat is met name te wijten aan stroperij en de gevolgen daarvan voor de voortplanting van de dieren en het overleven van kalfjes, aldus het laatste jaarverslag van South African National Parks (SANparks), de organisatie die het Krugerpark en de achttien andere grote parken in het land beheert.

Er leven momenteel nog geen vierduizend neushoorns in Kruger, terwijl dat er in 2010 nog meer dan tienduizend waren. De populatie is onderverdeeld in 3.549 witte neushoorns, grazers met brede lippen, en 268 zwarte neushoorns, die een spitse bovenlip hebben waarmee ze blaadjes en fruit uit bomen kunnen plukken. De neushoorns in het Krugerpark maken zo'n dertig procent uit van de naar schatting 18.000 wilde neushoorns op aarde.

“Deze daling is ontzettend zorgwekkend, maar we weten al een tijdje dat hun aantal langzaam maar zeker achteruitgaat. Dit is alleen maar de officiële bevestiging,” vertelt Grant Fowlds van de Zuid-Afrikaanse non-profitorganisatie Project Rhino.

Vooral de stroperij van neushoornkoeien richt grote schade aan voor de soort, omdat een vrouwtje gedurende haar leven wel tien kalfjes kan krijgen. Bovendien sterven kalfjes vaak zonder hun moeder, aldus Michael Knight, de voorzitter van de Afrikaanse specialistengroep voor neushoorns van de IUCN (International Union for the Conservation of Nature), die de status van wilde dieren vaststelt.

De hoorn van neushoorns wordt verkocht voor de traditionele geneeskunst of om beeldjes van te maken, met name in China en Vietnam, hoewel er ook in de Verenigde Staten een markt voor bestaat. Het ongeveer 20.000 vierkante kilometer grote Krugerpark is volgens de beheerder van het park al sinds jaar en dag het epicentrum van de neushoornstroperij.

Wel is de illegale jacht in het park in grote lijnen afgenomen, na een piek in 2014 toen er meer dan achthonderd dieren om hun hoorn werden gedood. De aantallen zijn sinds die tijd meer dan gehalveerd.

Een periode van aanhoudende droogte in 2015 en 2016 zorgde voor een verdere daling van het aantal dieren, vertelt Knight. De neushoorns kregen minder nakomelingen en de uitgedroogde moeders produceerden minder melk, waardoor hun kalfjes ondervoed raakten en stierven.  Gedurende de droogte was er ook weinig voedsel en met name witte neushoorns hadden te kampen met een tekort aan gras; hun sterftecijfer lag twee keer zo hoog als normaal, aldus het Zuid-Afrikaanse ministerie voor natuur.

Nieuwe manieren om neushoorns te helpen

Ondanks het feit dat het beeld over het algemeen somber is, hebben gerichte bewakingstechnologie in het park (vaak ingezet voor het beschermen van vrouwtjes in de vruchtbare leeftijd) en enkele arrestaties van mensen die zich op hoger niveau bezig hielden met stroperij vruchten afgeworpen. Volgens SANparks nam de stroperij van neushoorns sinds 2018/2019 af met 21,6 procent (en werden er 43,8 procent minder olifanten gestroopt).

Ter bescherming van de neushoorns verhuist SANparks sommige dieren uit het Krugerpark naar veiliger gebieden, zoals andere nationale parken. Dat project heeft jarenlang stilgelegen door een tbc-uitbraak onder neushoorns.

Wanneer de hoorn van een neushoorn wordt verwijderd, blijft een stomp van zo'n tien centimeter achter om het weefsel onderaan de hoorn te beschermen. Er bestaat met name in China en Vietnam een vraag naar illegale hoorns vanwege de traditionele geneeskunst en omdat er beeldjes van worden gesneden.

Foto van Brent Stirton

In de kleinere private parken in Zuid-Afrika worden de hoorns van de dieren vaak verwijderd om ze tegen stropers te beschermen. Dat zou voor de neushoorns in het Krugerpark echter een zeer kostbare zaak worden, omdat er een helikopter voor nodig is en een ervaren dierenarts. De kosten liggen tussen de 500 en 830 euro per neushoorn, vertelt Fowlds. En daar blijft het niet bij, want de hoorn groeit in de loop van enkele jaren weer aan. (De hoorns zijn van keratine, hetzelfde materiaal als waar onze nagels uit bestaan. Mits het goed gebeurt, doet het verwijderen van de hoorn de dieren dan ook geen pijn.)

Obstakels op de weg

SANparks noemt interne corruptie een “plaag” en stelt dat dit “een grote impact heeft op het personeel en de actie die wordt ondernomen tegen stroperij, en daarnaast op de reputatie van SANparks.”

“Gezien eerdere arrestaties is het duidelijk dat het stropersbendes is gelukt om een ingang te krijgen bij de rangers in Kruger, en in andere parken en reservaten,” stelt CEO Cathy Dean van de Londense non-profitorganisatie Save the Rhino International.

In 2020 werden er 394 neushoorns gevangen in de Zuid-Afrikaanse parken, waarvan de meeste in het Krugerpark. In eerste instantie legde de lockdown in 2020 het bezoek aan het park stil, waardoor ook de stroperij afnam. Maar naarmate de beperkingen werden versoepeld, sloegen stropers steeds vaker toe, vooral in de maand december, volgens het Zuid-Afrikaanse ministerie voor natuur.

Afgelopen jaar werden 66 personen in het Krugerpark gearresteerd op verdenking van stroperij, en werden nog eens 90 personen buiten het park aangehouden voor stroperij en de handel in de hoorn van neushoorns. Maar de vervolging van deze mensen loopt waarschijnlijk vertraging op, aldus Knight, door de omstreden sluiting van het Skukuza Regional Court, de regionale “neushoornrechtbank” die in het Krugerpark ligt.  Skukuza staat bekend vanwege de grote hoeveelheid veroordelingen van stropers en de zware celstraffen die daarvoor worden opgelegd.

South African National Parks, de organisatie die het Krugerpark beheert, werkt samen met forensische experts van de politie om neushoornstropers op te pakken. DNA-materiaal waarmee een hoorn aan een bepaald gedood dier kan worden toegeschreven kan bijdragen aan de veroordeling van stropers.

Foto van Brent Stirton

Van april 2019 tot en met maart 2020 werden er 303 neushoorns gestroopt in het Krugerpark. En hoewel dat er minder zijn dan de 500 die SANparks voor die periode had verwacht, en dat aantal bovendien 22 procent lager ligt dan het jaar ervoor, is Fowlds toch niet enthousiast. “Er zijn minder neushoorns over, dus het wordt lastiger voor de stropers om ze te vinden", zegt hij.

Wildlife Watch is een project op het gebied van onderzoeksjournalistiek van National Geographic Society en National Geographic Partners dat zich richt op illegale praktijken rond en uitbuiting van wilde dieren. Lees hier meer verhalen van Wildlife Watch en lees meer over de non-profitmissie van de National Geographic Society op nationalgeographic.org. Tips, feedback en ideeën voor verhalen zijn welkom op NGP.WildlifeWatch@natgeo.com.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.