Lasers, kanonnen, vogelverschrikkers: de verrassende wetenschappelijke aanpak om gieren te verjagen

Het dak van een school in de Amerikaanse staat Alabama is de verzamelplek voor honderden gieren. Dat leidt tot de vraag: hoe jaag je die vogels weg? De wetenschap heeft het antwoord.

Gepubliceerd 8 feb. 2021 13:18 CET
Roodkopgieren en de aan hen verwante zwarte gieren kunnen overlast veroorzaken voor mensen. Maar volgens wetenschappers ...

Roodkopgieren en de aan hen verwante zwarte gieren kunnen overlast veroorzaken voor mensen. Maar volgens wetenschappers zijn het relatief onschuldige, hygiënische vogels, die nodig zijn voor het opruimen van kadavers.

Foto van KEITH LADZINSKI

Al een aantal maanden is het dak van de Middle School in Opelika in het oosten van de Amerikaanse staat Alabama het thuishonk van een zwerm van ruim honderd zwarte gieren. De vogels kijken op de leerlingen neer wanneer die 's ochtends aankomen, maken op hun gemak rondjes boven de voetbaltrainingen en bombarderen de lichten rond de velden met hun uitwerpselen.

Wat het schoolbestuur ook probeerde: de vogels bleven steeds terugkeren. Ze werken op de zenuwen van sommige leerlingen, die dagelijks langs een heel bataljon gieren moeten lopen.

Nadat een conciërge van de school een klacht had ingediend, adviseerde een lokale ambtenaar van het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) om enkele vogels dood te schieten en hun kadavers ondersteboven in bomen in de buurt te hangen. Dergelijke ‘vogelverschrikkers’ die in de wind heen en weer bungelen zouden als waarschuwing dienen zodat de rest van de zwerm uit de buurt zou blijven, stelde de ambtenaar volgens een memo van de burgemeester van Opelika, Gary Fuller.

Dat voorstel stuitte sommige inwoners tegen de borst. Zij wezen erop dat de vogels een belangrijke ecologische rol spelen bij het opruimen van dode dieren en geen gevaar opleveren voor de leerlingen. Sommigen van hen genieten zelfs van de aanwezigheid van de dieren. Anderen stelden dat er een minder hardvochtige manier moet zijn om te zorgen dat de aaseters naar elders vertrekken.

Zij hebben de wetenschap aan hun kant. Sinds het begin van dit millennium hebben wetenschappers een arsenaal aan - of zeg eigenlijk maar een speelgoeddoos vol - mogelijkheden om gieren op een diervriendelijke manier zover te krijgen om te vertrekken. Het zijn redelijk heftige middelen, van vuurwerk en luchtkanonnen tot lasers. Welkom in de wondere wereld van het gieren verjagen.

Het vuile werk van de natuur

Er zijn twee soorten gieren die met name verantwoordelijk zijn voor het opruimen van dode dieren in Noord-Amerika: de redelijk beschaafde roodkopgier en zijn veel ongemanierdere neefje, de zwarte gier. De aaseters zijn een soort onwelriekende ‘kleine boeddhisten van het luchtruim’, stelt onafhankelijk biologe Amanda Holland, tevens enthousiaste gierenfan. ”Ze doden zelf nauwelijks tot niets.”

En ondanks het feit dat ze rottend vlees eten en de charmante gewoonte hebben om stinkend braaksel uit te spugen als ze zich bedreigd voelen, zijn het schone dieren. De maag van een gier is een kolkend zuurbad, waarin de ziektekiemen worden geneutraliseerd die de vogels binnen krijgen wanneer zij zich tegoed doen aan door auto's doodgereden dieren of de restjes van de prooien van roofdieren. Gieren zijn immuun voor lepra, cholera en miltvuur en ze vervullen een cruciale rol in de preventie van ziekten die hun oorsprong hebben in kadavers.

Twee zwarte gieren aan de kust van Florida. Vogels van deze soort leven graag in grote zwermen.

Foto van KLAUS NIGGE

Maar sommige mensen kunnen het minder waarderen dat ze schade veroorzaken. Zwarte gieren, die zich verzamelen in groepen van 25 tot 400 vogels, kiezen hooggelegen plekken uit om neer te strijken, zoals op torens, gebouwen en elektriciteitsdraden. Soms voegen zich ook roodkopgieren bij de zwerm. Door de hoge zuurgraad tasten hun uitwerpselen na verloop van tijd metalen aan, wat bij hoogspanningsmasten kan leiden tot stroomonderbrekingen, aldus het USDA.

Ook hun nieuwsgierigheid levert problemen op, stelt Holland. Streken die gieren vaak uithalen zijn het wegpulken van dakbedekking of raamkit, het rondstrooien van de inhoud van vuilnisbakken en het vernielen van ruitenwissers door het rubber eraf te pikken. Ze hebben bovendien een eigenaardige voorkeur voor het verscheuren van vinyl-achtig plastic.

Maar ondanks die fratsen is er nog genoeg dat wel leuk is aan de dieren, vindt Holland. ”Als ze eenmaal een thermiekbel te pakken hebben, vooral op een dag met lekker veel wind... Het ziet eruit alsof ze met volle teugen genieten daarboven.”

Zorg dat horen en zien ze vergaat

In de Verenigde Staten zijn gieren een beschermde diersoort, op basis van de Migratory Bird Treaty Act. Daardoor is het verboden om ze lastig te vallen of te doden, zelfs op privégrond. Wie zich hier niet aan houdt, riskeert een boete van maximaal 15.000 dollar en zes maanden celstraf.

Wel is het mogelijk om een speciale vergunning aan te vragen bij het USDA, die het mogelijk maakt om de dieren te verjagen. Het afschieten van enkele vogels om daarmee ‘vogelverschikkers’ te maken is een van de mogelijkheden.

Dergelijke verjagers zijn sinds 1999 populair bij de natuurbeheerders van de USDA. In dat jaar deden onderzoekers voor het eerst een test met gevriesdroogde kadavers van roodkopgieren in de staat Ohio. In een van de veldstudies kromp de gierenpopulatie op elektriciteitsmasten na de plaatsing van de vogelverschrikkers binnen enkele dagen met ruim negentig procent, en daarna bleven de dieren nog maanden weg.

Maar dergelijke installaties zijn niet altijd de oplossing, vooral niet als het om zwarte gieren gaat, vertelt bioloog Bryan Kluever van de USDA, die onderzoek doet naar de interactie tussen mensen en dieren. In 2012 hing een kleuterschool in Florida drie kadavers van gieren in de bomen, in de hoop om daarmee een onwelkome zwerm van honderden zwarte gieren te verjagen. Maar de vogels bleven waar ze waren. Dat verbaasde onderzoekers niets, omdat ze hadden gezien dat de groep zich tegoed deed aan de resten van andere gieren die op het terrein waren gestorven.

”Hangende voorwerpen, wat het ook zijn, kunnen ineens juist aantrekkelijk zijn, een leuk speeltje,” vertelt bioloog Bracken Brown van het Hawk Mountain Sanctuary in Pennsylvania, die al meer dan tien jaar door de hele VS onderzoek doet naar gieren. Volgens hem zijn gieren zo nieuwsgierig dat het steeds zoeken is naar de balans tussen wat de vogels angst aanjaagt en wat ze willen onderzoeken.

Sommige natuurbeheerders zweren bij ‘boze-oog-ballonnen’, met helium gevulde ballonnen waarop een enorm oog is getekend, die de associatie moet oproepen met een gigantisch roofdier. Maar andere boswachters lachen daar alleen maar om, en sturen foto's de wereld in van gieren die aan zo'n ballon zitten te knabbelen.

Sprinklers die werken op beweging bleken effectief op daken en steigers. Maar als er te veel water is, kan er ook juist een poeltje ontstaan dat gieren graag gebruiken om te badderen en te drinken.

Lasers horen ook tot de gangbare methodes van de USDA. Die methode werkt, maar dan moet er wel steeds iemand zijn die de laser steeds weer op de poten van iedere gier richt. Wanneer de gieren een grote groep vormen, is dat veel werk.

Vuurwerk, in de vorm van flitsen en knallen die met gespecialiseerde pistolen worden afgeschoten, kan ook effectief zijn, maar het moet vaak worden afgeschoten. Deze methode is favoriet op vliegvelden, en wordt standaard toegepast op bijvoorbeeld Hartsfield-Jackson in de staat Atlanta, het drukste vliegveld ter wereld.

Afgelopen december installeerde een high school in North Carolina een gaskanon op het dak, om enkele tientallen gieren te verjagen. Dergelijke apparaten produceren knallen van zo'n 130 decibel, wat even hard is als wanneer je naast de sirene van een ambulance staat. De gieren vertrokken nadat het knalapparaat herhaaldelijk was gebruikt, ”maar het lijkt erop alsof ze niet heel ver weg zijn gegaan,” vertelt Kristy Woods, die wiskundeleraar is op de school. ”Zo te zien hebben ze nu besloten om bij de plaatselijke Subway rond te gaan hangen.”

Brown wijst erop dat gieren gewoontedieren zijn, en dat het dus belangrijk is om in te grijpen voordat bepaald gedrag routine is geworden. Zorg dat er niks is dat ze aantrekt, zoals vuilnis waar ze makkelijk bij kunnen of voedsel voor huisdieren, en maak veel herrie op het moment dat zij willen gaan slapen.

Onderzoekers in dienst van de overheid zijn van plan om deze maand ook tests te doen met skyguys, die wapperende ‘ballonmannen’ die vaak worden gebruikt bij sportwedstrijden.

Op dit moment is het advies van de USDA om een ‘shock-and-awe-strategie’ te gebruiken om gieren te verjagen, wanneer eerdere pogingen mislukten. Een dergelijke veelzijdige aanpak wordt ook toegepast op Gainesville Regional Airport, waar luchtkanonnen, vogelpinnen en een dode vogel als vogelverschrikker worden ingezet.

‘Wij zijn toch het meest succesvol met de dode vogel,’ vertelt Shaun Blevins, operations manager van het vliegveld en doorgewinterde gierenverjager. Het is één enkele opgezette gier die aan een dunne paal midden op het vliegveld hangt en die jaarlijks wordt vervangen. Dat kost zo'n 300 dollar, oftewel 270 euro.

Dat is een koopje als je bedenkt dat zwarte gieren volgens de FAA (de Amerikaanse luchtvaartautoriteit) tussen 2010 en 2019 voor ruim 110 miljoen euro aan schade veroorzaakten in Amerika.

De toekomst van het verjagen van gieren - en de toekomst van gieren

Dierenbeschermers hopen dat mensen minder moeite met gieren zullen krijgen door projecten die gieren van hun enge imago af moeten helpen en in plaats daarvan moeten wijzen op hun nut. Hoewel de populaties zwarte en roodkopgieren toenemen in Noord-Amerika, zijn hun aasetende verwanten in een groot deel van de wereld bedreigde soorten.

Het verdwijnen van gieren uit het ecosysteem kan rampzalige gevolgen hebben. Zo is in India bijvoorbeeld meer dan 95 procent van het aantal gieren uitgeroeid doordat de vogels per ongeluk vergiftigd raakten door een diergeneeskundig medicijn dat achterbleef in de kadavers van koeien. Wilde honden en ratten zagen daarop hun kans als aaseters schoon, waardoor het aantal gevallen van rabiës bij mensen toenam. 

Het oppoetsen van het imago van de vogels lijkt, in ieder geval in Opelika, te werken. Velen zeggen dat het aan het Southeastern Raptor Center uit de even verderop liggende plaats Auburn te danken is dat inwoners anders zijn gaan kijken naar de dieren met hun slechte reputatie.

”Als mensen kennis hebben gemaakt met onze roofvogelambassadeurs, verandert hun kijk op gieren vaak al gauw,” zegt Andrew Hopkins die voorlichting geeft in het centrum. Daar kunnen vogels als Melvin terecht, een zwarte gier die als kuiken door mensen werd grootgebracht. Melvin doet trucjes in ruil voor snoepjes en weegt ondanks zijn spanwijdte van zo'n anderhalve meter slechts twee kilo.

Burgemeester Fuller van Opelika vertelt dat hij binnenkort een afspraak heeft met plaatselijke natuurbeheerders van de USDA om te bespreken welke mogelijkheden er zijn zonder dat er vogels worden gedood en zonder dat er al te afschrikwekkende methoden worden gebruikt. ”De overgrote meerderheid van de mensen die iets hebben laten horen, willen niet dat we de gieren doodschieten.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.