In 2021 stierven al ruim 430 lamantijnen. Waaraan sterven de dieren?

Wetenschappers zoeken het antwoord op de vraag waarom er in de eerste twee maanden van 2021 in en rond de Amerikaanse staat Florida al meer Caribische lamantijnen zijn gestorven dan in bijna heel 2020.

Foto's Van Jason Gulley
Gepubliceerd 19 mrt. 2021 16:02 CET
manatee-decline-01

Het gras dat van oorsprong ooit volop groeide op de bodem van de springs in Florida - zoals in het Wes Skiles Peacock Springs State Park op deze foto - wordt verstikt door overdadige algengroei als gevolg van weglekkende meststoffen. Door het tekort aan vegetatie sterven talloze lamantijnen in de winter een hongerdood.

Foto van Jason Gulley

Aan het begin van afgelopen winter viel het Martine de Wit op dat er een fikse toename was van het aantal sterfgevallen onder lamantijnen. De dierenarts, die verbonden is aan de Florida Fish and Wildlife Conservation Commission (FWC, een overheidsinstantie van de staat Florida), dacht in eerste instantie dat het kwam door de kou. De Wit was eraan gewend dat sommige lamantijnen bezwijken door de stress die de gevoelige dieren krijgen wanneer de watertemperatuur onder de 20 graden zakt, zoals december en januari verschillende keren gebeurde.

‘Maar naarmate de winter langer duurde, leek er iets mis te zijn,’ vertelt De Wit, die werkt in een laboratorium in de Amerikaanse stad St. Petersburg. Tot dusverre zijn er in 2021 ruim 430 lamantijnen doodgegaan in het water rond de staat Florida. Dat is bijna drie keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar.

Door de recente koude perioden werden de temperatuurgevoelige zoogdieren gedwongen om hun toevlucht te zoeken in het warme water in Indian River Lagoon, die onderdeel uitmaakt van een estuarium dat zich uitstrekt van Ponce Inlet tot Jupiter Inlet langs de Atlantische kust van de staat Florida. Het grootste deel van de sterfgevallen deed zich voor in dit water, dat ondieper is en meer beschutting kent dan de oceaan, en daardoor in de winter warmer is.

Mariene biologen en dierenartsen zijn naarstig op zoek naar de oorzaken achter de alarmerende sterftecijfers. Intussen zetten reddingswerkers (die door de pandemie flink in aantal zijn afgenomen) alle zeilen bij om zieke dieren te redden.

Normaal gesproken zijn het jonge dieren die aan koudestress overlijden, maar nu sterft ook een groot percentage van de volwassen dieren. Vaak zijn ze totaal vermagerd. ‘Wij denken dat voedselgebrek de voornaamste doodsoorzaak is,’ vertelt De Wit. Ze is niet de enige die vermoedt dat de lamantijnen verhongeren vanwege een schaarste aan zeegras in de lagune, die ten dele wordt veroorzaakt door toegenomen watervervuiling.

Twee Floridamanatees (een ondersoort van de Caribische lamantijn) doen zich tegoed aan de vegetatie in Fanning Springs. Lamantijnen hebben een enorme eetlust en moeten dagelijks zo'n tien procent van hun lichaamsgewicht aan vegetatie eten.

Foto van Jason Gulley

Ieder jaar stroomt ruim een miljoen kilo aan stikstof en fosfor de lagune in, afkomstig van landbouwchemicaliën, kunstmest en lekkende septische tanks. Vanwege de slechtere waterkwaliteit overwinteren sommige lamantijnen in water dat wordt opgewarmd door de uitstoot van elektriciteitscentrales langs de Atlantische kust van de staat Florida.

Om in goede fysieke conditie te blijven, moeten lamantijnen dagelijks tot wel tien procent van hun lichaamsgewicht aan zeegras of andere waterplanten eten, zoals de bladeren van mangrovebomen of hydrilla vertelt Mike Walsh, die verbonden is aan het University of Florida College of Veterinary Medicine.

Lamantijnen danken hun mollige uiterlijk niet aan isolerende speklagen, maar aan een omvangrijk spijsverteringskanaal. Een lamantijn die in gewicht afneemt ‘loopt meer risico op verdere gezondheidsproblemen of is minder weerbaar tegen andere nadelige factoren zoals kou,’ vertelt Walsh. Sommige ontwikkelen letsel aan hun vinnen dat doet denken aan bevriezing, voegt hij daaraan toe.

De eerste beschermingswetten voor lamantijnen dateren al uit de tijd van de Britse bezetting van Oost-Florida, in de achttiende eeuw, en behoren daarmee tot de oudste dierenbeschermingswetten in Noord-Amerika. Toch waren deze zachtaardige dieren rond 1950 in aantal afgenomen tot nog enkele honderden. Het Amerikaanse ministerie voor Binnenlandse Zaken zette de ‘Floridamanatee’, de ondersoort van de Caribische lamantijn die rond Florida leeft, op de eerste lijst van dieren die werden beschermd door de toentertijd nieuwe Endangered Species Preservation Act. Daardoor moesten er stappen worden ondernomen om te zorgen voor herstel van de soort. Dankzij die bescherming door de Amerikaanse overheid ging het daarna goed met de lamantijnen, wat ertoe leidde dat de soort in 2017 van de lijst van beschermde diersoorten van de U.S. Fish and Wildlife Service (de Amerikaanse tegenhanger van Staatsbosbeheer) werd verwijderd.

Lamantijnen zwemmen rond in het water dat Three Sisters Spring in Crystal River in Florida verbindt met Kings Bay. Door projectontwikkeling langs de kust verdwijnt steeds meer leefgebied van de lamantijnen en komen de dieren steeds vaker in aanraking met boten.

Foto van Jason Gulley

Een lamantijn eet zeegras in Crystal River in de staat Florida.

Foto van Jason Gulley

Het gras dat van oorsprong ooit volop groeide op de bodem van de springs in Florida - zoals in het Wes Skiles Peacock Springs State Park op deze foto - wordt verstikt door overdadige algengroei als gevolg van weglekkende meststoffen. Door het tekort aan vegetatie sterven talloze lamantijnen in de winter een hongerdood.

Foto van Jason Gulley

Een lamantijn zwemt door het troebele water van Crystal River in Florida.

Foto van Jason Gulley

Maar volgens bioloog Patrick Rose, directeur van de dierenbeschermingsorganisatie Save the Manatee Club uit Maitland in de staat Florida, was dat onterecht. ‘Het zou wel terecht zijn geweest als we grip hadden gehad op de risico's en bedreigingen voor de dieren, op dit moment en in de nabije toekomst,’ stelt hij. ‘Maar dat is niet het geval.’

Naarmate het water warmer wordt in het voorjaar en de zomer, verkassen de lamantijnen uit de Indian River Lagoon waarschijnlijk naar gebieden met meer zeegras en andere waterplanten. Daardoor zouden er minder moeten overlijden, maar lamantijnen zijn ook gewoontedieren, aldus De Wit. Het is zo goed als zeker dat ze komende winter weer naar de lagune terugkeren. Als het elders te koud is, komen ze hier weer vast te zitten - en zullen er weer veel sterven.

Uitgehongerde lamantijnen

Begin 2021 beleefde Florida, dat ook wel de Sunshine State wordt genoemd, verschillende bijzonder koude perioden. Steeds meer lamantijnen stierven en er vielen De Wit een aantal dingen op. De temperatuur was niet zo laag dat het hoge sterftecijfer onder lamantijnen daaraan kon worden toegeschreven. Wel wezen de verschrompelde organen van lamantijnen en het grote aantal dode volwassenen op verhongering als doodsoorzaak. (Tot nu toe overleden zeventien dieren door aanvaringen met schepen, een andere bekende oorzaak van overlijden. Dit aantal is ongeveer gemiddeld.) 

In de Indian River Lagoon leven ruim 4.300 planten- en diersoorten, waarmee deze een van de meest biodiverse estuaria is op het noordelijk halfrond. Maar sinds een jaar of tien kampt de lagune met algenplagen, vertelt Daniel Slone, die onderzoek doet naar ecosystemen in water bij het Amerikaanse wetenschappelijk bureau U.S. Geological Survey.

Dikke lagen algen verstikken een groot deel van het oorspronkelijk zeegras in Crystal River, waar lamantijnen van afhankelijk zijn. De algengroei wordt veroorzaakt door overtollige meststoffen en lekkende septische tanks.

Foto van Jason Gulley

Dit overdadig groeiend fytoplankton ‘blokkeert het licht voor het zeegras dat op de bodem groeit,’ vertelt Slone. ‘Daardoor is er minder zeegras en vervolgens nemen ook de soorten af die afhankelijk zijn van het zeegras.’

In december zorgde een uitzonderlijk grote algenplaag ervoor dat het in het water aanwezige zuurstof op raakte. Overal langs de kust dreven dode vissen tussen de mangrovebomen en een groot deel van het nog overgebleven zeegras overleefde niet in het troebele water. Dat leidde ertoe dat lamantijnen van honger stierven.

‘Als er geen gezond ecosysteem is in het water, bestaat er een kans dat de soort zich niet meer herstelt wanneer er veel lamantijnen sterven,’ aldus Rose.

Schoonmaakactiviteiten

Bezorgde omwonenden uit gemeenten in de buurt zetten zich al ruim tien jaar in voor een schonere Indian River Lagoon. Daarnaast besloot het departement voor milieubescherming van de staat Florida dat de afvoer van stikstof en fosfor in de omringende plaatsen met de helft moet worden teruggebracht.

‘Er worden stappen ondernomen om de meststoffen te verminderen,’ vertelt Chales Jacoby van het St. Johns River Water Management District. Oude septische tanks worden gerepareerd of vervangen en er worden projecten voorbereid om de hoeveelheid fosfor te verminderen in het afvalwater van de Fleming Island Regional Wastewater Plant.

In 2016 stemden de inwoners van Brevard County, waar het grootste deel van de Indian River Lagoon in ligt, vóór het heffen van een belasting van in totaal 300 miljoen dollar voor de financiering van een tien jaar durend schoonmaakproject. Vrijwilligers hebben tot nog toe mangrovebomen geplant (mangroven filteren het water), zijn oesterbanken begonnen (oesters doen dat ook) en hebben aandacht gevraagd voor de noodzaak om de lagune weer nieuw leven in te blazen. 

Volgens De Wit is het echter onzeker of de zeegrasbedden op tijd hersteld zullen zijn om de lamantijnen in Florida te kunnen redden. Het enige wat er op dit moment gedaan kan worden is proberen om zieke lamantijnen te redden van de dood.

Geholpen door onafhankelijke biologen werpen medewerkers van de FWC netten uit in de buurt van lamantijnen waar het niet goed mee gaat, waarna ze naar gereedstaande ambulances worden gebracht. In die trucks met klimaatregeling worden de dieren naar deelnemende aquaria gebracht, waar dierenartsen ze proberen weer op te lappen. De dieren die het overleven worden uiteindelijk in de omgeving teruggezet waar ze werden gevonden, soms al binnen een maand nadat ze werden gered.

In de warmere maanden kunnen de lamantijnen het geluk verderop beproeven, in gebieden waar meer voedsel en zeegras is, zoals rond Jekyll Island in de staat Georgia, waar volop slijkgras groeit. Maar De Wit wijst erop dat lamantijnen trouw blijven aan gebieden die ze kennen. In de winter is dat voornamelijk de Indian River Lagoon.

‘Het is ons niet gelukt om het warmwaterleefgebied voor de lamantijnen te behouden,’ stelt Patrick Rose. ‘Dat zou het succes van de afgelopen ruim dertig jaar kunnen ondermijnen. We zouden getuige kunnen worden van een instorting van de populatie als we dit niet snel goed regelen.’

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Een lamantijn zwemt in de buurt van een schroef van een aangemeerde boot. Naarmate er meer mensen in Florida rondvaren in een boot, neemt ook het aantal lamantijnen toe dat gewond raakt of gedood wordt door een aanvaring. Biologen schatten dat twee derde van alle lamantijnen in Florida ooit letsel opliep door een boot.

Foto van Jason Gulley
Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.