Dieren

Wilde dieren uitgebuit voor selfies in de Amazone

Een exclusief onderzoek van National Geographic toont aan dat dieren in de havensteden van de Amazone lijden onder ‘selfie-safari’s’.

Door Natasha Daly
Foto's Van Kirsten Luce

Op een houten platform in een klein dorp aan de langste rivier ter wereld, slurpt een enorme miereneter roze yoghurt uit een plastic kom terwijl een man een selfiestick in zijn gezicht duwt.

Een paar blauwe ara’s knabbelen aan kaasstengels. Een toekan kauwt op een zoute cracker. Zestig toeristen schreeuwen, piepen en kakelen terwijl ze naar de dieren wijzen. Luiaards hangen rond hun nek, apen trippelen over hoofden en schouders. Op een bankje vechten schildpadden om vrijheid onder het gewicht van mensenhanden.

Terwijl dieren de menigte passeren, klikken camera’s en worden selfiesticks gepakt. Een vrouw houdt een jonge kaaiman met open mond vast, naast het hoofd van haar kind. Een tiener kwebbelt terwijl ze een anaconda rond haar middel bindt voor een video. Mensen gooien geld in een emmer en gaan terug naar de trappen van het platform. Ze hebben hun deel gehad, en de opwinding van vooraf lijkt plaats te maken voor onverschilligheid.

Breng dagen of zelfs weken door in het Amazonewoud en je vindt misschien, als je geluk hebt, een luiaard die in een boom klimt of je ziet de gloeiende ogen van een kaaiman aan de rivierbank in het donker. Maar oog in oog komen te staan met een van deze dieren is heel onwaarschijnlijk. En met allemaal? Onmogelijk.

Toeristen poseren voor foto's met een kaaimen en een ara in Puerto Alergía, Peru. Dieren uit de jungle worden illegaal gevangengehouden om toeristen aan te trekken.
Toeristen poseren voor foto's met een kaaimen en een ara in Puerto Alergía, Peru. Dieren uit de jungle worden illegaal gevangengehouden om toeristen aan te trekken.

Toch is deze ervaring verzekerd op dit gammele platform in de Peruviaanse amazone. Het is als het ware een wildlife-winkel.

Puerto Alegría, een stadje waar zo’n 600 families wonen, ligt op een zonovergoten plek in de Amazone die Tres Fronteras heet – op de grens van Peru, Colombia en Brazilië. Elke dag komen honderden toeristen aan op boten, meestal vanaf de Colombiaanse kant van de rivier. Ze lopen over de houten planken van het water naar de rivierbank om foto’s te nemen met zo’n honderd gevangengenomen wilde dieren van zo’n 24 verschillende soorten.

De toestroom van toeristen is een economische boom voor Puerto Alégria, waar ze snacks, limonade en lokale producten kunnen kopen en manden voor fooien klaarstaan.

Wildlifetoerisme geldt voor 20 tot 40 procent van de waarde van de globale toerisme-industrie, die 1,2 triljoen euro bedraagt, volgens de World Tourism Organization.

Conservatie- en dierenwelzijnsorganisaties zijn het erover eens dat een wildlife-activiteit die de grens van observatie en interactie overschrijdt, slecht is voor de dieren. In Zuidoost-Azië kreeg het berijden van olifanten en het gevangen houden van kleine tijgers aandacht en werd de donkere kant van het toerisme aan het licht gebracht.

Toerisme in het Amazonegebied is nog maar klein. Het telt voor een procent van het bruto binnenlands product. Maar de groeiende economie in Zuid-Amerika en het groeiende aantal internationale vluchten betekent dat toerisme – vooral wildlifetoerisme – snel kan ontploffen.

Een koppel geeft een ara een zoete snack. In Puerto Alegría verkoopt met eten aan toeristen, maar veel eindigt in de mond van gevangengehouden dieren.
Een koppel geeft een ara een zoete snack. In Puerto Alegría verkoopt met eten aan toeristen, maar veel eindigt in de mond van gevangengehouden dieren.

De Amazone is de thuis van meer dan tien procent van de biodiversiteit van de planeet – 400 soorten zoogdieren, 200 reptielen en 1.300 soorten vogels. Toeristen hebben over het algemeen twee opties als ze hier getuige van willen zijn: de authentieke manier, of de snelle. Om de rauwe, echte Amazone te zien, gaan mensen op een excursie in de jungle die drie of vier dagen duurt en honderden euro’s kan kosten. Voor reizigers die minder tijd en geld hebben, is het alternatief een dagtour die wordt aangeboden door talloze verschillende reisorganisaties.

Wat nu gebeurt in Puerto Alegría is maar een klein deel van een grotere realiteit. In havensteden door de hele regio vangen locals wilde dieren uit het woud om ze te laten zien aan toeristen op dagtour in ruil voor een fooi.

In september 2016 begonnen onderzoekers van de ngo World Animal Protection een onderzoek van zes maanden naar toerisme-organisaties die met dieren werken in Puerto Alegría en Manaus, een grote havenstad in de Braziliaanse Amazone in Brazilië. De resultaten zijn gepubliceerd in het online tijdschrift Nature Conservation.

Op beide plekken zagen de onderzoekers hoe de lokale bevolking dieren mishandelt en hun gezondheid in gevaar brengt. Ze observeerden hoe ze slangen bij de nek grepen en de bek van kaaimannen dichtbonden met rubberen banden. In Puerto Algegría zagen mensen hoe een kaaiman gevangen werd gehouden in een kapotte koelkast, hoe een zeekoe in een kinderzwembad leefde en hoe een inwoner een miereneter in het gezicht sloeg.

Een doodhoofdsaapje speelt met een ketting in een winkel bij Puerto Alegría. De dieren zijn de voornaamste reden dat toeristen naar het stadje komen, maar aan de verkoop van zelfgemaakte Peruviaanse spullen verdienen inwoners het meeste geld.
Een doodhoofdsaapje speelt met een ketting in een winkel bij Puerto Alegría. De dieren zijn de voornaamste reden dat toeristen naar het stadje komen, maar aan de verkoop van zelfgemaakte Peruviaanse spullen verdienen inwoners het meeste geld.

De wetten in Brazilië en Colombia zijn duidelijk: het is illegaal om wilde dieren te vangen en als huisdier te houden, en het is illegaal een dier gevangen te houden zonder vergunning. In Peru is het illegaal om geld te verdienen aan gevangen gehouden wilde dieren. Maar de wetten worden niet altijd nageleefd. Vooral aan de Peruviaanse kant van de grens. Bij Puerto Alegríans die wilde dieren in gevangenschap houden, zijn bijvoorbeeld nooit autoriteiten binnengevallen.

“Corpoamazonia, het Colombiaanse gouvernementele agentschap dat verantwoordelijk is voor de bescherming van het Amazonewoud, is op de hoogte van de exploitatie van wilde dieren aan de Peruviaanse grens met Puetro Alegría,” zegt Yamile Negeteye Silva, een beheerder van de opsplitsing van de Amazone van Corpoamazonia. Silva gelooft dat sommige dieren van Colombia naar Peru gebracht worden. “De rivier maakt smokkel gemakkelijk, omdat er geen zichtbare grenzen in de Amazone van de Tres Fronteras zijn.” Maar het Colombiaanse agentschap kan er niet tussenkomen, ook al komen de toeristen vooral van Colombia, omdat Puerto Alegría in Peru is.

Onder de stelten

Larisa Campos is acht jaar oud. Heldere ogen en een brede lacht op haar gezicht. Ze draagt wat boeken en stiften onder haar arm. In haar vrije hand houdt ze een luiaard vast. Een groep toeristen verliet zojuist het platform bij Puerto Alegría en inwoners verzamelen hun dieren en keren terug naar huis.

Larisa Campos, 8, houdt haar luiaard in een arm en haar schoolboeken in de andere.
Larisa Campos, 8, houdt haar luiaard in een arm en haar schoolboeken in de andere.

De luiaard is nog maar een baby, zegt Larisa, en hij slaapt in een klein huisje in de bomen. Zoals iedereen in haar stad, woont Larisa in een bescheiden houten huis op hoge stelten. Bij haar thuis spreek ik met haar tante, die in een hangmat onder het huis ontspant. Zoals de meeste andere families daar verdienen ze hun geld met vissen. Dankzij de luiaard verdienen ze wat extra. Ze zegt ook dat hij in de bomen slaapt, elke ochtend roept de familie de luiaard en komt hij naar beneden voor het ontbijt.

D’Cruze zegt dat het verhaal onwaarschijnlijk is. “Het is heel normaal dat mensen een eufemistische versie van de verhalen vertellen, om de sceptische toerist gerust te stellen.”

Als ik Larisa’s huis verlaat, volg ik de kwetterende apen op de weg langs een houten brug en tussen een rij huizen op stelten. Onder een huis, in de schaduw, staat een houten kooi. Een dier beweegt erin. Ik zie menselijke ogen in het donker. Klauwen – drie aan elke poot – krullen rond de houten latten: het is een luiaard.

Een once-in-a-lifetime experience

Bijna alle bezoekers die ik sprak, zeiden dat ze de jungle het liefst op een natuurlijke manier zouden ervaren, maar dat de dagtours de mogelijkheid gaven veel dingen op korte tijd te kunnen zien. Alejandra Giraldo, van Cali, Colombia, zei dat ze ervan genoot Puerto Alegría te zien en de kans te krijgen wilde dieren te zien en vast te houden. Maar ze vond het moeilijk te zien dat de staart van de toekan afgeknipt was. “Ik denk dat ze het doen zodat hij niet kan ontsnappen. Ik weet in mijn hart dat het slecht is en dat ze in de natuur moeten zijn.”

Anderen gaven toe dat er iets aan de tour niet goed voelde, maar dat het leek alsof de dieren op de platforms goed behandeld werden. Sommigen zeiden ook dat ze geen idee hadden hoe de dieren de rest van de tijd vastgehouden werden. “Dat is een groot deel van het probleem,” zegt D’Cruze. Toeristen werpen maar een korte blik op deze activiteiten. Ze komen voor een uur, nemen foto’s en gaan weer naar huis. Wilde dieren kunnen niet laten weten dat ze lijden zoals mensen. Daarom kunnen toeristen niet zien hoe slecht ze eraan toe zijn, zeker niet als er een gids meegaat die de activiteiten ophemelt.

Social media, zoals Instagram en Facebook, zorgen voor nog een extra dimensie. Renata Ilha, een onderzoeker van World Animal Protection, zegt dat toeristen de foto’s van hun exotische ervaringen willen delen – een luiaard knuffelen of een anaconda rond hun middel hebben. “Ze willen niet gewoon avontuurlijk zijn,” zegt ze. “Ze willen avontuurlijk zijn en dat aan de wereld kunnen laten zien.” Elke keer als deze foto’s op social media gedeeld worden, maken ze reclame voor een activiteit waarvan de volgers het negatieve niet van zien.

Een woordvoerder van Instagram zegt dat ze in contact zijn met experts op gebied van dierenwelzijn en zoeken naar manieren om hun community beter op de hoogte te houden van activiteiten die schadelijk kunnen zijn voor dieren.

Een luiaard kijkt door de houten tralies van een donkere kooi, gevonden onder een huis in Puerto Alegría. De luiaarden lijden sterk onder de toerisme-industrie, aangezien ze minstens 20 uur slaap per dag nodig hebben.
Een luiaard kijkt door de houten tralies van een donkere kooi, gevonden onder een huis in Puerto Alegría. De luiaarden lijden sterk onder de toerisme-industrie, aangezien ze minstens 20 uur slaap per dag nodig hebben.

Raak de dolfijnen niet aan

Roze rivierdolfijnen wonen in de wateren van Rio Negro en hun foto’s hangen op de muur van elke toerismebureau van Manaus. Zwemmen met dolfijnen is hier dé highlight van een dagtour.

Als onze boot richting een inham van de Rio Negro vaart – waar vijf lokale bewoners ons opwachten – worden twee roze dolfijnen met aas gelokt. De dolfijnen dobberen met hun mond open in het water, wachtend op hun snack. De acht toeristen op mijn boot trekken enthousiast hun reddingsvesten aan en springen in het water, om de dolfijnen in een halve cirkel te omringen.

De dierentrainer houdt een vis boven de mond van de dolfijn, en trekt het weg elke keer als die probeert toe te bijten. Terwijl de dolfijn omhoogkomt uit het water, zie ik hoe zijn lichaam verminkt is. Onze gids, Francisco Alvis, zegt dat deze littekens normaal zijn, een resultaat van mannetjes die vechten om de snacks van de trainers. Mensen gillen als hun voeten tegen het lichaam van de dolfijn aan komen.

Op een bord staat dat je de dolfijnen niet aan mag raken. Toch doet iedereen het, en niemand zegt hen te stoppen.

Dit is niet enkel voor de dolfijnen, maar ook voor de mensen gevaarlijk, zegt Vera da Silva, onderzoeker van het Aquatic Mammals Laboratory in Manaus. De dolfijnen kunnen wel 180 kilogram wegen, snel zwemmen en diep duiken. “Ieder ongeluk kan de dierentrainers een reden geven ze te vermoorden.” Ze zegt dat het ook mogelijk is dat ziektes worden overgedragen van dier op mens en vice versa.

Hier aaien toeristen een roze rivierdolfijn in Manaus, Brazilië. De schrammen van de dolfijn zijn het resultaat van gevechten met andere dolfijnen om de aas.
Hier aaien toeristen een roze rivierdolfijn in Manaus, Brazilië. De schrammen van de dolfijn zijn het resultaat van gevechten met andere dolfijnen om de aas.

Er zijn geen officiële regels om de activiteiten te reguleren, maar er is een wetsvoorstel dat toeristen verbiedt dolfijnen te voeren en aanraken – en om in het water te gaan. Maar enkel nieuwe regels invoeren is geen oplossing, zegt D’Cruze. Onderwijs is ook nodig. Velen die betrokken zijn bij de toeristenindustrie hebben geen idee van de problemen in verband met dierenwelzijn.

João Araújo, directeur van toerisme in Manaus, moedigt zwemmen met dolfijnen aan als de regels worden nageleefd. Toen ik vroeg of hij bezorgd was om het dierenwelzijn, zei hij dat ze niet agressief zijn en niet gevaarlijk zijn voor mensen.

Over gevangengenomen luiaarden, kaaimannen en anaconda’s in de omgeving van Manaus, zegt Araujo dat hij ondanks het feit dat hij handel in dieren niet aangmoedigt, hij er niet van op de hoogte was dat het verboden was.

Een veranderde gemeenschap

In Colombia, even voorbij de rivier van Puerto Alegría, heeft een gemeenschap een oplossing om dieren te helpen in plaats van ze te beschadigen.

Als je aankomt in Mocagua, een inheems dorp waar zo’n 650 mensen wonen, heb je het idee dat je in Puerto Alegría bent: dezelfde modderige rivierbank, dezelfde houten loopplanken, dezelfde taal. De Mocaguanen jaagden tot een tijd geleden zo intens op geelstaartwolapen dat de soort bijna uitstierf.

Maar in 2004 kwamen de mensen in de omliggende gemeenschap vrijwillig overeen dat ze zouden stoppen met jagen op de dieren, in een overeenkomst met de Maikuchiga Foundation. Maikuchiga, een houten structuur in de jungle achter Mocagua, is het eerste en enige rehabilitatiecentrum voor geredde apen in Colombia.

Jagers warden gidsen, die hun ervaring en expertise over het gedrag van apen gebruiken om bezoekers te informeren. Mensen verfden hun huizen met kleurrijke afbeeldingen van wilde dieren, en enkele bescheiden hotelletjes openden hun deuren. Elke bezoeker in Mocagua betaalt twee dollar aan de lokale gemeenschap, dat wordt gebruikt om projecten te financiëren.

Maikuchiga vangt nu acht apen op, die hier zijn gebracht door Corpoamazonia, een milieubeschermingsorganisatie in Colombia, en door lokale mensen die de dieren redden van stropers.

Leoncio Sanchez Bolivar, geboren en getogen in Mocagua, is sinds het openen van het centrum verantwoordelijk voor alle operaties. Hij zegt dat het centrum een zieke aap van Puerto Alegría opnam, maar dat ze stierf na toevallen, die volgens hem gevolg zijn van ondervoeding.

Maikuchiga vraagt 34 euro aan een groep van zes bezoekers en steunt volledig op vrijwilligers – vaak toeristen die een betekenisvolle ervaring in de Amazone willen – die helpen met dagelijkse activiteiten.

Het centrum heeft financiële problemen, maar Sanchez Bolivar wil niet samenwerken met grote toeristische organisaties als On Vacation. Volgens hem zijn die medeplichtig aan activiteiten zoals ze gebeuren in Puerto Alegría.

Maar natuurlijk zijn ook de toeristen zelf verantwoordelijk. Zolang mensen het fast-foodtoerisme blijven opzoeken, zullen dieren blijven lijden.

De gemeenschap van Mocagua is niet de enige plek die toeristen een natuurlijke ervaring in de Amazone voor een lage prijs bidet. In Manaus, is er een mogelijkheid waarvoor je zelfs niet de stad uit hoeft.

Alejandro Diaz maakt een selfie op Isla de los Micos, in Colombia. Achter hem staan mensen van het Colombiaanse havenstadje Leticia, die zich in traditionele kleding vertonen voor toeristen.
Alejandro Diaz maakt een selfie op Isla de los Micos, in Colombia. Achter hem staan mensen van het Colombiaanse havenstadje Leticia, die zich in traditionele kleding vertonen voor toeristen.

Museu de Amazonia is een gebied van zo’n 100.000 vierkante meter – deel van het veel grotere Adolfo Ducke Forest Reserve – aan de rand van de stad. Bezoekers kunnen hier de taxi nemen voor 8,5 euro en zo terechtkomen in het ongerepte regenwoud. Hier zie je misschien een wild dier, misschien niet. Als ik met mijn gids Marina Souza de jungle in ga, voelt het alsof ik word getransformeerd naar een Amazonegebied dat zo uit een Percy Fawcett verhaal kan komen.

Het begint te schemeren als we aankomen bij een stalen trap, we klimmen de bomen in. Het geluid van de kikkers is oorverdovend. Takken gaan over in grotere bomen, varens kietelen mijn gezicht en mijn knieën branden. Ik wist niet dat bomen zo hoog konden zijn.

Uiteindelijk komen we aan op een platform met 360 graden uitzicht op het Amazonewoud. Beneden zie ik Manaus, rook van de rookstokken verdwijnt in de oranje lucht. Daarnaast: de rivier. Ik vraag Marina wat er achter de rivier ligt. “Niks,” zegt ze. “Alleen jungle.” Ik maak een selfie, ik wil dit moment onthouden.

Een stalen toren in het Musea da Amazone-reservaat biedt bezoekers een immens uitzicht over het regenwoud zonder dat ze Manaus hoeven te verlaten.
Een stalen toren in het Musea da Amazone-reservaat biedt bezoekers een immens uitzicht over het regenwoud zonder dat ze Manaus hoeven te verlaten.
Lees meer