Geschiedenis en Cultuur

Oude Mayakoning gevonden in tombe van ‘Duizendpootdynastie’

In de recent ontdekte tombe lagen onder meer geverfde beenderen en een versierd grafmasker. donderdag, 9 november 2017

Door Sarah Gibbens

Onderzoekers waren net bezig hun opgravingswerkzaamheden af te ronden bij El Perú Waka’, een kleine nederzetting in het noorden van Guatemala, toen een van de teamleden onverwachts de beenderen vond van een oude Mayaheerser.

“Hij belandde bij toeval in het onderste deel van die tombe en zag tot zijn verbazing de beenderen van de koning liggen,” aldus een van de leiders van het onderzoek, David Freidel. Het team van archeologen en antropologen van het El Perú Waka’ Archaeological Project riep vervolgens de hulp in van het Guatemalteekse leger om het gebied te bewaken. Dat is een standaardprocedure om grafroof tegen te gaan, legt Freidel uit.

De overblijfselen zijn van een man die begraven is “met zijn hoofd naar het oosten, gewikkeld in textiel en boven op zijn offerschalen,” aldus Freidel. Dat zijn allemaal tekenen die wijzen op een hooggeplaatst persoon, waardoor het team tot de conclusie kwam dat hij tot de heersende klasse hoorde.

Hoe weten de onderzoekers dat de tombe van een koning was? Zonder officiële inscriptie op een voorwerp of op de muren van de tombe kan alleen worden gespeculeerd over de afkomst van de dode, aldus Freidel. Maar dankzij aanwijzingen die in de tombe werden aangetroffen, durfden ze het aan om een hypothese te vormen over de vraag wiens botten het zijn.

Het vermoeden is dat het gaat om koning Te’ Chan Ahk. Hoewel zijn naam voorkomt in documenten, is er verder weinig over hem bekend.

De onderzoekers denken dat de botten rood werden geverfd met een kleurstof van cinnaber, oftewel kwiksulfide. De beenderen werden rond 600 n. Chr. ceremonieel beschilderd, eeuwen nadat de koning was gestorven en zijn lichaam was vergaan. De dood was niet het einde voor de religieuze en politieke leiders van de Maya’s. Zij geloofden dat de zielen van overledenen actief bleven, en bezochten regelmatig hun tomben bij wijze van eerbetoon.

De koning was waarschijnlijk een van de eerste leden van de Wakadynastie. Deze dynastie wordt in het Engels ook wel ‘centipede’ (duizendpoot) genoemd en duurde van de vierde tot de achtste eeuw. Op basis van de eerste dateringen van de voorwerpen die in de tombe werden gevonden, wordt geschat dat de begrafenis tussen 300 en 350 n. Chr. plaatsvond. De tombe is een van de eerste koninklijke graven die ooit werd gevonden in dit deel van Guatemala.

In de jaren na de bouw van de tombe werd daaromheen een uitgebreid complex aangelegd, aldus Freidel. Het complex, dat door de onderzoekers simpelweg wordt aangeduid als ‘Burial 80’, blijkt een schat aan aanwijzingen te bevatten voor het Mayaverleden van Guatemala. In 2012 deed het team een van de meest belangwekkende ontdekkingen, toen de onderzoekers stuitten op de tombe van een Mayakoningin die bekendstaat als ‘Vrouw Slangenheer’. Vermoedelijk werd de eerste Wakaheerser gevonden in 2006.

Een koning herkennen

Veel van de beenderen en voorwerpen in de tombe zijn goed bewaard gebleven, maar de muren van de kleine ruimte zijn na de bouw ingestort. Rond de tempel was een groot paleiscomplex gebouwd. De schade aan het gebouw ontstond waarschijnlijk tijdens een invasie vanuit een naburige Mayastreek. De onderzoekers moesten de ruimte op hun handen en knieën betreden.

Het meest opvallende voorwerp dat werd opgegraven, was een rood masker van jade. Het masker is een afbeelding van de koning met een versiering die vaak wordt teruggevonden op afbeeldingen van de maisgod van de Maya’s. Freidel legt uit dat het normaal was dat koningen als religieuze figuren werden afgebeeld. Ook in schilderingen op de muren van de tombe is de koning als religieus figuur te zien. Stenen van jade die aan zijn tanden waren bevestigd, wijzen erop dat hij een lid was van de hogere klassen.

In totaal werden er 22 voorwerpen aangetroffen. Twintig daarvan waren ceremoniële offerschalen, een soort ondiepe aarden pot met een wijde opening.

“Het lijkt erop dat de schalen snel zijn gemaakt, wat zou kunnen betekenen dat deze persoon onverwacht overleed,” aldus Damien Marken, een van de onderzoekers die bij het project is betrokken. Hij wijst erop dat bij veel van de schalen de symmetrie en het vakmanschap ontbreken die kenmerkend zijn voor Maya-aardewerk.

Volgens Marken zaten er in de kleine potten offergaven, zoals tamales, chocolade of andere etenswaren die de dode mee kon nemen naar het hiernamaals. Om zeker van hun zaak te zijn, willen Freidel en zijn collega’s chemische analyses uitvoeren van de resten in enkele van de potten. Hij is het met Marken eens dat in sommige schalen mogelijk voedsel zat, maar vermoedt dat er ook resten kunnen worden gevonden van roesmiddelen, bijvoorbeeld nicotine of doornappel. Dat bleek ook de inhoud van schalen die in andere graven van Maya’s werden gevonden.

De onderzoekers doen sinds 2003 opgravingen in Waka en stellen dat er nog veel vondsten kunnen worden gedaan. De opgravingen in de oude stad gaan komend voorjaar verder.