Geschiedenis en Cultuur

Bizarre reuzenkaart uit zestiende eeuw in elkaar gezet

De grootste wereldkaart ooit – bestaande uit zestig losse bladen – kan eindelijk worden bewonderd zoals de maker ervan had bedoeld.Wednesday, December 13

Door Greg Miller
bekijk galerij

De kleurrijke en zeer gedetailleerde kaart uit 1587 heeft in samengestelde vorm een omvang van 7,5 vierkante meter. In de afgelopen 430 jaar waren de zestig afzonderlijke bladen in een atlas gebonden, maar nu zijn ze eindelijk digitaal tot één grote kaart samengevoegd om de wereld te tonen zoals die destijds werd gezien.

En wat voor een wereld. Op de kaart wemelt het van de fantastische wezens, van eenhoorns in Siberië tot zeemeermannen die in de Zuidelijke Oceaan dartelen en een angstaanjagende vogel die met een olifant in zijn klauwen wegvliegt. De kaart getuigt van de geografische kennis (en misvattingen) van zijn tijd, maar sommige aspecten ervan zijn verrassend modern. De aarde wordt afgebeeld alsof de beschouwer vanuit de ruimte direct op de Noordpool neerkijkt, een perspectief dat tot aan de twintigste eeuw niet door veel kaartenmakers zou worden gebruikt.

“Het is in veel opzichten een unieke kaart,” zegt G. Salim Mohammed, directeur en curator van het David Rumsey Map Center van de Stanford University, die de kaart onlangs in zijn collectie opnam. “Niemand heeft hem goed kunnen bestuderen omdat hij eeuwenlang verborgen is geweest.” Slechts drie exemplaren van de kaart zijn bewaard gebleven.

 

Monte nam ook een portret van zichzelf als 43-jarige (links) in zijn kaart op en actualiseerde die afbeelding later door er een nieuw portret als 45-jarige (rechts) overheen te plakken.

Little is known about the mapmaker, Urbano Monte. He came from a wealthy and well-connected family in Milan, and like many gentleman scholars of his day, he had a keen interest in geography. It was, after all, an exciting age of discovery, writes Katherine Parker, a historian of cartography, in a recent essay about Monte’s map: “Their world was growing each day and Monte wanted to understand all of it.”

De man achter de kaart

Er is weinig bekend over de maker van de kaart, Urbano Monte. Hij kwam uit een welgestelde Milanese familie met goede connecties en had zoals veel intellectuelen in zijn tijd een passie voor geografie. Niet voor niets leefde hij in het opwindende tijdperk van de grote ontdekkingen, schrijft Katherine Parker, historica van de cartografie, in een recent essay over de kaart van Monte: “Hun wereld nam elke dag toe en Monte wilde dat alles begrijpen.”

Voor zijn tijd lijkt Monte behoorlijk goed op de hoogte te zijn geweest van de stand van zaken binnen de geografie. Hij baseerde zijn werk op dat van beroemdere cartografen als Gerardus Mercator en Abraham Ortelius, en hij verwerkte er ook recente ontdekkingen in, zoals de eilanden van Tierra del Fuego bij de punt van Zuid-Amerika, die de Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan in 1520 voor het eerst in het vizier kreeg.

Dankzij goede relaties met hooggeplaatste figuren kreeg Monte in 1585 de kans om in Milaan te spreken met de eerste officiële Japanse delegatie die Europa bezocht. Het resultaat daarvan was mogelijk zijn gedetailleerde afbeelding van het eilandrijk, met veel meer plaatsnamen dan op andere westerse kaarten uit die tijd.

Zoals veel kaartenmakers uit deze periode had Monte de neiging de witte plekken op zijn kaart naar believen in te vullen. Landen worden bevolkt door rondzwervende beesten en in zijn oceanen wemelt het van schepen en monsters. Koning Filips II van Spanje lijkt voor de kust van Zuid-Amerika op een drijvende troon rond te varen, een verwijzing naar de Spaanse rol als internationale zeemacht.

Ongebruikelijk aan Monte’s kaart is echter de projectie – oftewel de methode die is gebruikt om de ronde aardbol op een plat vlak te projecteren. De kaart van Monte is cirkelvormig, waarbij de Noordpool in het centrum ligt en de meridianen vanuit dat centrum uitstralen. Moderne cartografen noemen dit een azimutale projectie, en het was vóór deze tijd een zeer ongebruikelijke keuze. De projectie zou pas met de opkomst van de burgerluchtvaart in de twintigste eeuw populair worden, toen de kortste route tussen twee steden op de aardbol vaak over het Noordpoolgebied liep (zie dit voorbeeld).

Monte’s afbeelding van Japan heeft een merkwaardige vorm en is van oost naar west georiënteerd, in plaats van noord naar zuid, maar zijn kaart bevat wel veel meer Japanse plaatsnamen dan andere westerse kaarten uit die tijd.

“Ik denk dat Monte echt probeerde om de cirkelvorm van de aarde te tonen,” zegt David Rumsey, de verzamelaar die de kaart kocht en vorig jaar aan het centrum van de Stanford University doneerde. De polaire projectie heeft het voordeel dat ze de continenten op het noordelijk halfrond accuraat afbeeldt. De omvang van de Zuidpool wordt daarentegen helemaal opgerekt, maar dat paste bij de cartografische opvattingen van die tijd, zegt Rumsey. “De meeste cartografen dachten dat de Zuidpool gigantisch moest zijn om tegenwicht te bieden aan de grote landmassa’s in het noorden,” zegt hij – een hardnekkige misvatting die terugging tot de oude Grieken.

Monte’s visie wordt werkelijkheid

Rumsey kocht de kaart in september, waarna het vooral zijn neef Brandon was die de bladen inscande en de afbeeldingen digitaal aan elkaar plakte. Ze sluiten bijna perfect op elkaar aan, wat erop duidt dat Monte de kaart vanaf het begin als één geheel had bedoeld. Zowel de losse bladen als de samengestelde kaart zijn nu online te bekijken, evenals een versie van de kaart die is afgestemd op de moderne aardbol van Google Earth.

Dat de droom van een zestiende-eeuwse cartograaf met behulp van moderne technologie in vervulling is gegaan, is precies wat het nieuwe cartografische centrum van de Stanford University heeft beoogd, aldus Rumsey en Mohammed. Door de nieuwe digitale versie voor een breed publiek toegankelijk te maken is het voor studenten en onderzoekers gemakkelijker om meer te weten te komen over Monte en zijn kaart. En voor ons gewone stervelingen is het een kans om deze zeer zeldzame kaart – ook nog eens een van de levendigste kaarten van zijn tijd – te bestuderen.

Wie geïnteresseerd is in oude kaarten, kan hier meer lezen over de reden waarom kaartenmakers de witte plekken op hun kaarten naar eigen inzicht opvulden. Meer over David Rumsey en het geavanceerde kaartencentrum van de Stanford University leest u in onze post over de opening van het instituut.

Volg All Over the Map op Twitter en Instagram.