Geschiedenis en Cultuur

Waar ligt de echte Sinterklaas begraven?

De stoffelijke resten van de vierde-eeuwse Griekse bisschop zijn waarschijnlijk als heilige relikwieën over de hele wereld verspreid.Thursday, December 7

Door Brian Handwerk
In de outback van Australië wappert een sinterklaaskleed in de wind (2006).

Hoewel zijn stoffelijke resten overal ter wereld worden aanbeden, weet niemand precies waar hij zijn laatste rustplaats (of rustplaatsen) heeft gevonden.

De Griekse bisschop die nu als beschermheilige van de kinderen geldt, overleed vermoedelijk in 343 na Chr. in Myra, een plaatsje dat tegenwoordig Demre heet en in het huidige Turkije ligt. Hoewel zijn sterfjaar onzeker is, is zijn overlijdensdatum overgeleverd: 6 december, dat nu als de dag van Sinterklaas wordt gevierd.

In de vroegchristelijke en middeleeuwse traditie werden de stoffelijke resten van populaire heiligen vaak verspreid over meerdere kerken en als gewijde relikwieën tentoongesteld.

Hieronder volgen enkele van de plaatsen waar de echte Sinterklaas begraven zou liggen.

Bari, Ital

De resten van Sint-Nicolaas, althans het merendeel ervan, zijn vermoedelijk in 1087 uit het gebied dat nu tot Turkije behoort naar de Adriatische havenstad Bari gesmokkeld, aldus de eerwaarde Michael Witczak, professor liturgische studies aan de The Catholic University of America in Washington DC.

“In de tijd van de Kruistochten, toen het Byzantijnse Rijk langzaam afkalfde, nam een groep Italianen zijn lichaam uit Myra mee en bracht het naar Bari, met het doel om een aantal relikwieën van de Turken in veiligheid te brengen omdat deze niet geïnteresseerd waren in christelijke heiligen,” legt Witczak uit.

De stoffelijke resten bevinden zich nog altijd in de Basilica di San Nicola, een belangrijk bedevaartsoord voor zowel orthodox-christelijke als rooms-katholieke gelovigen. Elk jaar wordt met een feest in mei het overbrengen van de beenderen gevierd, waarbij priesters per boot met een icoonachtig schilderij van de heilige in de haven aankomen.

Adam English, auteur van het boek The Saint Who Would Be Santa Claus, zegt dat de mensen die de beenderen naar Bari brachten, een gedetailleerd verslag van hun reis maakten.

“We zijn er vrijwel zeker van dat dit de beenderen van Nicolaas van Bari zijn. Maar zelfs dat kan uiteraard betwist worden,” zegt English, een christelijk theoloog en filosoof aan de Campbell University in North Carolina.

Venetië, Italië

Maar Bari is niet de enige Italiaanse stad die beweert resten van de heilige in zijn bezit te hebben.

In de kerk van Sint-Nicolaas in het Lido worden kleine botfragmenten van de heilige bewaard, die volgens de overlevering in 1099 door Venetiaanse zeelieden in een vrijwel ongebruikte kerk in Myra werden opgegraven.

Het verhaal gaat dat de zeelieden die de stoffelijke resten vanuit Turkije naar Bari brachten, enkele van de beenderen in de kerk van Sint-Nicolaas achterlieten.

“Het ging in feite om een heilige diefstal. Ze waren niet alleen bang dat de plaatselijke bevolking erachter kwam, maar ze vreesden ook de beenderen en kracht van Sint-Nicolaas zelf. Dus hebben ze klaarblijkelijk enkele beenderen achtergelaten, die later door de Venetianen zijn opgegraven.”

Tientallen jaren geleden werden de beenderen in Bari en Venetië onderzocht door anatomieprofessor Luigi Martino, die tot de slotsom kwam dat ze van één en hetzelfde skelet afkomstig zouden kunnen zijn. Maar die verklaring heeft de controverse rond de resten niet uit de wereld geholpen.

Demre, Turkije

Zeven eeuwen na de dood van Sint-Nicolaas, nog vóór het moment dat zijn beenderen volgens de overlevering naar Italië werden overgebracht, werd er in de christelijke wereld niet aan getwijfeld waar zijn beenderen zich bevonden: de kathedraal van Myra, waar de heilige had gepredikt.

In oktober 2017 beweerden de Turkse autoriteiten dat Sint-Nicolaas zich nog altijd in Demre zou bevinden. Op verschillende soorten scans zou volgens hen een nog nooit onderzochte ruimte onder de mozaïekvloer van de oude Sint-Nicolaaskerk van Demre te zien zijn, wat door sommige Turkse archeologen werd uitgelegd als aanwijzing voor het graf van Sinterklaas.

Maar Adam English van de Campbell University is sceptisch. Er is nog niets gevonden, zegt hij. Bovendien is de kerk “geplunderd, verlaten en herbouwd, dus het gebouw heeft een lange en grillige geschiedenis met veel hiaten,” zegt hij.

“Niemand weet wat er in de kerk is achtergebleven en wat eventueel in die ruimte aangetroffen zou kunnen worden.”

Wereldwijd

Heiligen werden door de geschiedenis heen altijd beschouwd als figuren die wonderen hadden verricht, omdat de kracht en aanwezigheid van God zich in hen manifesteerde.

“Men meende dat die kracht ook na hun overlijden aanwezig bleef in de stoffelijke resten die in de kerk lagen begraven,” zegt Witczak.

Omdat er meer kerken dan heiligen waren, moesten de godshuizen die niet over hun eigen martelaren of wonderbaarlijke heiligen beschikten, “door middel van list en bedrog aan relikwieën van heiligen zien te komen,” legt hij uit.

Dat lijkt vooral ook te gelden voor de stoffelijke resten van Sint-Nicolaas.

Zo zouden in meer dan tien kerken in Rusland, Frankrijk en de Palestijnse gebieden tanden en vingers van de heilige worden bewaard.

Onder deze kerken bevond zich ook de Saint Nicholas Greek Orthodox Church in New York, die werd verwoest bij het instorten van het World Trade Center op 11 september 2001. De relikwieën werden nooit teruggevonden.

“De vraag is waar ze die relieken vandaan haalden,” zegt English. “Ze zijn honderden jaren oud en het is dus erg moeilijk om te achterhalen waar ze oorspronkelijk vandaan kwamen en om uit te zoeken of ze tot één en hetzelfde skelet behoren.”

Wat dat betreft hebben de heilige relikwieën van Sint-Nicolaas misschien wel iets gemeen met de Kerstman: het gaat erom of je erin gelooft.