Geschiedenis en Cultuur

3500 jaar oude hand is vroegste metalen lichaamsdeel in Europa

Het bijzondere voorwerp werd in een graf uit de bronstijd ontdekt en werd mogelijk gebruikt voor rituelen.Wednesday, September 26, 2018

Door Andrew Curry
De bronzen hand heeft een gouden manchet en werd gevonden in het 3500 jaar oude graf van een man. Bij de vondst horen ook een bronzen pin die werd gebruikt als sluiting voor een mantel, stukjes van de gouden manchet, een bronzen spiraal die dienstdeed als haarornament en een dolk.

Zwitserse archeologen maakten onlangs de vondst bekend van - volgens hen - de oudste metalen sculptuur van een menselijk lichaamsdeel dat ooit in Europa werd gevonden. Het 3500 jaar oude voorwerp is een hand, iets kleiner dan een echte. Er werd ongeveer een halve kilo brons voor gebruikt. Aan de pols zit een manchet van bladgoud gelijmd en de hand heeft een holte vanbinnen, waardoor hij op een stok of paal kon worden gezet.

Het bijzondere voorwerp werd in 2017 met behulp van metaaldetectoren gevonden door schatzoekers, vlakbij het Meer van Biel in het kanton Bern in het westen van Zwitserland. Ze leverden het in bij de autoriteiten, samen met een bronzen dolk en een bot van een rib die ze in de buurt hadden gevonden. “We hadden zoiets nog nooit eerder gezien,” vertelt Andrea Schaer, hoofd van de afdeling oudheid en Romeinse archeologie (Frühgeschichte und Römische Archäologie) van de Archäologischer Dienst des Kantons Bern. “We wisten niet of de vondst authentiek was of niet – en eigenlijk ook niet wat het was.”

Via koolstofdatering van een kleine hoeveelheid van de organische lijm die was gebruikt om een laag bladgoud op de pols van het voorwerp te bevestigen, kon worden vastgesteld dat het om een heel oud voorwerp ging. Het stamt uit het midden van de bronstijd, zo tussen 1400 en 1500 v.Chr.´

Dat was reden voor de archeologen om afgelopen voorjaar terug te keren naar de plek waar de bronzen hand was gevonden. Nadat de schatzoekers hadden aangewezen waar ze het voorwerp aantroffen, waren Schaer en haar team zeven weken bezig met het opgraven van wat een ernstig beschadigd graf bleek te zijn, op een plateau boven het Meer van Biel bij het kleine dorp Prêles. “Vanaf daar heb je een fantastisch uitzicht over het plateau richting de Alpen,” vertelt Schaer. “Het is echt een heel bijzondere plek.”

In het graf vonden de onderzoekers de botten van een man van middelbare leeftijd, samen met een lange bronzen pin, een bronzen spiraal die waarschijnlijk dienstdeed als haarclip en stukjes bladgoud die hoorden bij de resten van de versiering op de bronzen hand. Ook troffen ze een van de afgebroken vingers van het beeld aan in het graf van de man, een duidelijke aanwijzing dat de hand oorspronkelijk samen met hem was begraven.

Er worden zelden metalen voorwerpen gevonden in graven uit de bronstijd, en goud wordt bijna nooit gevonden in Zwitserse graven uit die periode. Voor zover Zwitserse archeologen die bij de vondst betrokken zijn weten, is een dergelijke vondst uniek in Europa, en mogelijk ook daarbuiten. “Uit het feit dat we duizenden graven uit de bronstijd kennen maar nog nooit zoiets hebben aangetroffen, blijkt al hoe bijzonder dit is,” zegt Stefan Hochuli, de kantonsarcheoloog van het nabijgelegen kanton Zug.

De hand zal komende maand in Biel worden tentoongesteld. Intussen werken de archeologen aan een publicatie, en proberen ze erachter te komen waar de hand mogelijk voor heeft gediend. “Hij moet ergens op hebben gestaan, maar we weten niet waarop,” legt Schaer uit. De holte wijst erop dat de hand mogelijk aan een standbeeld toebehoorde, of op een stok stond, bij wijze van scepter, of zelfs dat hij als een prothese werd gedragen tijdens een ritueel.

De kans bestaat dat het voor altijd een raadsel zal blijven. Doordat de schatgravers de hand zonder enige vorm van documentatie uit het graf hebben gehaald, is niet meer te achterhalen hoe de hand oorspronkelijk ten opzichte van het lichaam van de man lag. “Door dit soort vondsten worden we er weer op gewezen hoeveel gaten er nog zitten in onze kennis over het verleden,” stelt Hochuli. “We krijgen een glimp te zien van het spirituele leven in deze samenleving – en die blijkt een stuk complexer dan wij vaak denken.”

Dit verhaal werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com