Geschiedenis en Cultuur

Grote loopvogel leefde in tijd van vroegste mensen

De reusachtige soort was circa driemaal zo groot als een moderne struisvogel en kan in Europa als voedsel hebben gediend voor vroege verwanten van de mens.Friday, June 28, 2019

Door Jenny Howard
Uit fossielen blijkt dat deze drieënhalve meter grote loopvogel in dezelfde tijd leefde als de vroegste verwanten van de mens.

Bijna twee miljoen jaar geleden trokken reuzenhyena’s, sabeltandtijgers en kamelen door het Europese continent en stuitten daarbij mogelijk op vroege verwanten van de mens. Tot grote verrassing van paleontologen blijkt nu dat deze mensachtigen en grote zoogdieren van het Pleistoceen hun gebied deelden met een reusachtige loopvogel die een hoogte van ruim drieënhalve meter kon bereiken.

Het prehistorische wezen, dat gisteren werd beschreven in het Journal of Vertebrate Paleontology, is voor zover bekend de eerste reuzenloopvogel waarvan is aangetoond dat hij op het noordelijk halfrond leefde. Het uitgestorven dier met de officiële naam Pachystruthio dmanisensiswoog maar liefst 450 kilo, bijna driemaal zoveel als zijn naaste moderne verwant, de struisvogel.

“Als we aan reusachtige loopvogels denken, denken we aan Madagaskar, Nieuw-Zeeland en Australië, maar we hebben nu het solide bewijs dat ze ook in de Europese regio voorkwamen,” zegt Helen James, curator vogels van het National Museum of Natural History van het Smithsonian; James was niet betrokken bij de nieuwe studie.

Fossielen van uitgestorven reuzenvogels zijn wereldwijd zeer zeldzaam, zegt James Hansford, paleontoloog aan het Institute of Zoology in Londen en expert in uitgestorven olifantsvogels van Madagaskar. Deze vondst is daarom een bijdrage van onschatbare waarde aan ons inzicht in de levenswijze van deze dieren en in hun relaties met andere soorten.

Op basis van aanwijzingen in het landschap – en van naburige archeologische vindplaatsen – denken de onderzoekers bovendien dat Pachystruthio een smakelijk maal voor een vroege verwant van de mens kan zijn geweest: Homo erectus. Immers, een andere groep van grote loopvogels, de moa’s, stond op het menu van de eerste hongerige mensen die Nieuw-Zeeland bevolkten en was binnen 120 jaar na hun aankomst op deze eilanden uitgeroeid.

Degelijk dijbeen

Het nu beschreven vogelfossiel werd in de zomer van 2018 gevonden in de Taurida-grot, een schatkamer van oeroude dierenbotten die werd ontdekt tijdens de aanleg van een snelweg op de Krim, het schiereiland in de Zwarte Zee waarop zowel de Oekraïne als Rusland aanspraak maakt. Tot de ontdekte resten behoorde een dijbeen, dat werd aangetroffen in het ‘Hyenahol’, een plek binnenin de grot waar een grote hoeveelheid botten van reuzenhyena’s lagen.

Volgens James van het Smithsonian is de vondst van één enkel bot van een loopvogel zeer ongebruikelijk, want een dier dat op een bepaalde plek is gestorven en gefossiliseerd, laat doorgaans een heel of gedeeltelijk skelet achter. Het is mogelijk dat een roofdier het dijbeen de grot in heeft gesleept, maar het blijft lastig om te bepalen wat er precies is gebeurd.

Toch is het bot ongelooflijk goed bewaard gebleven, zodat wetenschappers in staat waren het fossiel te vergelijken met dijbenen van andere struisvogelachtigen en konden vaststellen dat het om een nieuw geslacht ging: Pachystruthio.

De “dikte van de botten was van groot belang voor het identificeren van de nieuwe soort,” schrijft onderzoeksleider Nikita Zelenkov, paleontoloog aan het Paleontologisch Instituut van de Russische Academie van Wetenschappen, in een e-mail. Dankzij de goede conservering van het dijbeen konden de wetenschappers op basis van de lengte ervan ook de hoogte en het gewicht van de hele vogel inschatten.

Een reuzenmaal?

De nu ontdekte loopvogel is “echt buitengewoon voor Europa – hij is niet de grootste ter wereld, maar wel de Europese kampioen,” zegt Hansford. Slechts twee olifantsvogels van Madagaskar, Vorombe titan en Aepyornis maximus, zijn nog groter dan deze reus.

Vergeleken met uitgestorven olifantsvogels en moa’s had Pachystruthio langere en slankere poten, wat iets zegt over de manier waarop de vogel zich voortbewoog. De “staafvorm van het bot betekent dat het een veel zwaardere, tragere loopvogel was – waarschijnlijk wel sneller dan sommige olifantsvogels maar niet zo snel als moderne struisvogels,” zegt Hansford. In tegenstelling tot deze andere uitgestorven reuzen leefde Pachystruthio tussen hyena’s en sabeltandtijgers, waardoor snelheid belangrijk moet zijn geweest om aan deze roofdieren te kunnen ontsnappen.

Overeenkomsten tussen de dierenbotten uit de Taurida-grot en de naburige vindplaats van Dmanisi in Georgië wijzen erop dat de reuzenvogel in een tijdperk leefde waarin ook Homo erectus door dit gebied trok. Op basis van botten die zijn ontdekt in Dmanisi (waar ook het oudste skelet tot nu toe van een vroege mensensoort in Europa is gevonden), denken onderzoekers dat Pachystruthio zijn verspreidingsgebied geleidelijk verplaatste van Transkaukasië naar de regio rond de Zwarte Zee. 

Homo erectus trok gedurende het vroege Pleistoceen steeds verder noordwaarts door Europa. De karstgrot van Taurida en andere kenmerken van het omliggende landschap sluiten aan op het soort omgeving dat deze vroegste verwanten van de mens tijdens hun migraties volgden.

Zelenkov geeft toe dat het onderzoeksteam noch op het dijbeen noch op andere botten in de grot direct bewijs heeft gevonden voor het idee dat H. erectus op de reuzenvogels jaagde. Toch biedt de ontdekking een veelbelovend inkijkje in het soort omgeving dat onze uitgestorven verwanten tijdens hun trek door het continent mogelijk aantroffen – en in wat ze aten.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Dit was de grootste vogel die ooit heeft geleefd

De reusachtige olifantsvogel was drie meter hoog en woog meer dan een grizzlybeer, bevestigt nieuw Brits onderzoek.

Voor het eerst vogelfossiel gevonden met ongelegd ei

“Ik kon er 's nachts niet van slapen,” vertelt de hoofdonderzoeker na de vondst.