Ontdek de geschiedenis van het Bauhaus in Saksen-Anhalt

Dit jaar is het precies honderd jaar geleden dat het Bauhaus – de invloedrijkste architectuur-, kunst- en designstroming van de twintigste eeuw – werd opgericht. vrijdag 23 augustus 2019

In de Duitse Bauhaus-stad Dessau kom je, ook dankzij het fonkelnieuwe Bauhaus- museum, als liefhebber van design en architectuur aan je trekken.

Het fonkelnieuwe Bauhaus- museum in Dessau, Addenda Architects (2019)
Het fonkelnieuwe Bauhaus- museum in Dessau, Addenda Architects (2019)

Hoe het allemaal begon

Vanuit de overtuiging dat ‘de kunstenaar het beste kan beginnen met het leren van een ambacht’ richtte de Duitse architect Walter Gropius in 1919 de kunstacademie Das Staatliche Bauhaus op. Op de school in Weimar werden lessen in techniek gecombineerd met lessen kunstinzicht en geschiedenis, gedoceerd door kunste- naars en architecten als Paul Klee, Oskar Schlemmer, Marcel Breuer, Ludwig Mies van der Rohe en Gropius zelf.

De jaren twintig, de beginjaren van Bauhaus, waren een tijd van grote ver- anderingen en optimisme. De Bauhaus- architecten hadden revolutionaire en utopische ideeën over wonen en maakten gebruik van innovatieve bouwtechnieken. In hun ontwerpen voor diverse soorten woningen – variërend van villa’s met

parkachtige tuinen voor industriëlen tot rijtjeshuizen met een moestuin voor arbei- ders – hielden de architecten rekening met functionaliteit en sociale aspecten.

Wanneer het politieke klimaat in Duitsland steeds rechtser wordt, verhuist de opleiding in 1926 naar Dessau, waar het accent meer op design komt te liggen. Het nieuwe Bauhausgebäude Dessau is een Gesamtkunstwerk dat architectuur, kunst, vakmanschap en design perfect verenigt.

Bauhaus Dessau, Walter Gropius (1925-26)
Bauhaus Dessau, Walter Gropius (1925-26)

Tip: De experimentele woonwijk Dessau-Törten, in 1928 gebouwd door Gropius, moest een oplossing bieden voor de woningnood. De 314 rijtjeshuizen met een woonoppervlak van 57 tot 75 m2 moesten licht, lucht en zon toelaten en betaalbaar zijn. Alle woningen hadden een grote tuin voor groente en kleine veeteelt, zoals kippen en varkens. In een modelwoning kun je nu zien hoe in de jaren twintig in de wijk werd geleefd.

Over de grens

Onder politieke druk moet het Bauhaus, dat als progressief en dus gevaarlijk wordt gezien, in 1932 ook Dessau verlaten. De nieuwe directeur, architect Ludwig Mies van der Rohe, probeert de opleiding voort te zetten als particulier instituut in Berlijn, waar het in 1933 alsnog wordt ontbonden.

Een groot aantal Bauhaus-leerlingen en -docenten verlaat Duitsland om zich elders ter wereld te vestigen en daar het Bauhaus verder te verspreiden. Daardoor wordt een opleiding die slechts veertien jaar heeft bestaan, een van Duitslands toonaangevendste exportproducten.

Wie veel Bauhaus per vierkante meter wil zien, doet er goed aan naar Bauhaus-hoofdstad Dessau in de deelstaat Saksen-Anhalt af te reizen. Hier vind je het originele Bauhaus-gebouw, de Meister-häuser en de woonwijk Dessau-Törten – alle architectonische prototypen van het modernisme. In combinatie met het nieuwe Bauhausmuseum vormen ze een absolute trekpleister voor designminnende reizigers.

Meisterhäuser, Walter Gropius (1925-26)
Meisterhäuser, Walter Gropius (1925-26)

Komt dat zien

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van Bauhaus opent op 8 september 2019 het gloednieuwe Bauhausmuseum in Dessau. Hier is voor het eerst de complete collectie met circa 49 duizend objecten van de Stiftung Bauhaus Dessau te zien. Onder de titel Versuchsstätte Bauhaus wordt de geschiedenis van het Bauhaus als kunst- en designopleiding in Dessau verteld. In het museum ervaar je zelf hoe experimenteel, radicaal en utopisch de Bauhäusler dachten over architectuur als een toegepast ontwerp voor een nieuw, modern leven.

Behalve het museum bezoek je in Dessau natuurlijk ook de iconische Bauhaus-academie, sinds 1996 op de Unesco-lijst van cultureel werelderfgoed. Je kunt overnachten in een studentenkamer uit de jaren twintig in het ernaast gelegen Prellerhaus. Op loopafstand staan de Meisterhäuser, net als het academiegebouw, in 1925–1926 ontworpen door Walter Gropius. Zelf woonde hij met zijn gezin in de vrijstaande directeursvilla. In de drie identieke twee-onder-een-kapwoningen leefden bekende kunstenaars en Meister (docenten aan de academie) als Lyonel Feininger, Wassily Kandinsky en Paul Klee.

Na een rondleiding door het Bauhaus en de Meisterhäuser wandel je naar het Kornhaus. Dit restaurant met een prachtig terras aan de Elbe is een ontwerp uit 1929-1930 van architect Carl Fieger.

Kornhaus van architect Carl Fieger (1929–30)
Kornhaus van architect Carl Fieger (1929–30)

En er is meer 

Naast het unieke erfgoed in Dessau-Roßlau zijn er in Saksen-Anhalt nog 39 andere locaties met modernistische architectuur, kunst en design: in Maagdenburg, Halle (Saale) en verschillende andere plaatsen in de deelstaat vind je innovatieve woonwijken, functionele gebouwen en experimentele kunst uit de jaren twintig.

Op onverwachte plaatsen kom je verrassende staaltjes van de creatieve pioniersgeest tegen: een gloednieuw diaconessenhuis in het dromerige stadje Elbingerode in de Harz of de bloeiende tuinstad Leuna midden in een ooit zeer giftig chemisch gebied. Ook de Lyonel-Feininger-Galerie in Quedlinburg en het Kunstmuseum Moritzburg Halle (Saale) besteden dit jaar aandacht aan het honderdjarig jubileum van het Bauhaus. Voor kunst- en designliefhebbers is Saksen-Anhalt dus een inspirerende bestemming.

Kijk voor meer info op bauhaus-dessau.de en bauhaus-entdecken.de

Lees meer