Extreem zeldzame Assyrische reliëfs ontdekt in Irak

De reliëfs in steen zijn ruim 2700 jaar oud en dateren uit de tijd van de machtige koning Sargon II.dinsdag 21 januari 2020

In de achtste eeuw v. Chr. heerste de Assyrische koning Sargon II over een welvarend en machtig rijk dat een groot deel van het huidige Midden-Oosten besloeg en door naburige rijken werd gevreesd. Een team van Italiaanse en Iraaks-Koerdische archeologen heeft in het noorden van Irak nu tien steenreliëfs blootgelegd die ooit als decoratie dienden voor een vernuftig aangelegd kanalenstelsel dat in het harde grondgesteente was uitgehakt. De verrassende ontdekking van zulke fraaie reliëfs – die doorgaans alleen in koninklijke paleizen worden aangetroffen – werpt nieuw licht op de imposante openbare werken die werden uitgevoerd onder auspiciën van een heerser die veeleer bekendstond om zijn militaire verrichtingen.

“Assyrische steenreliëfs zijn extreem zeldzame monumenten,” zegt Daniele Morandi Bonacossi, archeoloog van de Università degli Studi di Udine in Italië en een van de leiders van de opgravingen. Op één uitzondering na zijn dit soort panelen sinds 1845 nooit meer op hun oorspronkelijke locatie gevonden. “Het is zeer waarschijnlijk dat er nog meer reliëfs en misschien ook plechtige inscripties in spijkerschrift liggen begraven in het puin waarmee het hoofdkanaal is opgevuld,” zegt hij.

De vindplaats in de buurt van Faida, vlakbij de grens met Turkije, was als gevolg van de onrust in het gebied vele jaren ontoegankelijk voor onderzoekers. In 1973 zag een Brits team de bovenkant van drie steenpanelen uit het zand steken, maar vanwege spanningen tussen de Koerden en het Baath-regime in Bagdad kon er niet verder worden gewerkt. In 2012 werd de plek opnieuw bezocht en vond een expeditie onder leiding van Morandi Bonacossi nog eens zes reliëfs. Maar door de daaropvolgende invasie van IS moest het werk worden gestaakt; totdat de moslimfundamentalisten in 2017 definitief werden verdreven, lag de frontlinie tussen IS en Koerdische strijders zo’n dertig kilometer van de vindplaats vandaan. 

In de herfst van 2019 documenteerden Morandi Bonacossi en Hasan Ahmed Qasim van de Iraaks-Koerdische oudheidkundige dienst in Duhok in totaal tien reliëfs langs de oevers van het historische, ruim zes kilometer lange hoofdkanaal. Het tafereel dat erop wordt uitgebeeld, is volgens de Italiaanse archeoloog volstrekt uniek.

De panelen tonen een koning – volgens de archeologen vermoedelijk Sargon II – die een processie van Assyrische goden gadeslaat, waaronder de oppergod Aššur, die een draak en een gehoornde leeuw berijdt terwijl zijn eega Mylitta op een door leeuwen gedragen troon zit. Tot de andere figuren behoort ook Isjtar, de godin van de liefde en de oorlog, de zonnegod Sjamasj, en Nabu, de god van de wijsheid. De archeologen denken dat dit soort afbeeldingen bedoeld waren om duidelijk te maken dat vruchtbaarheid werd geschonken door zowel goddelijke als aardse machten.

“De reliëfs wijzen erop dat politiek beladen taferelen van heersers en hun goddelijke legitimering vrij gebruikelijk zijn geweest,” zegt Jason Ur, een archeoloog van de Harvard University die is gespecialiseerd in historische waterwerken in deze regio. De ontdekking laat zien dat dit soort reliëfs “niet alleen in keizerlijke paleizen maar overal aanwezig waren, zelfs op plekken waar boeren het water uit het kanaal schepten om hun akker te bewateren.” 

Het hoofdkanaal loopt langs een naburige heuvelrug en werd gevoed vanuit putten van kalksteen. Via zijtakken van het kanaal werd een uitgestrekt gebied van akkers geïrrigeerd waar gerst, tarwe en andere gewassen werden verbouwd. De akkers moeten hebben gediend voor de verzorging van de honderdduizend inwoners van Nineve, destijds een van de grootste steden ter wereld. De ruïnes van deze enorme metropool liggen een kleine honderd kilometer verder naar het zuiden aan de rivier de Tigris, tegenover de huidige stad Mosoel.

Sargon II heerste over het Nieuw-Assyrische Rijk, dat de regio domineerde vanaf 911 v. Chr. tot aan de verovering ervan door de Perzen en Babyloniërs, in 609 v. Chr. De Assyriërs waren de eersten die ijzeren wapens en voortgeschreden militaire tactieken gebruikten om hun vijanden te overmeesteren.

Toen Sargon II in 721 v. Chr. de troon veroverde, viel hij meteen het opstandige Noord-Israëlische koninkrijk Samaria of Israël aan en transporteerde duizenden Israëlische gevangen naar zijn rijk. In de Bijbel wordt beschreven hoe hij de kustplaats Asjdod veroverde, en onlangs legden archeologen een haastig opgetrokken muur rond deze nederzetting bloot die de verovering niet heeft kunnen tegenhouden. Het Zuid-Israëlische koninkrijk Judea wist aan het lot van Samaria te ontkomen door een vazalstaat van het Nieuw-Assyrische Rijk te worden.

Sargon II behaalde nog meer militaire zeges, in Anatolië en op het West-Iraanse plateau. Thuis liet hij, even buiten Nineve in Dur-Sharrukin (‘Vesting van Sargon’), een nieuwe hoofdstad bouwen, maar afgezien daarvan is er weinig bekend over zijn niet-militaire verrichtingen. Volgens archeologen wijzen de reliëfs van Faida er nu op dat de koning veel geld stak in een netwerk van landverbeteringen in het eigenlijke centrum van zijn rijk.

De zoon van Sargon II, Sanherib, bouwde dit netwerk verder uit en liet ook een van de eerste aquaducten ter wereld aanleggen, een bouwwerk dat over een rivier bij Nineve liep en was opgebouwd uit stenen bogen en waterbestendig cement. “Over steile dalen spande ik een aquaduct van witte kalksteenblokken, en ik deed deze wateren daarover stromen,” vermeldt een opgetogen inscriptie.

Archeologe Stephanie Dalley van de University of Oxford denkt dat de legendarische ‘Hangende Tuinen van Babylon’ in feite in Nineve werden aangelegd, omdat men daar gebruik kon maken van het overvloedige water dat naar de stad werd gepompt. Hoewel haar hypothese omstreden is, menen Ur en andere onderzoekers dat de technologische expertise van de Assyriërs buiten het slagveld tot nu toe is onderschat.

Bij de opgravingen zelf werd eveneens vernuftige technologie gebruikt, waaronder laserscans en digitale fotogrammetrie, om elk detail van de steenreliëfs en hun omgeving vast te leggen. Met een drone werden luchtfoto’s met hoge resolutie gemaakt, waarmee de onderzoekers het hele kanalenstelsel in kaart konden brengen.

Maar de kostbare overblijfselen van Sargon II’s openbare werken worden “ernstig bedreigd door vandalisme, illegale opgravingen en de uitbreiding van een naburig dorp,” waarschuwt Morandi Bonacossi. Volgens hem werd een van de reliëfs vorig jaar mei beschadigd door iemand die de vindplaats wilde plunderen. Een ander paneel werd geraakt toen een boer zijn stallen wilde uitbreiden. En in 2018 werd een modern aquaduct dwars door het historische kanaal aangelegd.

Uiteindelijk is het volgens hem de bedoeling om een archeologisch park te creëren dat ook andere steenreliëfs omvat en om het hele gebied uit te roepen tot Werelderfgoed, ter bescherming van een hydraulisch stelsel dat gedurende vijf eeuwen (tot aan de komst van de Romeinen) onder opeenvolgende Assyrische heersers werd aangelegd.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op nationalgeographic.com.

lees verder

Wetenschap En Technologie

40.000 jaar oude grotkunst is mogelijk oudste dierentekening ter wereld

Het eiland Borneo in Zuidoost-Azië voegt zich bij het groeiende aantal plekken waar in de prehistorie nieuwe vormen van grotkunst ontstonden.

Reis door de geschiedenis op deze archeologische vindplaatsen

Een National Geographic ‘ruimte-archeologe’ deelt verbluffende vindplaatsen die je kan bezoeken in India, Alabama, Italië en Egypte.

Zeer zeldzame leeuwenmummies in Egypte ontdekt

Tot dusver hadden egyptologen nog maar één leeuwenmummie aangetroffen. Waren dit soort mummies sowieso erg zeldzaam of hebben we ze gewoon nog niet gevonden?