DNA toont aan: lang voor de Spanjaarden deden andere indringers de eerste bevolking op de Cariben bijna de das om

Uit nieuwe genetische informatie uit oude beenderen blijkt dat de komst van een golf Zuid-Amerikaanse zeevaarders rampzalige gevolgen had voor de bewoners van de Caribische eilanden.

Gepubliceerd 28 dec. 2020 14:27 CET
Caribische handelaren naderen een eiland van de Bahama's. De handel vond plaats in het kader van ...

Caribische handelaren naderen een eiland van de Bahama's. De handel vond plaats in het kader van een oud netwerk dat tussen de eilanden bestond voor de komst van de Spanjaarden.

Foto van Painting by Merald Clark, Stone Interchanges in the Bahama Archipelago

De Caribische zee was met zijn ruim 2,5 miljoen vierkante kilometer en meer dan 700 eilanden een van de laatste plekken die werd gekoloniseerd door Native Americans tijdens hun verkenningstochten in Noord- en Zuid-Amerika. Archeologen zijn lang bezig geweest om uit te vinden waar deze dappere zeevaarders vandaan kwamen en hoe ze zich verspreidden.  Nu wordt, dankzij genetisch materiaal afkomstig uit beenderen van oude inwoners van de Cariben, langzaamaan meer duidelijk over de verborgen geschiedenis van deze tropische archipel.

Een van de verrassende ontdekkingen is dat een groot deel van de oorspronkelijke bewoners van de Cariben mogelijk het leven liet doordat er Zuid-Amerikaanse nieuwkomers verschenen en dat dit al duizend jaar voor het begin van de Spaanse invasie in 1492 plaatsvond. Bovendien was het aantal inheemse bewoners van eilanden als Puerto Rico en Hispaniola toen de Spanjaarden kwamen waarschijnlijk veel kleiner dan eerder werd gedacht.

Tot enkele jaren geleden was het onmogelijk om op warme, vochtige locaties als in het Caribisch gebied DNA uit botten te verzamelen. Maar dankzij recente ontwikkelingen in de genetische technologie slaagde het Harvard-laboratorium dat onder leiding staat van geneticus David Reich erin om DNA te verzamelen van 174 personen die werden opgegraven in een gebied dat zich uitstrekte van Venezuela tot aan de Bahama's.

De onderzoeksresultaten waarover op 23 december een artikel verscheen in het vakblad Nature, kwamen niet lang na een in juli verschenen artikel in Science waarin de resultaten waren verwerkt van een analyse door de Københavns Universitet van het genetisch materiaal van 93 personen die ooit op de Cariben leefden. De doorbraak “maakte het mogelijk om een zeer gedetailleerd beeld te krijgen van de vroege migratiegeschiedenis van de Cariben,” aldus Johannes Krause, directeur van het Duitse Max-Planck-Institut für Menschheitsgeschichte  en coauteur van het artikel in Science.

In beide studies wordt geconstateerd dat een golf van aardewerk-makende landbouwers zo'n 2500 jaar geleden (in een tijd die ook wel het Keramische tijdperk wordt genoemd) in kano's vanaf het noordoosten van Zuid-Amerika richting de eilanden in het Caribisch gebied trokken. Zij waren echter niet de eerste kolonisten. Op veel van de eilanden stuitten ze op een volk van verzamelaars dat al zo'n 6000 tot 7000 jaar geleden vanaf de kust van Midden-Amerika en het noorden van Zuid-Amerika was vertrokken.

De verzamelaars, ook wel bekend als mensen uit het Archaïsche tijdperk, verdwenen vrij snel nadat de nieuwkomers hun opwachting maakten. Onder de bevolking uit het Keramische tijdperk zijn nauwelijks genetische sporen terug te vinden van mensen uit de Archaïsche bevolking. Dat duidt erop dat de groepen zich nauwelijks mengden. De keramiek-mensen, die verwant zijn aan de huidige Arawak-sprekende volken, verdrongen over het algemeen de eerdere verzamelaars, vermoedelijk door ziekten of geweld, tijdens hun opmars over de eilanden.

Maar daarop zijn ook weer fascinerende uitzonderingen te vinden, die een complexer beeld schetsen van de interactie tussen deze twee verschillende bevolkingsgroepen.

“Het opmerkelijke is dat de Archaïsche lijn in het westen van Cuba tot circa 900 n.Chr. bleef voorbestaan,” aldus William Keegan, archeoloog bij het Florida Museum of Natural History en coauteur van het artikel in Nature. “Het lijkt erop alsof ze met rust werden gelaten en dat er nauwelijks sprake was van vermenging.”

Gevoelige ontdekking

Een van de meest gevoelige conclusies van het Harvard-onderzoek is dat de inheemse bevolking op grote eilanden als Puerto Rico en Hispaniola veel kleiner was toen de Spanjaarden arriveerden dan in de Spaanse verslagen staat vermeld.

Zo'n tien jaar na de komst van Columbus schatte een Spaanse priester dat er maar liefst 3,5 miljoen mensen leefden op Hispaniola, het eiland waar nu Haïti en de Dominicaanse Republiek op liggen. Maar op basis van nieuwe mathematische modellen wijst extrapolatie van de genetische data eerder in de richting van tienduizenden inwoners. Dat roept de vraag op wat er waar is van de eerdere aanname dat honderdduizenden, en misschien miljoenen inheemse inwoners stierven door ziekte en andere effecten van de Europese invasie.

Voor het Harvard-onderzoek werd gebruikgemaakt van DNA dat afkomstig was van 174 personen, waaronder deze Lucaya-vrouw die in de veertiende eeuw in de Bahama's leefde. Zoals aan de vorm van haar schedel te zien is, was het bij de Lucaya gewoonte om de schedel af te platten.

Foto van William F. Keegan, Florida Museum

“Deze nieuwe methode om de bevolkingsaantallen in het verleden te schatten kan een heel nieuw licht werpen op migratie en culturele veranderingen,” aldus Krause.

Hoewel de inheemse inwoners in groten getale stierven na de komst van de Spanjaarden, blijkt uit genetisch onderzoek dat hun DNA nog steeds terug te vinden is in de hedendaagse bevolking van de eilanden, gemixt met genen van latere Europese kolonisten en tot slaaf gemaakte Afrikanen.

Inheemse bevolkingsgroepen verwijten genetici, meestal witte Europeanen en Amerikanen, vaak dat ze niet met hen overleggen of geen respect tonen voor hun gewoonten en tradities bij het onderzoek naar hun afkomst. In dit geval werkten de auteurs van het artikel in Nature naar eigen zeggen echter samen met gemeenschappen van afstammelingen en met Caribische wetenschappers bij het verzamelen en analyseren van de data. Het onderzoek werd deels gefinancierd met een beurs van de National Geographic Society.

Verbanden leggen

Een vraag die nog niet is beantwoord is hoe de relatief kleine eilandpopulaties inteelt wisten te voorkomen in de loop van de vele eeuwen. Er werd geen spoor gevonden van volgende substantiële migratiegolven vanaf het vasteland. Volgens archeologen wijzen de nieuwe gegevens erop dat er veelvuldige contacten waren tussen de eilanden onderling, wat de genetische diversiteit ten goede kwam.

Archeoloog Michael Pateman en plaatselijke inwoner Anthony Maillis beginnen aan het afgraven van een duin op Long Island op de Bahama's. Door een orkaan in 2015 erodeerde het duin en kwamen er menselijke beenderen aan de oppervlakte. Maillis en mede-eilandbewoners zagen dat en meldden hun vondst bij de autoriteiten. Het duin bleek drie oude graven te bevatten, waarvan een van de Lucaya-vrouw (zie de vorige foto).

Foto van William F. Keegan, Florida Museum

Het in Nature gepubliceerde artikel “maakt duidelijk hoezeer de volken in de regio met elkaar in verbinding stonden,” vertelt Jada Benn Torres, die als genetisch antropoloog werkzaam is aan de Vanderbilt University en die niet direct bij het onderzoek betrokken was. Volgens Torres en haar collega's is de volgende stap om uit te zoeken welke verbanden er bestonden tussen de eilanden in wat een relatief gesloten systeem was tot de Spanjaarden in 1492 arriveerden.

“Dit was een dynamische en onderling verbonden regio van de wereld,” stelt Miguel Vilar, antropoloog aan de University of Maryland. Naar zijn zeggen “kan de geschiedenis van de Cariben via DNA worden onderzocht op een manier waar de archeologie eerder niet toe in staat was. “

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com.

Lees verder

Kijk dit in januari op National Geographic

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Geschiedenis en Cultuur
DNA van Vikingen onthult meer over genetische herkomst
Geschiedenis en Cultuur
Eeuwenoud DNA geeft aanwijzingen over herkomst Dode Zeerollen
Geschiedenis en Cultuur
Verrassende vondst werpt nieuw licht op Zwarte Dood
Geschiedenis en Cultuur
DNA van ‘kauwgom’ uit de steentijd vertelt een ongelooflijk verhaal
Geschiedenis en Cultuur
Wie waren de eerste Europeanen?

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.