Geschiedenis en Cultuur

Verbluffende nieuwe foto’s van geïsoleerde stam zorgen voor verrassingen

Diep in het Braziliaanse regenwoud kunnen deze beschermde indianen zonder inmenging hun tijdloze levenswijze behouden.

Door Scott Wallace
Foto's Van Ricardo Stuckert

21 december 2016

Luchtopnames van een geïsoleerde indianenstam in het Braziliaanse regenwoud leveren sensationeel nieuwe inzichten op in de neolithische levenswijze, een bestaan dat vrijwel nergens meer op aarde is te vinden. De opnames in hoge resolutie, die de afgelopen week door de Braziliaanse fotograaf Ricardo Stuckert vanuit een helikopter werden gemaakt, bieden een ongekend inkijkje in een levendige inheemse gemeenschap in volstrekte isolatie, in het hart van het Amazonegebied. National Geographic kreeg van Stuckert toestemming om zijn foto’s als eerste te publiceren.

“Het voelde alsof ik een schilder uit de vorige eeuw was”, zegt Stuckert over zijn reactie toen hij de indianen ontwaarde. “Het besef dat er in de 21e eeuw nog mensen zijn die geen contact hebben met de beschaving, en leven zoals hun voorvaderen dat 20.000 jaar geleden ook deden – dat is een hevige emotie.”

De closeups die Stuckert vlakbij de grens van Brazilië met Peru maakte, tonen details van deze indianenstam die tot nog toe aan de aandacht van de experts waren ontsnapt, zoals het gebruik van weelderige lichaamsbeschilderingen en de manier waarop ze hun haar knippen. “We dachten dat ze hun haardos allemaal op dezelfde wijze knipten,” zegt José Carlos Meirelles, die al veertig jaar werkt met en onderzoek doet naar de inheemse volken van Brazilië. “Niet dus. Je ziet dat ze heel verschillende stijlen hanteren. Sommigen zien er behoorlijk punky uit.”

Dezelfde stam haalde in 2008 de krantenkoppen, toen agenten van de Braziliaanse Nationale Stichting voor Indianen (FUNAI) foto’s openbaarden van stamleden met rode lichaamsbeschilderingen die pijlen afschoten naar hun laag overkomende vliegtuigje. 

Sinds die ontmoeting is de stam meerdere keren verhuisd, aldus Meirelles, een ervaren scout van de FUNAI en expert in de inheemse groepen van het gebied. Ook Meirelles vloog mee op de vlucht van afgelopen zondag, evenals op eerdere missies in 2008 en 2010, die eveneens buitengewone beelden opleverden. “Deze groepen veranderen ongeveer elke vier jaar van locatie. Ze trekken rond. Maar het is dezelfde groep.”

 

Eerder deze maand arriveerde Stuckert in de deelstaat Acre in het uiterste westen van het Amazonegebied, in het kader van een project waarbij inheemse stammen in heel Brazilië worden gefotografeerd. Afgelopen zondag klom hij samen met Meirelles aan boord van een helikopter om de voorpost Jordão te bezoeken, in de jungle aan de grens met Peru. Toen de helikopter halverwege de vlucht door onweersbuien werd gedwongen om te vliegen, merkten de inzittenden plotseling dat ze direct boven een geïsoleerde nederzetting met rieten hutten vlogen, die midden in het dichte regenwoud was uitgehakt. De naakte bewoners waren duidelijk net zo verbaasd en verborgen zich bij het horen van de helikopter in de omringende jungle.

Tegen de tijd dat het team enkele uren later terugkeerde om de situatie nogmaals te bekijken, had de aanvankelijke paniek onder de indianen plaatsgemaakt voor nieuwsgierigheid. “Ze leken eerder onderzoekend dan angstig”, aldus Stuckert. “Ik merkte dat er sprake was van wederzijdse nieuwsgierigheid, van hun kant en van mijn kant.”

De ogenschijnlijk goede staat waarin de stam zich bevond, deed Meirelles goed. De indianen leken weldoorvoed en gezond, zei hij. Stukjes bewerkte grond met maïs, cassave en bananen omringden de cluster van gemeenschappelijke hutjes – maloca’s – en leken genoeg op te leveren voor een groep van tachtig tot honderd leden. Samen met andere, naburige maloca’s van dezelfde stam zou de populatie weleens driehonderd mensen kunnen omvatten, zo denkt Meirelles. Niet minder indrukwekkend was voor hem de regen van pijlen die de stamleden op de helikopter afschoten; hij zag het als een gezonde vorm van zelfbewustheid. “Het zijn boodschappen”, zegt hij. “Die pijlen betekenen: 'Laat ons met rust. Niet storen.'”

In tegenstelling tot andere regio’s van het Braziliaanse Amazonegebied houdt de deelstaat Acre streng toezicht op het regenwoud en zijn inheemse bewoners. De geïsoleerde stammen van Acre lijken veilig te zijn – voorlopig. Maar in de jungle aan de andere kant van de grens, in Peru, wemelt het van de illegale houthakkers, gouddelvers en drugssmokkelaars, die bedreigingen vormen van het soort dat in het verleden hele stammen fataal is geworden.

“Wanneer een territorium eenmaal worden belaagd door houthakkers of goudzoekers, is het met deze geïsoleerde groepjes gedaan”, zegt Meirelles. “Ze kunnen van de aardbodem verdwijnen zonder dat we dat ooit merken.” 

Hoewel ze direct contact met buitenstaanders mijden, hebben de indianen rond de bovenloop van de rivieren Envira en Humaitá al lange tijd gebruik gemaakt van ijzeren werktuigen. “Er zijn verslagen uit 1910 waarin staat dat ze nederzettingen aanvielen en ervandoor gingen met machetes en bijlen”, vertelt Meirelles. “Ze gebruiken die al heel lang en de werktuigen maken praktisch deel uit van hun cultuur.” Het gereedschap heeft de indianen in staat gesteld genoeg stukjes bos te kappen om hun voedselproductie uit te breiden. Omdat de groep nooit vreedzame contacten met de buitenwereld heeft onderhouden, is de naam van de stam onbekend. Braziliaanse officials duiden de groep dan ook aan als ‘geïsoleerde stammen aan de bovenloop van de Humaitá’.

Stuckert, voormalig beroepsfotograaf voor grote Braziliaanse media als Veja en O Globo, vertelt dat zijn vier kinderen zijn belangrijkste publiek zijn. “Ze zijn erg nieuwsgierig en stellen voortdurend vragen. Ze zijn heel erg geïnteresseerd in de levenswijze van deze indianen, de eerste bewoners van ons land. Ze willen alle details weten.”

Stuckert hoopt dat zijn binnenkort te verschijnen boek, Índios Brasileiros, ook onder nieuwe generaties nieuwsgierigheid en bewustwording zal wekken, zodat ook zij dat kippenvelmoment kunnen beleven dat hem overviel toen hij vanuit zijn stoeltje in de helikopter het indianendorp zag liggen.

“Het was verrassend indrukwekkend en emotioneel”, herinnert hij zich. “De ervaring raakte me diep, als een unieke gebeurtenis. We leven in een tijdperk waarin de mens op de maan heeft gestaan. Maar hier in Brazilië zijn er stammen die nog altijd leven op de manier waarop de mens dat gedurende tienduizenden jaren heeft gedaan.”