Geschiedenis en Cultuur

Verdwenen eiland uit oude Griekenland ontdekt in Egeïsche Zee

Archeologen hebben mogelijk de verdwenen stad Canae gevonden, nabij de plek van een zeeslag tussen Athene en Sparta tijdens de Peloponnesische Oorlog.

Door Nick Romeo
Foto's Van German Archaeological Institute

20 november 2015

Een internationale groep archeologen en geofysici denkt een verdwenen eiland in de oostelijke Egeïsche Zee te hebben gevonden waar ooit de oude stad Canae lag. Het eiland wordt door de Griekse historicus Xenophon genoemd en is bekend omdat het dichtbij de plek lag waar de Atheners in 406 v. Chr., aan het einde van de Peloponnesische Oorlog, de Spartanen versloegen in de zeeslag bij Arginusae.

De Arginusae, nu de Garip-eilanden genoemd, liggen enkele honderden meters voor de kust van Turkije. In antieke historische bronnen wordt gesproken van drie Arginusae-eilanden, maar de precieze locatie van het derde eiland is lange tijd onduidelijk geweest.

Onderzoekers hebben boringen verricht en geologische aanwijzingen gevonden die kunnen aantonen dat het huidige schiereiland op deze plek ooit een eiland was. Op zeker moment moet zich vóór de late middeleeuwen een landbrug tussen het eiland en de kust hebben gevormd. Op een Ottomaanse kaart uit de zestiende eeuw is te zien dat het eiland in die tijd al een schiereiland was geworden. Het lijkt erop dat het eiland met het vasteland werd verbonden door sedimenten die in een natuurlijke geul werden afgezet, mogelijk als gevolg van aardbevingen of de erosie van bewerkte akkergrond van het vasteland.

De wetenschappers willen nu met behulp van koolstofdatering de leeftijden van de geologische lagen bepalen, waardoor ze beter inzicht kunnen krijgen in de vorming van de landbrug, zegt Felix Pirson, directeur van het Duits Archeologisch Instituut (DAI) in Istanbul. De archeologen vonden in de nabijheid ook de verdronken ruïnes van een oude haven uit de hellenistische tijd (323 v. Chr. tot 31 v. Chr.), een andere aanwijzing dat het schiereiland ooit een eiland was.

Stormachtig verleden

Hoewel Canae in de oudheid slechts een klein stadje was, lag het op de strategische zeehandelsroute van de Zwarte Zee naar de zuidkust van Turkije en beschikte het over een grote haven waar schepen voor stormen konden schuilen.

Bij eerder onderzoek op het eiland was al aardewerk gevonden dat op deze handelsroute wees; een nieuwe aanwijzing voor een handelsnetwerk zijn micro-organismen die inheems zijn in de Zwarte Zee en waarschijnlijk op schepen werden meegevoerd naar de naburige havenstad Elaea.

Historische zeeslag

De slag bij Arginusae was een bitterzoete zege voor de Atheners. Hoewel ze de Spartanen versloegen, maakte een storm het vervolgens onmogelijk om de Atheners te redden wier schepen tot zinken waren gebracht. Toen de zegerijke Atheense generaals thuiskwamen, stemden de burgers van de stad vóór de executie van de aanvoerders, omdat ze de soldaten niet van de verdrinkingsdood hadden gered. Dit ondermijnde de moraal van de Atheense legerleiders en was de directe aanleiding voor een vernietigende nederlaag, een jaar later.

De wraak van de Atheners droeg uiteindelijk bij aan hun ondergang, meent ook Paul Cartledge van de Cambridge University. “Het democratische Athene wist ‘de nederlaag uit de kaken van de overwinning te redden’ door alle acht admiraals die de zeeslag hadden gewonnen te berechten en hen vervolgens op illegale wijze ter dood te brengen.”

Het is onwaarschijnlijk dat een van de houten scheepswrakken uit de slag bij Arginusae bewaard is gebleven, maar bij toekomstig onderzoek zal uit boorkernen een chronologie worden samengesteld en zullen de gegevens worden gecombineerd met historische bronnen om meer inzicht te krijgen in de maritieme netwerken van de hele regio.