In dit Franse museum bleek meer dan de helft van de kunstwerken vals

Dit kleine museum in Zuid-Frankrijk gaf meer dan 170.000 euro uit aan vervalste of nepkunst.maandag 7 mei 2018

Door Elaina Zachos
Het Musée Terrus in Elne in Frankrijk raakte meer dan de helft van zijn collectie kwijt toen aan het licht kwam dat 82 van de 142 werken van het museum vervalsingen waren.

De Zuid-Franse kunsthistoricus Eric Forcada werkte afgelopen september als gastcurator in een klein regionaal museum, dat voor ruim 300.000 euro was gerenoveerd. Bij het terughangen van een van de schilderijen in het museum viel hem iets vreemds op. De handtekening op het aan de Zuid-Franse moderne kunstenaar Étienne Terrus toegeschreven werk klopte niet helemaal. Toen hij even later voorzichtig met zijn witte handschoen over de handtekening wreef, bleek die weg te poetsen. Eronder stond een andere handtekening.

Forcada meldde aan het museum dat hij vermoedde dat het om een vals kunstwerk ging. Na overleg met andere kunsthistorici bevestigden deskundigen dat het werk inderdaad geen echte Terrus was. En bij nader inzien bleek dat niet alleen dit schilderij vervalst was, maar dat meer dan de helft van de collectie van het museum niet door Terrus was gemaakt.

Het Musée Terrus opende in 1994 zijn deuren in Elne, en is geheel gewijd aan Terrus. Het grootste deel van de werken in het museum werd aangekocht na 2013. Enkele jaren lang hingen er ten minste tien tot vijftien valse kunstwerken aan de muur in het museum. De rest van de valse schilderijen bevond zich in het depot.

Onlangs ging het museum weer open na een renovatie. Aan de muur hangen nu zestig werken waarvan de echtheid is vastgesteld. Volgens de autoriteiten kan het nog jaren duren voordat een mogelijke dader in beeld komt. Vervalsingen komen relatief vaak voor bij werken van minder bekende kunstenaars.

bekijk galerij

Nepkunst en vervalsingen ontdekken

Nepkunst (‘forgeries’) en vervalsingen (‘fakes’) zijn twee verschillende dingen, legt Noah Charney uit. Hij is auteur, docent en oprichter van de Association for Research into Crimes Against Art.

“Een vervalsing is een al bestaand kunstwerk, waaraan op de een of andere manier iets is veranderd om ervoor te zorgen dat het een hogere waarde krijgt,” zegt Charney. “Bij nepkunst gaat het om een nieuw werk dat puur werd gemaakt als illegale imitatie van een werk of van de stijl van een andere kunstenaar.”

De politie ontdekte dat 82 van de 142 werken in het Musée Terrus geen echte werken van Terrus waren. In twintig jaar tijd gaf het museum ruim 170.000 euro uit aan schilderijen, tekeningen en aquarellen die ten onrechte aan Terrus werden toegeschreven. De aankopen konden worden gedaan dankzij fondsenwerving en privéverzamelaars.

Het museum beschikt niet over een speciaal opgeleide curator of een team dat is gespecialiseerd in het doen van aankopen. Het ging af op adviezen van zijn oprichter bij het aanschaffen van het werk van de kunstenaar. Om meer toeristen te trekken, investeerde het plaatsje Elne geld in het museum om de schilderijen te restaureren en de licht- en klimaatinstallatie te verbeteren, zodat de werken beter behouden zouden blijven.

Toen Forcada andere werken in de collectie bekeek waarvan hij vermoedde dat ze nep of vervalst waren, zag hij dat sommige handtekeningen nauwelijks bedekt waren. Op enkele van de werken waren bezienswaardigheden te zien, zoals kastelen, die in de jaren vijftig van de vorige eeuw waren gebouwd. Terrus was toen al tientallen jaren overleden.

Andere doeken stamden uit de juiste tijd, maar waren van de hand van andere kunstenaars. De politie gaat ervan uit dat de werken, die mogelijk onderdeel zijn van een grotere kunstfraude, werden gemaakt door tijdgenoten van Terrus, zoals Pierre Brune, Balbino Giner en Augustin Hanicotte.

Kunst als doelwit

Er is weinig bekend over het leven van Étienne Terrus. Hij werd in 1857 geboren in het Franse Roussillon en overleed in 1922. De kunstenaar was een tijdgenoot van Henri Matisse en André Derain, en verhuisde in zijn tienerjaren naar Parijs om zich aan de kunst te wijden. Later ging hij terug naar Elne, waar hij het merendeel van zijn werk produceerde. Terrus is vooral bekend om zijn Zuid-Franse landschappen. Ook zou hij een van de voorlopers zijn geweest van het Fauvisme, een stroming in de moderne kunst waarin kleur een belangrijke rol speelt.

Nepkunst of vervalsingen zijn vaak moeilijk te herkennen voor het ongeoefende oog. Maar van echte kunstwerken moeten gewaarmerkte documenten beschikbaar zijn over de herkomst. Als die ontbreken, kunnen details als een verkeerd gespelde of vage handtekening of materialen uit een andere periode erop wijzen dat er iets niet klopt.

“Het grootste probleem bij musea zijn meestal niet de aankopen; daar wordt vaak wel goed naar gekeken. De acceptatie van uitgeleend werk is vaak problematischer,” aldus Charney. “Wereldwijd is het grootste deel van de musea afhankelijk van geleende objecten en ... mogelijk stellen musea niet al te veel vraagtekens bij werken die ze te leen krijgen, als die er goed uitzien. Ze hebben ze gewoon nodig om hun muur mee te vullen.”

Al met al is er veel valse kunst in omloop in de kunstwereld. Het FBI Art Crime Team heeft sinds zijn oprichting in 2004 meer dan 14.850 valse werken ontdekt, met een waarde van bijna 140 miljoen euro. Volgens sommige statistieken is maar liefst 20 procent van de schilderijen in grote musea vals, maar volgens Charney kloppen die cijfers niet.

“Ik denk dat minstens 95 procent van alle kunst die in musea wordt tentoongesteld precies is wat die musea denken dat het is, en dat die dus niet aan de verkeerde is toegeschreven en dat de werken ook niet nep of vervalst zijn,” zegt hij. “Wel is het mogelijk zo dat er bij ongeveer 20 procent van alle werken waarover het museum beschikt, problemen zijn wat betreft de echtheid. Dat wil zeggen dat ze te goeder trouw aan de verkeerde persoon werden toegeschreven, en misschien, in een heel zeldzaam geval, bewust nep of vervalst zijn.”

Lees meer