'Het belangrijkste verhaal hier op aarde is de aarde zelf.'

vrijdag 2 maart 2018

Door Eve Conant, Daniel Stone, Nina Strochlic en Catherine Zuckerman

Natuuronderzoekers die de aarde verkennen, gaan steeds meer van onze planeet houden, en zij die van de aarde houden, willen haar beschermen. In die geest hebben National Geographic en Rolex een nieuw samenwerkingsverband opgezet ter bevordering van natuuronderzoek en natuurbehoud. Beide organisaties slaan de handen ineen om ervaren natuuronderzoekers te ondersteunen, beginnende onderzoekers te begeleiden en de natuurwonderen van onze planeet te beschermen.

Samenwerken voor meer natuuronderzoek

‘De Pool, eindelijk!’ Met die aantekening verklaarde Robert Peary in zijn dagboek dat hij en zijn team de Noordpool hadden ontdekt, op een expeditie in 1909 die door de National Geographic Society werd gefinancierd.

Op 29 mei 1953 werden Edmund Hillary en Tenzing Norgay de eerste bergbeklimmers die de top van de Mount Everest hadden bereikt, in het kader van een expeditie die werd gesponsord en was uitgerust door Rolex.

Samen hebben National Geographic en Rolex meer dan tweehonderd jaar van expedities en natuuronderzoek ondersteund. Nu bouwen ze met een uniek samenwerkingsverband op die erfenis voort.

Zoals ze dat ook in de vorige eeuw hebben gedaan, zullen Rolex en National Geographic ondersteuning blijven geven aan pioniers die onontdekte domeinen van onze aarde verkennen. Maar dit nieuwe samenwerkingsverband heeft ook een bredere missie. Naast het onderzoeken van natuurwonderen zal het ook streven naar een verdieping van onze wetenschappelijke kennis over die wonderen en naar de bescherming ervan.

Beide partners zullen natuurbehoud en -onderzoek steunen op drie gebieden die van cruciaal belang zijn: de oceanen, de polen en de bergen van onze planeet. Op elk van deze terreinen zullen Rolex en National Geographic:

• steun bieden aan of participeren in expedities van inspirerende wetenschappers en verhalenvertellers;

• steun bieden aan onderzoek dat kan leiden tot nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen, technologieën en innovatieve oplossingen;

• congressen en activiteiten organiseren met het doel een breder publiek over deze expedities en ontdekkingen te informeren.

Het werk op het gebied van de oceaan is al begonnen. Op nationalgeographic.com publiceren we nieuwe verhalen die zijn geïnspireerd op ons nieuwe samenwerkingsverband, waaronder fotografie, artikelen, infographics en bronnenmateriaal met betrekking tot de wereldzeeën. De website zal geregeld worden aangevuld en vernieuwd met nieuwe verhalen, die ook op de sociale media worden gedeeld. Na verloop van tijd zal dit platform waarschijnlijk onder meer ook video’s en virtual reality-ervaringen, tv-programma’s en documentaires aanbieden.

Beide partners kennen een lange traditie van samenwerking met toonaangevende namen uit het oceaanonderzoek, onder wie oceanografe Sylvia Earle, die al sinds 1970 met Rolex samenwerkt; oceanograaf Don Walsh, die in 1960 in een bathyscaaf het diepste punt van de oceaan bereikte; regisseur James Cameron, die in 2012 in zijn éénmansonderzeeër in dezelfde historische oceaantrog afdaalde; en onderwaterfotograaf Brian Skerry, ontvanger van de onderscheiding ‘Rolex National Geographic Explorer of the Year’ voor 2017.

Samen streven Rolex en National Geographic ernaar om nieuwe generaties van natuuronderzoekers te inspireren en bij te staan. De onderstaande mannen en vrouwen staan voor de passie en ambitie die dit samenwerkingsverband kenmerkt. Het is ons voorrecht om hun verhalen met u te mogen delen. — De redactie

52.000 zeemijlen over de oceaan

Ghislain Bardout en zijn vrouw Emmanuelle Périé-Bardout hebben met steun van Rolex onderzoek gedaan onder het Noordpoolijs. Nu zijn ze bezig met hun driejarige missie om op alle breedtegraden – van het Noordpoolgebied tot de kust van Antarctica – onderzoek te doen. Op hun 80.000 kilometer lange reis zullen ze naar enkele van de meest onherbergzame gebieden van de oceaan duiken, tot op diepten die zelden door mensen worden bereikt.

Het echtpaar en hun team zijn van plan om ecosystemen in de ‘schemerzone’ van de oceaan te verkennen, een domein waar amper nog zonlicht doordringt. Ook zijn ze bezig met de bouw van een ‘onderwatercapsule’, waarin duikers meerdere dagen onder water kunnen blijven.

De laatste etappe van dit jaar legden ze af in Alaska, waar ze voor de winter aanmeerden; in maart gaan ze op weg naar Polynesië – samen met hun twee zonen van vijf en één.

Opkomen voor bedreigde haaien

De Cookeilanden liggen ver van het onderzoekslaboratorium in San Diego waar Jessica Cramp ooit werkte. Omdat ze haar opleiding graag in de praktijk wilde brengen, ruilde ze haar academische werk in voor een leven waarin ze haaien beschermt – dieren die haar passie voor de bescherming van de wereldzeeën hebben aangewakkerd.

Als kind was ze al fan van Jacques Cousteau, waarna Cramp verhuisde naar het eilandje Rarotonga, onderdeel van de Cookeilanden in de Stille Zuidzee. Daar voerde ze een succesvolle campagne voor een verbod op de commerciële handel in haaien in de hele Cookarchipel en werkte mee aan de instelling van een haaienreservaat van twee miljoen vierkante kilometer.

Sindsdien heeft Cramp een organisatie voor onderzoek, medische hulp en natuurbehoud genaamd Sharks Pacific opgezet. Ze maakt gebruik van satellieten om de verplaatsingen van haaien met GPS-zendertjes op haar computer te volgen en doet daarbij onderzoek naar het beste beleid om deze bedreigde zeedieren te beschermen. “Ik ben geïnteresseerd in het vinden van de juiste balans tussen haaien, vissen en mensen – want ook de mensen maken deel uit van het ecosysteem,” zegt zij. Door deze verbanden te leggen wil ze de oceaan “in elke huiskamer brengen.”

Elke walvishaai is anders

De walvishaai is een van de meest mysterieuze dieren van de oceaan, maar de Australische zeebioloog Brad Norman heeft de afgelopen kwart eeuw vele raadsels rond deze reus opgelost.

Het sterrenbeeldachtige patroon op de huid van walvishaaien is even uniek als vingerafdrukken bij de mens. Op basis daarvan heeft Norman specialisten geholpen bij het aanpassen van een astronomisch algoritme tot een onderzoeksinstrument dat door middel van het scannen van foto’s individuele walvishaaien kan identificeren – kennis die van vitaal belang is om deze dieren te volgen en te beschermen.

Hij heeft ook een legertje amateur-wetenschappers gemobiliseerd, onder wie veel kinderen. Het inspireren van anderen “om de grootste vis van de oceaan en het natuurlijke milieu waarin hij overleeft te beschermen, is een groot voorrecht en enorm leuk om te doen,” zegt hij.

Norman, onderscheiden met een Rolex Award for Enterprise, voerde actie om de walvishaai als bedreigde soort te erkennen. Naar eigen zeggen probeert hij nu een van de grootste mysteries van hun trekgedrag te ontrafelen: “We beginnen aan een ambitieus programma waarmee we hopelijk de ‘Heilige Graal’ op dit gebied zullen vinden: de plekken lokaliseren waar deze haaien paren.” We houden u op de hoogte.

De dierenfluisteraar

“Ik probeer de oceaan door de ogen van de zeedieren te bekijken,” zegt zeebioloog en opkomend National Geographic-onderzoeker David Gruber. Die nieuwsgierige houding is wat hem ertoe bracht een onderwatercamera te bouwen waarmee het blikveld van een zeeschildpad kan worden gesimuleerd. Gruber en zijn team begonnen in 2015 aan de camera te werken, na zijn baanbrekende ontdekking van een karetschildpad met bioluminescentie bij de Solomoneilanden.

Gruber heeft ook meegewerkt aan de ontwikkeling van – in zijn woorden – een “zompige robothand.” De grijpbare hand is grotendeels gemaakt van siliconenrubber en heeft ‘vingers’ die zich kunnen krommen – functies waarmee hij monsters van tere koralen kan nemen zonder ze te beschadigen. Hij wil nog meer zachtaardige robotten ontwikkelen om zijn onderzoek naar kwallen te kunnen uitbreiden.

In de komende maanden zullen bezoekers aan de National Geographic-tentoonstelling ‘Ocean Odyssey’ in New York meer te zien krijgen van Grubers laatste werk, over een lantaarnvis in de Stille Zuidzee en de manier waarop deze vissen onderling communiceren. Volgens hemzelf maken deze activiteiten allemaal in bredere zin deel uit van “onderzoek dat empathie opwekt.”

Oceanografie democratiseren

“Wat betreft technologie voor natuurbehoud hebben we nog nooit in een zo opwindende tijd geleefd,” zegt Shah Selbe. Vorig jaar richtte deze voormalige ruimtewetenschapper Conservify op, een laboratorium dat zich richt op het gebruik van Open Source-technologieën – satellietgegevens, sensoren, drones en apps – om amateur-wetenschappers beter te kunnen uitrusten.

Het bedrijf is momenteel bezig met de ontwikkeling van betaalbare GPS-zendertjes die tussen haaienvinnen verborgen kunnen worden om de illegale handel in dit product te kunnen volgen. Een ander project: de ontwikkeling van een systeem om zeereservaten met drones en satellietverbindingen in de gaten te houden.

Het laboratorium heeft recent een drone gebouwd die volgens Selbe “een sonarbeeld in real-time van zijn omgeving maakt, als een vleermuis, en in krappe ruimten als grotten kan vliegen.” Geen ingewikkelde wetenschap, maar daarom niet minder indrukwekkend.

Diepzeegeluiden

De oceaan is niet zo stil als ze lijkt. Natuurlijke geluiden van dieren, stormen en aardverschuivingen – plus het geluid van duizenden schepen en van onderzeese boringen en baggerwerkzaamheden – kunnen een ware kakafonie creëren. Voor dieren als walvissen en dolfijnen, die zich met behulp van geluiden oriënteren, kan al dat lawaai hun vermogens verstoren en op lange termijn tot psychologische stoornissen leiden.

Bio-akoesticus en Rolex-prijswinnaar Michel André bestudeert het geluid van de wereldzeeën op scheepvaartroutes, in drukke havens en op afgelegen plekken van de planeet. “We weten al tientallen jaren lang dat de uitwerking van kunstmatig geluid als gevolg van menselijke activiteiten invloed heeft op de hele voedselketen,” zegt hij.

Het is niet André’s doel om dat lawaai te elimineren, maar om de schadelijke gevolgen ervan zoveel mogelijk te beperken. Hij en zijn team ontwikkelden een systeem genaamd ‘LIDO’ – ‘Listening to the Deep Ocean Environment’ (‘Luisteren naar het diepzeemilieu’) – waarmee ze akoestische gegevens van 22 onderwaterstations konden verzamelen en de resultaten konden vergelijken met de trekroutes van zeedieren. Door te weten waar de dieren zich bevinden, kunnen schepen hun route net genoeg aanpassen om een groot verschil te maken.

De fjorden van Chili

Met zijn bergen, eilanden en fjorden is de ruige provincie Patagonië in Chili een van de meest ongerepte gebieden op aarde. Maar volgens biologe Vreni Häussermann, die in 1997 het zeeleven in deze regio begon te bestuderen, ondergaat Patagonië een angstaanjagende verandering.

In de fjorden van Chili beginnen koraalbanken af te sterven, wordt het zeewater vertroebeld door schepen en afval, en wordt op grote schaal vis gekweekt. De vervuiling is zó ernstig dat er af en toe massaal zeedieren sterven: in 2015 ontdekten Häussermann en zijn collega’s 337 dode walvissen.

Häussermann hoopt dat het documenteren van het onderwaterleven van de fjorden kan bijdragen aan de redding ervan. Voorheen reikte het onderzoek van de met een Rolex Award onderscheiden Häussermann niet dieper dan zo’n dertig meter onder water, maar nu is ze van plan om met behulp van een op afstand bestuurde onderzeeër tot een diepte van bijna vijfhonderd meter onder het wateroppervlak van de fjorden te duiken. Tijdens het project zullen foto’s en video’s op Google Earth en YouTube worden gezet om “de pracht van Chileens Patagonië aan het Chileense publiek en aan beleidsmakers te laten zien,” aldus Häussermann.

Ze hoopt dat de beelden zullen aansporen om deze regio tot beschermd natuurgebied uit te roepen, voordat het te laat is en de schade onomkeerbaar is geworden. Maar eerst wil ze dat de toegang tot de fjorden wordt beperkt, “omdat we nog niet weten hoe we deze regio duurzaam kunnen gebruiken.”

Zwemmen met reuzen

Al sinds haar kindertijd in Californië is Tierney Thys dol op de oceaan. Tegenwoordig kan de zeebiologe vaak voor de kust van de Galápagoseilanden worden aangetroffen, waar ze reuzenhaaien bestudeert in het kader van een breder onderzoek ter bescherming van de mariene megafauna rond deze eilanden.

Tijdens haar onderwaterverkenningen heeft ze een baai gevonden waar de reuzenhaai volgens haar “het hele jaar door woont”, en ook een “wasstraat” op zo’n tachtig meter diepte, waar schoonmaakvisjes de reuzenhaaien van parasieten ontdoen.

Tot de vele projecten die Thys onder handen heeft, behoort het opleiden van vrouwelijke wetenschappers uit Ecuador in de toepassing van mariene biotelemetrie, waarmee de trek van zeedieren als reuzenhaaien en zeeschildpadden met behulp van ultrasone apparaten kan worden gevolgd en vastgelegd. Gezien de achterstand van vrouwen in de natuurwetenschappen is het “opleiden van vrouwelijke natuurwetenschappers van groot belang,” zegt zij. “We hebben meer vrouwelijke rolmodellen nodig om te laten zien welke mogelijkheden jonge meisjes hebben om zich in de natuurwetenschappen te verdiepen, als een spannende, vernieuwende, probleemoplossende carrière die van cruciaal belang is voor het leven op aarde.”

Robots voor bewustwording

“We proberen amateurwetenschappers aan te moedigen om een grotere rol in de bescherming van hun oceanen te spelen,” zegt opkomend National Geographic-onderzoeker David Lang. Daartoe heeft hij voor zijn doelgroep een indrukwekkend instrument klaarliggen: robots.

Lang is medeoprichter van OpenROV, dat het diepzeeonderzoek wil bevorderen door gebruik te maken van op afstand bestuurbare onderzeeërtjes. In de loop van volgend jaar zal het bedrijf amateurwetenschappers, milieuorganisaties en scholen daarbij ondersteunen en sommige projecten met onderwaterdrones uitrusten.

Elke drone zal een specifieke missie toegewezen krijgen, van het in de gaten houden van zeediersoorten voor de kust van Californië tot het speuren naar scheepswrakken in de Middellandse Zee en andere tekenen van oude beschavingen.

Eenmaal in het water zullen de onderwaterrobots amateurwetenschappers in staat stellen om vanaf land de diepzee te verkennen en meer inzicht te krijgen in welk zeeleven het meest wordt bedreigd en hoe dit komt.

In het spoor van zeeschildpadden

Het is niet eenvoudig om zeeschildpadden van 45 kilo of meer uit zee in een boot te hijsen. Maar dat is wat Mariana Fuentes, expert in de biologie van het natuurbehoud van de zee, doet om deze bedreigde reptielen te beschermen.

Zeeschildpadden leven overal ter wereld in warme wateren. Momenteel richt Fuentes zich op de Bahama’s, waar de regering heeft beloofd twintig procent van het nationale onderzeese milieu uit te roepen tot beschermd gebied.

Zeeschildpadden waren niet de eerste liefde van Fuentes. “Eerst wilde ik met mantaroggen gaan werken,” zegt ze, terwijl ze vertelt over een ontmoeting met een rog die haar aanzag voor voedsel. Maar als stagiair in Brazilië – haar geboorteland – raakte Fuentes gefascineerd door zeeschildpadden, die een eeuw oud kunnen worden. “Het feit dat ze overlevers zijn,” zegt ze, “is wat me ertoe aanzette om ze te beschermen.”

Walviswaakhond

Handelen – dat is het sterke punt van Asha de Vos. De blauwe vinvissen bij Sri Lanka werden vrijwel niet beschermd toen zij onderzoek naar deze dieren begon te doen. Tegenwoordig bereikt zij met haar video’s en campagnes duizenden volgelingen – zelfs onder leden van de Sri Lankaanse regering.

In 2003 begon De Vos mee te varen op vissersboten en onderzoeksschepen. Ze ontdekte dat deze walvissen niet naar voedselrijke gronden trekken en dat ze soms op drukke scheepvaartroutes door vaartuigen worden overvaren.

Als de eerste Sri Lankaanse doctor in het onderzoek naar zeezoogdieren wist De Vos media-aandacht voor de blauwe vinvis te trekken en de regering tot actie aan te zetten. Dit jaar zette zij Oceanswell op, de eerste organisatie in Sri Lanka die zich uitsluitend richt op onderzoek naar en voorlichting over de bescherming van het onderzeese milieu.

Onderwaterleven

Grace Young heeft ooit onder water gewoond: ze bracht vijftien dagen op twintig meter diepte door in een onderzoeksstation bij de Florida Keys. Adelaarsroggen zwommen langs haar raam. Tandbaarzen loerden naar binnen. Als aquanaute voelde ze zich naar eigen zeggen in een buitenaardse wereld, een beetje als een astronaute dus.

Young, een opkomend National Geographic-onderzoeker, richt zich in haar studies op koraalriffen: waar ze voorkomen, hoe ze groeien en wat er nu met ze gebeurt. Een gezond koraalrif is als een kleine stad. Er zijn appartementen voor vissen, voedsel groeit in de buurt en organismen van niet meer dan een millimeter of langer dan een meter leven op een en hetzelfde stukje onroerend goed. Weten hoe een koraalrif werkt, is van cruciaal belang voor de bescherming ervan.

Young duikt letterlijk onder in de ecosystemen die ze bestudeert, maar om een koraalrif echt te kunnen ontcijferen is er meer nodig dan het van dichtbij te bekijken. Ze heeft apparatuur voor onderwateropnames ontwikkeld die veel meer kunnen waarnemen dan het blote oog: de circulatie van voedingsstoffen, de watertemperatuur en de dynamiek van geluiden. “Veel en misschien wel de meeste zeedieren zien niet met hun ogen maar met hun oren,” zegt ze. “We willen het rif nu ook vanuit dat perspectief begrijpen.”

Lees meer