Onderzeese schat bij Cuba bedreigd door toerisme?

Het Parque Nacional Jardines de la Reina (‘Koninginnentuinen’), een uitgestrekt zeereservaat voor de zuidkust van Cuba, wordt mogelijk bedreigd als de eilandstaat Amerikaanse toeristen zal toelaten.woensdag 14 maart 2018

Door David Doubilet en Jennifer Hayes
Foto's Van David Doubilet en Jennifer Hayes
Scholen van neertjes 
<i>(Haemulon sciurus)</i> en schoolmeesters 
<i>(Lutjanus apodus)</i> vullen de ruimte tussen brede bladen van elandshoornkoraal  
<i>(Acropora palmata)</i>. Het snelgroeiende maar fragiele elandshoornkoraal wordt ernstig met uitsterven bedreigd en is in vrijwel de gehele Caribische Zee verdwenen – op deze gezonde populatie in de Jardines de la Reina na.
Scholen van neertjes <i>(Haemulon sciurus)</i> en schoolmeesters <i>(Lutjanus apodus)</i> vullen de ruimte tussen brede bladen van elandshoornkoraal <i>(Acropora palmata)</i>. Het snelgroeiende maar fragiele elandshoornkoraal wordt ernstig met uitsterven bedreigd en is in vrijwel de gehele Caribische Zee verdwenen – op deze gezonde populatie in de Jardines de la Reina na.
fotograaf David Doubilet en Jennifer Hayes
Dit verhaal staat in de November 2016 editie van National Geographic Magazine.

Er waren vijftien jaar verstreken sinds we de Jardines de la Reina voor het laatst hadden verkend. In deze keten van lage eilandjes, baaien met mangrovebossen en riffen op tachtig kilometer van de Cubaanse zuidkust hadden we destijds een onderzeese wildernis ontdekt die ons verblufte door de rijkdom van zijn mariene flora en fauna.

Als onderzeese rivieren wervelen scholen van zilverflanken door een mangrovebos. Het dichte stelsel van boomwortels vormt een welkom toevluchtsoord voor deze vis, die zo groot is als een vinger en in grote scholen zwemt om roofvissen te verwarren. Mangrovebossen versterken de gezondheid van koraalriffen door als kraamkamer voor kwetsbare dieren te fungeren en slib tegen te houden dat de koralen zou verstikken. Ook slaan ze veel CO2 op, dat anders in de atmosfeer terecht zou komen en aan de opwarming van de aarde zou bijdragen.
Als onderzeese rivieren wervelen scholen van zilverflanken door een mangrovebos. Het dichte stelsel van boomwortels vormt een welkom toevluchtsoord voor deze vis, die zo groot is als een vinger en in grote scholen zwemt om roofvissen te verwarren. Mangrovebossen versterken de gezondheid van koraalriffen door als kraamkamer voor kwetsbare dieren te fungeren en slib tegen te houden dat de koralen zou verstikken. Ook slaan ze veel CO2 op, dat anders in de atmosfeer terecht zou komen en aan de opwarming van de aarde zou bijdragen.

Nieuwsgierig naar wat we na al die tijd – en in een periode van klimaatverandering – in dit inmiddels 2200 vierkante kilometer grote nationale park zouden aantreffen, keerden we terug naar Cuba. Tijdens onze eerste duik daalden we af in een groot woud van elandshoornkoraal, een ernstig bedreigde soort die in het hele Caribische gebied aan het verdwijnen is. We belandden in een dicht koraalwoud waar we zeebaarzen en snappers zagen vechten om de beste plekjes tussen de brede koraalbladen, als in een stoelendans. Dit is precies wat we hoopten te zien: we waren in een onderzeese tijdmachine terechtgekomen en terug gereisd naar een wereld van koraal en vis zoals die tientallen jaren geleden in de hele Caribische Zee moet hebben bestaan.

Duikmeester Noel López, die deze wateren al twintig jaar in de gaten houdt, leidde ons naar een dieper rif, waar we vier soorten tandbaarzen aantroffen, waaronder een reus met de omvang van een ijskast. In het rif leek het nóg meer te wemelen van grote vissen en haaien dan bij ons eerste bezoek.

Dit pas uitgekomen jong van de ernstig bedreigde karetschildpad (Eretmochelys imbricata) is een kleine acht centimeter lang en peddelt in de beschermende duisternis van de avondschemering weg van de kust. Het vangen van zeeschildpadden werd in 2008 in Cuba verboden.
Dit pas uitgekomen jong van de ernstig bedreigde karetschildpad (Eretmochelys imbricata) is een kleine acht centimeter lang en peddelt in de beschermende duisternis van de avondschemering weg van de kust. Het vangen van zeeschildpadden werd in 2008 in Cuba verboden.

Op een ochtend drongen we in de mangrovebossen door en zwommen door een ondergelopen bos met wolken van zilverflanken. Daarna waagden we ons in open water en doken naast tientallen gestroomlijnde zijdehaaien, die een perfecte carrousel om ons heen vormden. Tegen het vallen van de avond keerden we terug naar de mangroven en doken met krachtige zaklampen onder in het duistere water. We volgden een spitssnuitkrokodil die – onhoorbaar als een onderzeeër – op jacht ging. Het was ongelooflijk om in één enkel ecosysteem – en dat binnen één enkele dag – zo’n grote rijkdom aan prooidieren en grote roofvissen tegen te komen.

De ondergaande zon werpt een gouden gloed over koralen die voor de zuidkust van Cuba bloeien. Deze afgelegen keten van lage eilandjes, mangrovebossen en riffen werd door Christoffel Columbus vernoemd naar koningin Isabella I van Castilië. De koraalriffen lijken vrijwel onaangetast te zijn door de tand des tijds en de invloed van de mens.
De ondergaande zon werpt een gouden gloed over koralen die voor de zuidkust van Cuba bloeien. Deze afgelegen keten van lage eilandjes, mangrovebossen en riffen werd door Christoffel Columbus vernoemd naar koningin Isabella I van Castilië. De koraalriffen lijken vrijwel onaangetast te zijn door de tand des tijds en de invloed van de mens.

Deze oase in de oceaan gedijt omdat Cuba het gebied actief beschermt, benadrukte zeebioloog Fabián Pina Amargós. Dankzij getijden en stromingen blijven veel voedingsstoffen en larven binnen het reservaat circuleren. Dit mariene ecosysteem is tot nu toe immuun gebleken voor koraalbleking, maar het gebied wordt bedreigd door dezelfde gevaren die ook andere riffen in de wereld treffen: de opwarming en verzuring van de wereldzeeën en de stijging van de zeespiegel.

Nu er een einde komt aan het Amerikaanse handelsembargo tegen Cuba, zal de romantiek van deze Cubaanse wateren zeker veel Amerikaanse toeristen aantrekken. Er moet snel een juist evenwicht worden gevonden tussen ecotoerisme en natuurbehoud. De Cubanen weten wat er op het spel staat: het levende kroonjuweel van de Caribische Zee.

In een bed van waterkaarde (Thalassa sp.) ontwaakt een spitssnuitkrokodil (Crocodylus acutus) uit een avonddutje om terug te keren naar het doolhof van mangrovewortels – een bijna ondoordringbare schuilplaats. Wetenschappers beschouwen krokodillen als medebouwers van het ecosysteem van mangrovebossen omdat ze paden maken die de circulatie van voedingsstoffen bevorderen. Een groot aantal geduchte roofdieren, zoals krokodillen en haaien, is een goede indicator voor een ecosysteem in evenwicht.
In een bed van waterkaarde (Thalassa sp.) ontwaakt een spitssnuitkrokodil (Crocodylus acutus) uit een avonddutje om terug te keren naar het doolhof van mangrovewortels – een bijna ondoordringbare schuilplaats. Wetenschappers beschouwen krokodillen als medebouwers van het ecosysteem van mangrovebossen omdat ze paden maken die de circulatie van voedingsstoffen bevorderen. Een groot aantal geduchte roofdieren, zoals krokodillen en haaien, is een goede indicator voor een ecosysteem in evenwicht.
David Doubilet en Jennifer Hayes, werken als een team en hebben de zeeën van onze planeet vastgelegd – van de evenaar tot de poolgebieden.
Lees meer