Reizen

Kleurrijke, futuristische architectuur in Bolivia

De bonte ontwerpen van Freddy Mamani, de 'Architectuurkoning van de Andes', geven de stad El Alto een nieuw aanzien en inspireren andere architecten. vrijdag, 25 mei 2018

Door Laurence Blair
Foto's Van Nick Ballón

De lucht is ijl in El Alto, een agglomeratie van één miljoen inwoners op een droge bergrichel die bijna vier kilometer boven de zeespiegel ligt. Maar dat is niet de enige reden waarom deze chaotische stad – die uitkijkt over La Paz, de hoofdstad van Bolivia – bezoekers de adem beneemt.

Tussen de wirwar van lage bakstenen huizen verrijzen hoge stadspaleizen van getint glas, glanzend chroom en felgekleurde acrylpanelen: denk aan een kruising tussen een Tirools chalet en een Transformer. Doorgaans worden deze grote woonhuizen gebouwd ten behoeve van Bolivia’s snelgroeiende indiaanse (Aymara en Quechua) middenklasse, die ze gebruiken voor bruiloften, quinceañeras (de vijftiende verjaardag van meisjes ter introductie in de samenleving) en alle mogelijke andere feesten. Vermeng het woord ‘chalet’ met de bijnaam die aan deze bevolkingsgroep wordt gegeven – cholo, een wat omstreden etnische benaming die desalniettemin door velen met trots wordt gedragen – en je krijgt het schertsend bedoelde etiket cholets.

Maar de Boliviaanse architect Freddy Mamani – de meest gevraagde ontwerper in deze stijl – geeft de voorkeur aan de aanduiding la nueva arquitectura andina, ‘de nieuwe Andes-architectuur’. Hij legt uit dat zijn woningen niets minder dan uitbundige en zelfbewuste uitdrukkingen zijn van de cultuur van het indiaanse volksdeel dat in Bolivia lange tijd is gemarginaliseerd.

“Voor mij is het heel belangrijk om onze cultuur en roots te promoten, om onze identiteit door middel van architectuur te laten zien en in stand te houden,” zegt Mamani terwijl hij op de bouwplaats van zijn nieuwste creatie toeziet op de handwerklieden.

“We creëren een architectuur met een ander soort functionaliteit. Zelfs het schilderwerk heeft hier een andere rol, want het is geïnspireerd op de ruïnes van de archeologische vindplaats van Tiawanaku. En ik pas de kleuren van de awayos toe, waarin onze moeders ons als kinderen hebben gedragen,” vertelt hij, verwijzend naar de geweven omslagdoeken in spectaculaire kleuren waarin Bolivia’s beroemde cholitas (indianenvrouwen) hun kinderen meedragen.

Het werk van Mamani en zijn tijdgenoten is een opmerkelijk nieuw begin, legt Gastón Gallardo uit, hoofd van de architectuuracademie van de Universidad Mayor de San Andrés in La Paz. Door zich af te keren van zowel het minimalisme als de barokke stijlen van architecten die in de westerse traditie zijn geschoold, geeft de nieuwe Andes-architectuur uiting aan de “dekolonisatie van machtssymbolen.”

Maar de stijl is niet alleen een theoretisch concept, noch een stroming die alleen naar het verleden kijkt. “We zien aanpassingen die niet zozeer te maken hebben met onze voorouders, maar met het opbouwen van een nieuwe identiteit,” zegt Gallardo.

Door invloeden uit Azië, de Andes en Hollywood te combineren kunnen de nieuwe yuppies van El Alto – rijk geworden in de mijnbouw, de internationale handel, het zakenleven en de industrie – hun internationale aspiraties tonen. “De bouwwerken zijn de materiële demonstraties van hun economische macht,” aldus Gallardo.

Neem Alejandro Chino Quispe, een selfmade-zakenman die op vroege leeftijd vanuit een boerendorp in de Andes naar El Alto trok. Hij doet het licht aan in zijn Salon de Eventos Princípe Alexander (een van de mooiste werken van Mamani).

Veertig zware kroonluchters, die hij heeft geïmporteerd uit China, beschijnen in paarse, smaragdgroene en turkooise tinten de dansvloer van wit Spaans marmer. De muren en zuilen zijn bedekt met guirlandes in limoengroen en oranje. Het plafond is royaal besprenkeld met led-spots, en de golvende mezzanine is gedecoreerd met folkloristische ornamenten uit de Andescultuur.

“Eerlijk gezegd kan niets aan dit centrum tippen,” schept Chino op terwijl hij glimlachend de gouden grill op zijn voortanden ontbloot.

Deze schrille en betoverende mix van oud en nieuw, traditie en moderniteit, lijkt niet te zijn voorbehouden aan Bolivia. Overal waar rijke Bolivianen komen, zijn voorbeelden van de nieuwe Andes-architectuur te vinden: van Lima en Buenos Aires tot São Paulo.

“We hebben niet alleen projecten in het hele land lopen, maar ook in het buitenland,” zegt Mamani. “Ik werk aan een project voor een tentoonstelling in Parijs, later dit jaar.” Het zal volgens hem niet lang duren voordat zijn futuristische hoogbouw ook in New York, Miami en Californië zal verrijzen. Net als Bolivia zelf heeft deze voormalige handwerker het ver geschopt in de wereld.

Freelancejournalist Laurence Blair verdeelt zijn tijd tussen Groot-Brittannië en Zuid-Amerika. Volg hem op Twitter @LABlair1492.

Lees meer