De unieke kusten en wateren van Schotland

National Geographic fotograaf Jim Richardson vindt het wilde landschap van Schotland poëtisch en inspirerend. donderdag 17 oktober 2019

Door Jamie Lafferty
Foto's Van Jim Richardson

Bij zijn eerste bezoek aan Schotland was het de bedoeling dat Jim Richardson een fotoreportage zou maken voor National Geographic. Hij geeft toe dat het vooruitzicht hem knikkende knieën bezorgde. “Ik wist niks van Schotland. Ik had Glasgow waarschijnlijk nog niet eens met een kaart kunnen vinden,” zegt hij, grinnikend bij de herinnering. “Ik was ervan overtuigd dat mijn opdrachtgever door zou hebben dat ik helemaal niet wist wat ik aan het doen was, en dat dit het einde van mijn carrière zou zijn.”

Jim is blij dat hij het bij het verkeerde eind had. Sterker nog, de tussenliggende jaren hebben bewezen dat hij als fotograaf vooral bekend staat om zijn jaarlijkse trips naar Schotland.

“Dat eerste bezoek was overweldigend. Schotland is maar iets groter dan mijn thuisstaat Kansas, maar behalve de geografische complexiteit en grootsheid is er een ongelofelijke diversiteit en geschiedenis te vinden,” zegt hij. “Nu is het een belangrijk deel van mijn leven.”

Als regelmatige bezoeker is Jim uiteraard bekend met de populairste bestemmingen in Schotland, maar het zijn de eilanden en de afgelegen kuststreken waar hij voor terugkomt.

LINKS: Alan Gray laat zijn schapen grazen tussen de rotsblokken en de vervallen muren van het eeuwenoude en verlaten Kilchurn Castle aan Loch Awe, de langste van alle Schotse lochs. De schapen staan keurig in het gelid omdat Alans fantastische herdershond ze onder controle heeft. RECHTS: Thee op het strand van het Isle of Jura. Het kleine bedrijfje van Georgina Kitching voorziet bezoekers van thee en taart vanuit haar boerderijkeuken op het Isle of Jura. Op een tafel op het strand staat een plastic doos met daarin een walkietalkie. Bezoekers kunnen daarmee contact opnemen met Georgina die de heerlijke bestelling komt brengen.
Foto van Jim Richardson

Hij is vooral gecharmeerd van het leven aan de ruige zelfkant van Schotland. Door de jaren heen heeft hij kennis gemaakt met een aantal ‘portretten’ die met de dag leven. Sommigen van hen zijn gehecht geraakt aan een uitdagend leven onder moeilijke omstandigheden op de afgelegen eilanden van Schotland.

“Hoe verder ik kom, hoe meer het me aantrekt,” zo legt hij uit. “Ik word aangetrokken door plaatsen als Lewis en Harris, Fair Isle, Orkney… Ik wil die mensen ontmoeten en hun verhalen horen.”

Jim heeft delen van Schotland bezocht waar de Schotten zelf maar weinig zijn geweest, zoals St Kilda, de meest afgelegen archipel van de Buiten-Hebriden. Het werd verlaten in 1930, maar staat al dertig jaar op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Dit soort plaatsen, gevormd door weer en wind, vindt Jim naar eigen zeggen onweerstaanbaar. “Je vindt er onverzettelijke kliffen waar de Atlantische Oceaan al duizenden jaren tegenaan beukt, en toch weten ze van geen wijken.” Eén buitengewoon spectaculaire nacht op St Kilda in het bijzonder heeft een blijvende indruk achtergelaten. “We hadden die avond maar een paar minuten zonlicht op Boreray en tienduizenden jan-van-genten kwamen op ons afgevlogen. Er was een moment van vervoering waarin ik dacht dat ik ging falen en plotseling werd ik door hun gered.”

Een andere plaats, niet zo ruig maar niet minder prachtig, spreekt eveneens tot zijn verbeelding: Loch Oich, in de Hooglanden tussen Loch Ness en Loch Lochy. “Aan de waterkant bij het Glengarry Hotel vind je een mooie, kleine kade onder de wijde takken van een grote boom. Op een kalme avond heb je daar een wonderschoon uitzicht, heel romantisch en sereen, met mist die aan de overkant over de heuvel komt gedreven. Het is maar een momentopname, maar voor mij vat het precies samen wat er zo bijzonder is aan de Schotse lochs.”

Als hij over water praat, en het hervormende effect dat het heeft op het landschap van de afgelegen Schotse gebieden, wordt Jim poëtisch: “Als je het geluk hebt om een regenbui mee te maken, zo eentje die komt en gaat, en je kijkt op naar een helling die er zonet nog niet was, en hij is tot leven gekomen met water dat van zijn flank naar beneden stroomt en de hele berg glinstert – dan begrijp je intuïtief hoe deze plaats is gevormd door water.”

Hij vervolgt: “De eerste tijd maakte ik heel veel fouten in Schotland. Ik noemde lochs ‘lakes’ om maar eens wat te noemen. Nóg verwarrender vond ik lochs en locks: voor mij klonken ze hetzelfde terwijl het twee totaal verschillende dingen zijn. Eentje is een watermassa, de ander een sluis in een kanaal. Dan heb je nog het niet zo duidelijk omschreven verschil tussen een loch en een lochan. En dan nog firths versus sea lochs. Het is allemaal bewijs dat kennis van water in Schotland subtiel talent vergt.”

Voor Jim bestaat er eigenlijk niet zoiets als slecht weer. Het geeft het landschap karakter en de onvoorspelbaarheid levert soms magische resultaten op. “Het weer kan de hele dag door ineens omslaan en het lijkt soms wel alsof er een time-lapsefilm wordt afgedraaid. Mensen moeten naar buiten, het ervaren en ervan genieten. Aanvaard het en put er kracht uit. Je kunt wel begrijpen hoe water op allerlei manieren invloed heeft op wetenschap, literatuur en emotie, maar pas als je het met je eigen ogen ziet, krijg je werkelijk een idee hoe het landschap erdoor wordt veranderd. Het beslist alles.”

Fotograferen in Schotland levert zelfs een geroutineerde National Geographic-fotograaf als Jim nog voldoende uitdagingen op. Hij legt uit dat hij zijn volledige stijl heeft moeten aanpassen en technieken uit de sportfotografie nodig had om het snel veranderende Schotse landschap vast te leggen.

Als Jim over weerpatronen praat, wordt hij enthousiast. “Er zijn terugkerende cycli van leven, geologie en water. Ze brengen het landschap hier op een unieke manier tot leven. Dat is wat me het meeste is opgevallen en het is waarschijnlijk de reden van mijn fascinatie voor de neerslagpatronen die hier plaatsvinden.”

Jim praat verder over bedekte landschappen, allesovertreffende momenten, foto’s waar hij vijf minuten de tijd voor heeft genomen, en foto’s genomen in een microseconde. Foto’s van water dat zijn langzame werk doet en foto’s van water dat te snel beweegt om met het blote oog te kunnen zien.

Jims advies voor would-befotografen gaat niet over apparatuur of camera-instellingen, maar over houding: “Onthoud voor je eerste trip dat je eigenlijk op zoek bent naar een plek om naar terug te keren. Ga verder weg dan je van plan was.”

Kust en wateren

Jim Richardson legt met zijn foto’s op levendige wijze het zeer afwisselende kustgebied en de binnenlandse wateren van Schotland vast. Om deze essentiële elementen van het landschap onder de aandacht te brengen, organiseert Schotland in 2020 het Year of Coasts and Waters, waarbij het hele jaar door evenementen en activiteiten plaatsvinden.

Lees meer