De wereldwijde verspreiding van het coronavirus hindert reizigers. Blijf op de hoogte van de wetenschap achter de uitbraak>>

Verrassende landschappen: historisch erfgoed in de Achterhoek

Glooiende akkervelden, dichte loofbossen, slingerende rivieren en grote veenmoerassen: er zijn weinig plekken in Nederland waar de natuur zo divers is als in de Achterhoek.

De uitkijktoren Hulzenberg torent uit boven het Bergherbos in de Achterhoek.

Foto van Niels Weijers
Door NBTC
Gepubliceerd 27 jul. 2021 10:19 CEST

Het landschap in dit deel van Oost-Nederland wordt ook wel een coulisselandschap genoemd, want na elke rivierbocht word je getrakteerd op een nieuw decor. De Achterhoekse landschappen zijn niet alleen mooi om te zien, ze vertellen ook verhalen over de geschiedenis van het gebied. Ontdek het historisch erfgoed van de heuvelachtige bossen en verborgen paden.

Het Bergherbos: van ijstijd tot oorlog

Het heuvelachtige landschap van de Achterhoek, dat is gevormd door gletsjers in de laatste ijstijden, voelt bijna buitenlands aan. Dat geldt al helemaal voor het Bergherbos, dat zich uitstrekt over de hellingen van de stuwwal van Montferland. Het bos van ruim 1800 hectare is rijk aan boomsoorten, waaronder naaldbomen, eiken en beuken, maar ook dieren: wie zich begeeft op een van de wandelroutes, loopt de kans een ree, das, hagedis of zelfs de zeldzame gladde slang tegen te komen.

De landschappen van het Bergherbos zijn niet alleen getekend door ijstijden, maar ook door beide wereldoorlogen. Loopgraven, bomkraters en tankgrachten zijn nog altijd zichtbaar in het natuurgebied. Duitse loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog zijn recentelijk weer zichtbaar gemaakt om dit historisch erfgoed te behouden.

De verborgen kerkenpaden

Het landschap van de Achterhoek is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van het gebied. Voor het verhaal achter de kerkenpaden reizen we terug naar de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). In 1627 werd Groenlo, het laatste Spaanse bolwerk in de Achterhoek, veroverd door stadhouder Frederik Hendrik. Net als in de rest van de Republiek werd nu ook hier het katholicisme verboden en namen protestanten de kerken over. Veel katholieken in de Achterhoek legden zich daar niet bij neer. Ze verplaatsten hun kerkdiensten naar boerderijen en schuren op het platteland, of reisden de Duitse grens over.

Toen Rooms-katholieke uitingen in 1627 verboden werden, reisden gelovigen te voet naar geheime kerkdiensten. Zo ontstonden de kerkenpaden.

Foto van Joost Wiltink

De gelovigen liepen binnendoor, waardoor er een heel netwerk aan verborgen paden ontstond: over weilanden, langs slootjes, over bruggen en door bossen. In de jaren negentig zetten lokale bewoners zich in om een deel van deze paden en de natuur eromheen te herstellen. Het resultaat: tien fietsroutes langs afwisselende landschappen, charmante dorpen en bijzonder cultuurhistorisch erfgoed. Haal bij de VVV een boekje met de fietsroutes langs de kerkenpaden.

Historische schatten in de steengroeve

Het groene landschap van de Achterhoek wordt ten oosten van Winterswijk onderbroken door een enorme put met wanden van wit kalksteen. Uit de Steengroeve Winterswijk wordt al zo’n tachtig jaar musselkalk gewonnen, maar in het gesteente zitten nog veel meer schatten verborgen. Het zachte gesteente is zo’n 240 miljoen jaar geleden gevormd in een ondiepe zee. Door de bijzondere geologische samenstelling bevat de kalksteen diverse mineralen en tal van fossielen. Zo werden er afdrukken van vissen, schelpen en zelfs pootafdrukken en skeletten van prehistorische reptielen gevonden.

Tegenwoordig mogen bezoekers niet meer zelf met een hamer en beitel in de groeve op zoek gaan naar fossielen, maar wel worden er regelmatig rondleidingen gegeven. Een gids vertelt daarbij alles over de geologie en ontstaansgeschiedenis van het gebied. Ook wordt de Steengroeve Winterswijk zo nu en dan omgetoverd tot een indrukwekkend podium voor Het Steengroevetheater. Zo is er tussen 8 en 13 augustus 2022 een opvoering van De Freule, een rockmusical over het leven en de tragische dood van de Achterhoekse Judith van Dorth.

Boerengeschiedenis in een nieuw jasje

De geschiedenis van de Achterhoek is onlosmakelijk verbonden met agrarische activiteiten. Nog steeds staat de regio vol boerderijen waar generatie na generatie het bedrijf draaiende houdt. De Silo Art Tour doet de traditie van het boerenbedrijf eer aan. Op verschillende silo’s worden kunstwerken gemaakt door street-artkunstenaars. De werken vertellen over de geschiedenis en de mensen van de desbetreffende plek, en vormen zo een etalage voor de identiteit van de Achterhoek. 

Geïnspireerd geraakt door de wonderlijke verhalen over het Nederlandse landschap? Doe mee, laat anderen zien hoe jíj een ode brengt aan het landschap en deel je post met de rest van Nederland via de hashtag #odeaanhetlandschap.

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.