De ‘Highland Tiger’, het icoon van de Schotse Hooglanden, dreigt verloren te gaan. Maar er is nog hoop voor de wilde kat

De Schotse wilde kat, oftewel de ‘Highland Tiger’, zal zonder interventie uitsterven in Groot-Brittannië. Het dier wordt nu in gevangenschap gefokt en zal in 2023 voor het eerst worden uitgezet in het wild.

Een Schotse wilde kat (Felis silvestris silvestris) in het Highland Wildlife Park, gevestigd in het Cairngorms National Park, Schotland. Deskundigen vrezen dat er in het wild geen genetisch ‘zuivere’ wilde katten meer over zijn in Schotland.

Foto van Laurine Croes
Gepubliceerd 7 jul. 2021 12:23 CEST

Inverness, Schotland - Dichtbegroeide oude bossen, indrukwekkende landschappen en rauwe natuur. De Schotse Hooglanden zijn de laatste thuisbasis van de ‘Highland Tiger’, een wilde kat die qua uiterlijk veel weg heeft van onze gestreepte huiskat, maar wat betreft zijn ontembare karakter eerder op de Lynx lijkt. Het sluwe dier leeft al sinds de ijstijd op het Britse eiland, waarschijnlijk als afstammeling van Europese wilde katten, maar hij heeft het nooit makkelijk gehad.

Ontbossing en verlies van voedsel en leefgebied dwongen de Schotse kat zich steeds verder terug te trekken naar het ruige Noorden van Schotland. Sinds de negentiende eeuw gaat het hard achteruit: er werd op de kat gejaagd voor bont, maar ook ter roofdierbestrijding door nabijgelegen landgoederen. Vandaag is de Schotse wilde kat de meest bedreigde en zeldzame diersoort in het Verenigd Koninkrijk.

De doodsteek? Kruising met huiskatten (hybridisering) heeft de genen van de Highland Tiger zo verwaterd dat er volgens de Internationale Unie voor Natuurbescherming IUCN geen realistische kans meer bestaat op overleven van de soort. De laatste individuen bevinden zich in de Schotse Hooglanden, maar de populatie is te klein en gefragmenteerd om zonder interventie te kunnen voortbestaan, blijkt uit een rapport van IUCN in 2019.

Schotse wetenschappers besteden al tientallen jaren aandacht aan het behoud van wilde katten in de natuurlijke leefomgeving. Bijvoorbeeld door hybride katten en verwilderde huiskatten te castreren en vaccineren om verdere kruising te voorkomen, vertelt Dr Martin Gaywood, projectmanager binnen het Schotse natuuragentschap NatureScot.

“Dat was onder de veronderstelling dat er nog genoeg wilde katten over waren in het wild om te behouden”, zegt Gaywood, die van 2013 tot 2020 projectleider was van het nationale actieplan Scottish Wildcat Action. Uit het rapport van IUCN bleek echter dat er zo weinig over zijn dat de enige manier om de Highland Tiger nog te redden is door de katten in gevangenschap te fokken en in het wild uit te zetten.

De Schotse wilde kat lijkt veel op een gestreepte huiskat. Hij heeft een volle, grijsbruine tot geelbruine vacht met donkere strepen en een dikke, stompe staart met ringen en een zwart uiteinde. Mannetjes kunnen tot 7kg wegen en worden ongeveer een meter in lengte, inclusief staart. Vrouwtjes zijn iets kleiner.

Foto van Laurine Croes

“Fokken in gevangenschap werd al wel gedaan, maar het was destijds slechts een backup voor het geval dat andere strategieën niet zouden werken”, zegt Gaywood. “Achteraf is het goed dat we dat toen hebben gedaan.”

Het eerdere fokprogramma wordt opgevolgd door Saving Wildcats, een Europawijd samenwerkingsproject geleid door de Royal Zoological Society of Scotland (RZSS). Met Saving Wildcats is de natuurorganisatie van plan de komende vijf jaar zowel Schotse als enkele nauwverwante Europese wilde katten uit te zetten in Cairngorms National Park in de Schotse Hooglanden. Het LIFE programma van de Europese unie heeft zo’n 3,7 miljoen Euro beschikbaar gesteld voor het initiatief

En het programma lijkt te werken: vorig jaar alleen al zijn er een recordaantal van 57 Schotse wilde katten geboren in het Verenigd Koninkrijk; dat zijn er waarschijnlijk meer dan er in totaal nog leven in het wild, vreest Dr Keri Langridge, Field Manager voor het project Saving Wildcats.

“Veel mensen denken dat ze wilde katten in de natuur zullen zien als ze hier naartoe komen, en daarmee wordt zelfs geadverteerd: ‘kom naar Schotland en spot de ongrijpbare wilde kat in het bos!’ Maar nee. Die zullen ze niet zien, want er zijn er bijna geen meer over.”

Volgens een officiële schatting van de IUCN leven er nog minimaal 30 wilde katten in het Noorden van Schotland, verspreid over verschillende natuurgebieden. Maar RZSS zet conservatiever in:

“Het komt erop neer wat je beschouwt als een ‘zuivere’ wilde kat”, zegt Langridge. “Je kan het zien als een glijdende schaal met verschillende mate van hybridisatie”, legt ze uit. Een nummer geeft Langridge daarom liever niet. Maar minder dan tien, dat komt in de buurt.

Voorbereiden op het wild

Langridge en haar team zijn gevestigd in het Highland Wildlife Park in Cairngorms National Park, één van de locaties waar Schotse wilde katten worden gefokt voor vrijlating. Voordat de katten worden vrijgelaten moeten ze zich voorbereiden op hun leven in het wild.

Zo moeten de dieren in gevangenschap leren jagen. In het wild jagen wilde katten op konijnen, vogels en woelmuizen. “Dat is onze grootste uitdaging”, zegt David Barclay, Ex-situ Manager Natuurbehoud van het Saving Wildcats-project. Barclay beheert het nieuwe fokcentrum in het Highland Wildlife Park.

“In Schotland is het verboden om levende prooi te voeren. Hoe kunnen ze de nodige skills leren om te overleven in het wild? We zullen daarvoor een reeks tools ontwikkelen, zoals getimede voerdozen en loksystemen om ze aan te moedigen de prooi te vangen en eraf te bijten.”

De wilde katten in het verblijf worden gemonitord met camerabewaking. Voordat de dieren worden uitgezet krijgen ze een microchip, een halsband met GPS tracker en worden ze gevaccineerd.

Bestaande problemen oplossen

Synchroon aan het fokprogramma moeten er oplossingen komen voor de bestaande problemen die de wilde kat tot uitsterven hebben gedreven, zegt Dr Helen Senn, Hoofd Natuurbehoud en Wetenschap van het RZSS. Anders is het dweilen met de kraan open.

Senn ontwikkelde de eerste genetische test waarmee de mate van hybridisatie of ‘zuiverheid’ kan worden gemeten. Zo kan ze de meest zuivere wilde katten selecteren voor het fokprogramma om een sterk nageslacht te verzekeren. Ook zijn er campagnes om de lokale bewoners zich bewust te maken van het belang van het castreren van hun huiskatten.

Daarnaast moet er volgens Senn ook een plan komen tegen verdere afname van leefgebied en voedsel, zoals een afname in het aantal konijnen, en er moet een strenger beleid komen tegen jagers.

De Schotse wilde kat is een wettelijk beschermde diersoort. Verwilderde huiskatten en hybride soorten niet. Met een vergunning mogen landeigenaren die roofdieren afmaken, maar er heerst veel onduidelijkheid over het verschil tussen een wilde kat en een hybride.

“Ik denk dat de wilde kat ook een beetje een symbool is om dit soort problemen in het algemeen te verbeteren. Er zijn veel uitdagingen, maar als we nu opgeven geven we eigenlijk ook op om een aantal van deze uitdagingen op te lossen”, zegt Senn.

De Schotse wilde kat is een ondersoort van de Europese wilde kat, die nog relatief veel voorkomt Europese landen als Italië, Frankrijk, België, Duitsland en Oost-Europa. Ook in Nederland zijn wilde katten gespot, voornamelijk in Limburg.

In de Schotse geschiedenis en folklore is de wilde kat een belangrijk icoon. Veel ‘Highland clans’ onder de bevolking gebruikten een afbeelding van de wilde kat als embleem dat stond voor kracht, onafhankelijkheid en solitair overleven in de ruwe Hooglanden. Het symbool van de Schotse wilde kat is ingebakken in de cultuur en geschiedenis van Schotland.

Saving Wildcats streeft ernaar om de eerste twintig katten in 2023 uit te zetten in een gebied in Cairngorms National Park. Het doel is om binnen 5 jaar een stabiele populatie van 40 wilde katten te bereiken op deze locatie, zegt Keri Langridge. “Maar dan leggen we de lat heel hoog.”

Bizarre krijswedstrijd tussen lynxen vastgelegd op video
Deze lynxen hebben het waarschijnlijk met elkaar aan de stok over territorium. De dieren maken lange, jankende geluiden om partners te lokken.
Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.