Smeltende Andes-gletsjers veranderen aloude inheemse rituelen

Het ‘Sterrensneeuw’-festival, een jaarlijks terugkerend religieus feest, is al eeuwenlang onderdeel van de tradities en geloofsovertuigingen van de Andes-indianen. Maar de klimaatverandering en de coronavirus-pandemie bedreigen dit oude gebruik.

Door Amanda Magnani
Foto's Van Armando Vega
Gepubliceerd 24 apr. 2021 13:31 CEST
“Hij was verdwenen. En wij vroegen ons af: wat is er gebeurd?” zegt Richart Aybar Quispe ...

“Hij was verdwenen. En wij vroegen ons af: wat is er gebeurd?” zegt Richart Aybar Quispe Soto, die al ruim 35 jaar deelneemt aan de bedevaart. “‘Het is de zonde,’ zeiden ze dan. Maar het was niet de zonde, het was de klimaatverandering.”

Foto van Armando Vega

Bij nacht maakten de gelovigen gebruik van de verschuivende schittering van het maanlicht op de sneeuwvelden in de bergen om hun weg te vinden naar de heilige gletsjer Colque Punku. De traditie is al eeuwen in gebruik bij pelgrims van verschillende inheemse groepen in de Andes, die gedurende het vier dagen durende festival Quyllur Rit’i – wat in de Quechuan-taal ‘Sterrensneeuw’ betekent – de tocht door de Sinakara-vallei in Peru maken.

“Als je het Quyllur Rit’i-feest bezoekt, beland je in een andere wereld,” zegt Richart Aybar Quispe Soto, die al ruim 35 jaar aan de bedevaart deelneemt. “Je komt daar aan en wordt veranderd. Ik ga erheen om in de sneeuw te zijn, dicht bij de sterren en de maan. Ik ga erheen om bij het ochtendgloren de eerste stralen van de zon te zien en met grote devotie te wachten, waarna ik gelouterd terugkeer. Daarboven worden we herboren.”

Bij het heiligdom van de ‘Heer van Quyllur Rit’i’ nemen pelgrims deel aan rituelen, waaronder gebeden om gezondheid, vrede en voorspoed.

Foto van Armando Vega

Tijdens een mis in het heiligdom van Quyllur Rit’i wordt een danser van de Paruro-stam gezegend met wijwater. Deelnemers aan de bedevaart, vooral rituele dansers, hebben vanaf hun jeugd een onwrikbaar geloof in de Heer van Quyllur Rit’i. “Mijn vader en mijn oom dansten ook en werden belangrijke voormannen van ons volk. Ze vertelden me dat toen mijn moeder zwanger was, ik al in haar buik danste, want telkens wanneer ik een Wayri of Chaquiri hoorde, begon ik te schoppen en te springen in haar buik,” zegt Jeremy Said Chacon Delgado, die zeven was toen hij danser werd.

Foto van Armando Vega

Het is alleen de oudste stammen geoorloofd om de heilige gletsjer Colque Punku te beklimmen en daar rituelen op te voeren. Dansers die ‘pablitos’ worden genoemd en voor het eerst aan de bedevaart meedoen, krijgen volgens een aloud gebruik drie zweepslagen.

Foto van National Geographic

De gletsjer Colque Punku in de Sinakara-vallei in Peru.

Foto van Armando Vega

Het Sterrensneeuw-festival is een onverbrekelijk onderdeel van de tradities en geloofsovertuigingen van de Andes-volken. Vóór de coronavirus-pandemie gingen jaarlijks 100.000 pelgrims op weg naar het district Ocongate, in de zuidelijke hooglanden van de Peruaanse regio Cuzco. Maar onduidelijk is of het festival dit jaar formeel doorgang zal vinden.

In de laatste jaren heeft de gletsjer Colque Punku iets van zijn schittering verloren, want de sneeuw die de gletsjer voedt, is langzaam aan het smelten. Onderzoekers hebben vastgesteld dat de Andes-gletsjers in de Peruaanse tropen in de afgelopen jaren met zo’n dertig procent in omvang zijn geslonken.

“De gevolgen van de klimaatverandering bedreigen niet alleen onze levenswijze maar ook onze mogelijkheid om zingeving te vinden,” zegt Lorena Rios, lid van de Huarahuara-stam en journaliste.

Fotograaf Armando Vega, die de traditie van Quyllur Rit’i sinds 2017 vastlegt, hoopt dat “dit eerbetoon aan een element van Moeder Aarde verandering kan brengen in de wijze waarop mensen de natuur beschouwen, niet alleen als een hulpbron die uitgebuit kan worden, maar ook als een geschenk dat bewaard moet blijven en als een opening naar de menselijke geest.” 

Het Sneeuwster-festival vindt van oudsher eind mei of begin juni plaats en is met zijn mix van rooms-katholieke en inheemse geloofsovertuigingen een eerbetoon aan zowel Jezus Christus als de gletsjer van deze streek, die voor sommige indiaanse groepen als heilig wordt beschouwd. Een van de hoofdbestemmingen van de bedevaart is een heiligdom aan de voet van de berg, waar de gelaatstrekken van Christus ooit verschenen op een rotsblok dat nu als de ‘Heer van Quyllur Rit’i’ wordt aanbeden. Daar dansen en bidden de gelovigen de hele nacht, in de hoop gezondheid, rust en voorspoed te vinden.

Als onderdeel van het vierdaagse religieuze festival van Quyllur Rit’i – wat in de Quechuan-taal ‘Sterrensneeuw’ betekent – dragen rituele dansers bij het ochtendgloren een kruis.

Foto van Armando Vega
During the anniversary of the Huarahuara community, dancers made offerings to the pachamama to bless and mark the llamas (red paint) so that they won’t get sick and reproduce. "Humans connect with the earth in more ways than one. Our relationship, which is in fact dependency, is physical when we plough the soil. And it's vital when we harvest the fruit of our labor. But many of us in urban settings have forgotten that this relationship is also spiritual. We have forgotten that nature has guided our understanding of the world and ourselves for time immemorial. The effects of climate change today are not only compromising our survival but our ability to find meaning." Lorena Rios, journalist. Huarahuara, Cusco, Peru.
Foto van Armando Vega
With religious prayers, which combine Quechua and Spanish, pilgrims and dancers make their requests by lighting candles on the side of the Qoyllur Rit'i temple.
Foto van Armando Vega

“We verliezen niet de grond waarop we lopen, maar onze moeder,” zegt Hélio Regalado, die als Wayri Chunchu-danser tien jaar aan het festival heeft deelgenomen, over het smelten van de gletsjer. En Aybar Quispe, eveneens een van de indiaanse dansers die als de bewakers van de gletsjer worden gezien, zegt dat hij bedroefd is om het feit dat het afsmelten van de gletsjer betekent dat toekomstige generaties niet dezelfde loutering door de sneeuw zullen ervaren die hij tot zijn grote geluk in zijn jeugd mocht ondergaan.

“Als de gletsjer zou verdwijnen en ik het Quyllur Rit’i-feest niet langer zou kunnen bezoeken, zou ik mijn geloof niet verliezen, maar het zou wel mijn hart breken,” zegt hij. “Een deel van mij zou verdwijnen.”

Leden van de Huarahuara-groep brengen offers aan de Pachamama (Moeder Aarde). “Mensen hebben op meerdere manieren contact met de aarde. Onze relatie, of beter onze afhankelijkheid, is fysiek als we de grond omploegen. En het is van levensbelang dat we de vruchten van ons werk plukken. Maar in stedelijke omgevingen zijn velen van ons vergeten dat die relatie ook spiritueel is. We zijn vergeten dat ons inzicht in de wereld door de natuur wordt bepaald. De gevolgen van de klimaatverandering bedreigen niet alleen onze levenswijze maar ook onze mogelijkheid om zingeving te vinden,” zegt Lorena Rios, lid van de Huarahuara-stam en journaliste.

Foto van Armando Vega

Ouderling Alejandro Quispe Huaman poseert voor een foto.

Foto van Armando Vega

Drie generaties van rituele dansers van de familie Quispe Soto: grootvader Victor Quispe Quispe, vader Richart Aybar Quispe Soto en zoon José Isaac Quispe Peralta. De familie neemt al decennialang deel aan de bedevaart naar de Señor de Quyllur Rit’i. Alle drie de dansers maken zich zorgen over het slinken van de heilige gletsjer. “Mijn zoon staat machteloos en zijn verdriet bedroeft mij zeer. Hij wil naar de gletsjer gaan omdat ik hem er zoveel verhalen over heb verteld. Maar nu kan hij dat niet.”

Foto van Armando Vega

Tijdens een viering van een feest van het dorp Huarahuara worden traditionele dansen opgevoerd en offerandes aan het land gebracht. De vrouwen dragen meestal kleurrijke klederdracht, waarbij alleenstaande vrouwen de mooiste tenues tonen. Tot de versieringen behoren borduursels van helderwitte, glitterachtige kraaltjes (‘piñis’) die water symboliseren. Daarnaast worden talloze bloemmotieven en andere elementen op de montera (hoed) en de pollera (rok) genaaid om de verschillende aspecten van de Pachamama te tonen en haar rol in het dagelijks leven van het dorp te benadrukken.

Foto van Armando Vega

“Toen ik hier jaren geleden naarboven liep, hadden we zoals nu geen lantaarns nodig om onze weg te vinden,” zegt Richart Aybar Quispe Soto. “We hadden genoeg licht van de gletsjer. Als we hier ’s nachts aankwamen, begon de maan op te komen – Moeder Maan – en werd het landschap steeds helderder, alsof het dag was. Het was hemels, als een droom.”

Foto van Armando Vega

De Andes, de langste bergketen op aarde, strekt zich over zeven landen uit: Venezuela, Colombia, Ecuador, Bolivia, Chili, Argentinië en Peru. Zeventig procent van de tropische gletsjers in de wereld liggen in Peru, en in diverse studies wordt de noodklok geluid vanwege het snelle afsmelten van het ijs in het gebied. (Deze Zwitserse dorpelingen baden ooit dat ijsmassa’s in de bergen zou slinken. Maar nu willen ze hun oude gletsjers terug.)

Die ontwikkeling heeft ook gevolgen gehad voor enkele aloude rituelen in de Andes.

In een poging om het smelten van de gletsjer af te remmen, verboden de organisatoren van het festival in 2004 de traditie om blokken gletsjerijs aan de bezoekers uit te delen. Het smeltwater ervan zou volgens de gelovigen een helende werking hebben. “Veel mensen hebben gehuild. Ze barstten in tranen uit, want dit was een traditie van honderden jaren oud. Maar we moesten de beslissing nemen om ermee te stoppen,” zegt Norberto Vega Cutipa, voorzitter van de Raad van Naties van het Broederschap van de Heer van Quyllur Rit’i.

Het pad naar het heiligdom van de Señor de Quyllur Rit’i loopt door de Sinakara-vallei in Peru. Pelgrims trekken te paard of te voet naar het heiligdom en nemen alles mee wat ze gedurende het vierdaagse festival nodig hebben: voorraden, muziekinstrumenten, tenten, spreien en andere spullen.

Foto van Armando Vega

Marcelino Lopez Ancali van het Wayri Chunchu-volk staat voor de gletsjer Colque Punku, waar hij als kind werd gedoopt. De rotsachtige omgeving was ooit geheel bedekt met sneeuw en ijs. “In de afgelopen zeven jaar is het klimaat veranderd. De kou en de hitte zijn nu heel anders.” Hij ziet de vervuiling als boosdoener achter de klimaatverandering. “Ik weet niet hoe ik het kan voorkomen. Soms hebben mensen niet het bewustzijn om al dat plastic in te zamelen en gooien we het overal in het milieu weg (...). Maar nu is de zon niet meer zoals hij zou moeten zijn. Hij is zó krachtig dat hij je verbrandt. Het is ook te koud. Het is niet meer zoals het zou moeten zijn.”

Foto van Armando Vega

Pelgrims herinneren zich nog de dikke lagen sneeuw en ijs van weleer, toen de gletsjer tot vlak bij het heiligdom reikte en de reflecterende maneschijn de weg verlichtte. 

“Toen ik hier jaren geleden naarboven liep, hadden we geen lantaarns nodig om onze weg te vinden, zoals tegenwoordig,” zegt Quispe. “We hadden genoeg licht van de gletsjer. Als we hier ’s nachts aankwamen, begon de maan op te komen – Moeder Maan – en werd het landschap steeds helderder, alsof het dag was. Het was hemels, als een droom.”

“Als je probeert te beschrijven hoe de gletsjer vroeger was, is het alsof je een blinde probeert uit te leggen wat kleuren zijn,” zegt Quispe’s zoon José Isaac Quispe Peralta, eveneens een danser. “Het is onmogelijk.”

De National Geographic Society wijdt zich aan het belichten en beschermen van de wonderen van onze wereld en heeft het werk van National Geographic-onderzoeker Armando Vega gefinancierd. Lees meer over de steun van de Society aan inspirerende National Geographic-onderzoekers die licht werpen op de geschiedenis en culturen van onze planeet.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

 

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.