Soundtrack van de stad: New Orleans, Verenigde Staten.

Muziekkenner Leo Blokhuis maakt een muzikale reis door een stad. Met deze keer: de Amerikaanse bakermat van de jazz en de rhythm-and-blues.

Uitgaansstraat Bourbon Street, New Orleans.

Foto door Alamy
Door Leo Blokhuis
Gepubliceerd 16 jan. 2023 11:34 CET

De hitte slaat als een klamme lap in je gezicht. Met name de man met de sousafoon heeft het zwaar. Het zweet loopt met straaltjes langs zijn kaken, maar hij speelt strak door. Voor me, achter de marching band, ligt het grote plein van New Orleans, Jackson Square. Daarachter stroomt de Mississippi. Achter me de kerk en het Katrina Museum. En het is nooit te heet in New Awlins om niet op z’n minst zachtjes met de heerlijke muziek van de blazers mee te bewegen. Op straat geurt het aangenaam naar de kruidige gerechten, en de huizen in Spaanse stijl met gietijzeren balkonnetjes zien er nergens zo karakteristiek en aanlokkelijk uit als in deze stad.

New Orleans is een stad met een muzikale ziel, een bruisend hart waar niet, zoals in vrijwel elke andere Amerikaanse stad, de auto’s rijen dik doorheen kruipen, maar een centrum waar vooral gelopen wordt. French Quarter, ook wel Vieux Carre genoemd, is het toeristische centrum en ook het oudste deel van de stad. Met busladingen vol worden toeristen op Bourbon Street neergezet, waar zij in drommen langs de talloze bars en clubs schuifelen. Het is er gezellig, maar van het type uitbundige, ordinaire gezelligheid van een Engelse hen night. Ik werd er ooit gearresteerd door een politieagent in een plastic carnavalspakje die me wilde beboeten wegens ‘niet gelukkig genoeg uit m’n ogen kijken’. Ik kon daaronderuit komen door in de bar links van ons vijf bier te bestellen. Lachende pets op m’n schouder en door. Natuurlijk, je moet een keer over Bourbon Street lopen, maar blijf er niet hangen. New Orleans is zo veel meer dan de carnavaleske sfeer van die uitgaansstraat. Het is de stad waar de jazz werd geboren, waar de westerse muziek swing kreeg en waar de heerlijke rhythm-and-blues werd uitgevonden.

Blues, brass, jazz: overal op straat wordt muziek gemaakt.

Foto door NATHAN BINGLE

Smeltkroes

New Orleans ligt aan de monding van de machtige Mississippi. Voorbij de stad zijn alleen wat moerassen, de wetlands, en daarachter de Golf van Mexico. De stad ligt ingeklemd tussen de rivier en Lake Pontchartrain. Alleen het oude deel ligt hoog genoeg om min of meer droog te blijven als er een orkaan als Katrina over het gebied raast. Dat is ook de reden dat het centrum redelijk ongeschonden uit die ramp van 2005 is gekomen. De andere, veelal armere wijken, liggen lager en kregen in sommige gevallen wel zes meter water over zich heen. Er is weinig plek om uit te breiden, alle inwoners moeten het op een relatief klein gebied met elkaar zien te redden.

Fats Domino (1928-2017), hier in zijn huis in de wijk 9th Ward, werd geboren in New Orleans.

Foto door Getty Images

De stad werd in 1718 door de Fransen gesticht. La Nouvelle-Orléans was wisselend Frans en Spaans totdat het in 1803 door Napoleon met heel Louisiana – destijds een brede strook die helemaal tot aan Canada doorliep – aan de Verenigde Staten werd verkocht. De stad was dankzij de haven aan de zuidoostkust een centrum in de slavenhandel, maar er belandden ook free people of color, bijvoorbeeld vanuit Haïti. Onder de Franse wet hadden slaafgemaakten de mogelijkheid om op zondagmiddag bij elkaar te komen net buiten de stad. Daar maakten ze met elkaar muziek en werd er gedanst. Hier liggen de wortels van de rhythm-and-blues en jazz: een vermenging van Afrikaanse, Caribische en Europese muziek. De plaats waar dat gebeurde is er nog steeds: Congo Square ligt nu in het Louis Armstrong Park, aan de noordkant van Vieux Carre.

De relatief kleine stad werd een culturele smeltkroes van jewelste. Behalve dat de Franse, Spaanse, Amerikaanse, Afrikaanse en Caribische culturen hier naast elkaar bestonden, en uiteraard vermengden, heerste in de stad de ongepolijste sfeer van een ruwe havenstad. Het stadsbestuur had vooral moeite de prostitutie in de hand te houden. Wethouder Sidney Story werd daarom eind negentiende eeuw naar Nederland en het noorden van Duitsland gestuurd om te kijken hoe hier met die kwestie werd omgegaan. De stadsbestuurder kwam terug met de geniale oplossing van een red-light district. Die plaatste hij net buiten French Quarter, achter Basin Street. Het stadsdeel werd Storyville genoemd.

De po’ boy (dat naar ‘poor boy’ verwijst) is een traditioneel broodje uit New Orleans.

Foto door Mary Hammel

Helaas is vrijwel de hele wijk naar goed Amerikaanse gebruik in de vorige eeuw plat gebulldozerd voor iets modernere woonblokken, maar het moet daar een enerverende bedoening zijn geweest. Er waren clubs en danszalen, en in de bordelen zat achter het kamerscherm steevast een pianist te spelen ter verhoging van de feestvreugde. Die bracht niet de pure Franse klassieken waarmee hij was opgegroeid, maar voegde er een opwindende Caribische touch en een beetje Congo Square aan toe. Pianist Jelly Roll Morton (1890-1941) geldt als een van de grondleggers van die nieuwe muziek, die uiteindelijke jazz is gaan heten. Trompettist en zanger Louis Armstrong (1901-’71) doet zijn eerste muzikale ervaring op in Storyville. Zijn leermeester, kornetblazer Buddy ‘King’ Bolden (1877-1931) geldt ook als een pionier en zo zijn er veel meer.

Chef-kok Paul Prudhomme met zijn jambalaya buiten bij K-Paul’s.

Foto door Getty Images

Rommelwijk 

Tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt New Orleans uiteindelijk een marinehaven. De federale Amerikaanse overheid eist daarom van het stadsbestuur dat het die bandeloze rommelwijk opheft, ter bescherming van de militairen. Zo komt er in 1917 een einde aan Storyville en leeft de wijk alleen voort in de wilde verhalen en de heerlijke muziek. De muzikanten wijken uit naar andere plekken: jazz wordt in New Orleans geboren maar groeit op in de andere steden als Kansas City en New York.

Uiteindelijk zijn liedjes als ‘Lady Marmalade (Voulez-vous coucher avec moi)’ van Labelle, geproduceerd door de lokale held Allen Toussaint, muzikale herinneringen aan de rosse buurt van New Orleans. En waarschijnlijk was ‘The House Of The Rising Sun’, ‘down in New Orleans’, een bordeel. Verschillende toeristenboekjes geven het adres waar het huis van de rijzende zon geweest zou zijn; ik heb daar al op drie verschillende plekken in de stad tevergeefs naar gezocht.

Toch verdween de muziek nooit uit de stad. Midden in de Franse wijk ligt Preservation Hall, sinds de jaren vijftig een jazzclub, en je kunt er nog altijd van de Preservation Hall Jazz Band genieten. Elke kroeg aan Bourbon Street heeft livemuziek en je treft op straat geregeld een marching band. Dat is in feite de jazzy en onbedaarlijk swingende opvolger van onze Europese fanfare.

Koffie en beignets bij Café du Monde.

Foto door Alamy

De stad speelde ook een grote rol in de popularisering van de rhythm-and-blues. Sterren als Fats Domino, Little Richard en Allen Toussaint begonnen allemaal in New Orleans. Zij staan niet bekend om gitaarmuziek maar om hun spetterende pianospel – evengoed een erfenis van de klassieke Franse tradities in de stad. Al deze muzikanten begonnen hun carrière in het schuurtje van de ijzerwinkel van de oude Matassa aan Rampart Street, precies tegenover Congo Square. In dat pand zit tegenwoordig The Lost Sock, een wasserette, en de voormalige schuur is nu bij het pand getrokken. Maar als je erdoorheen loopt, zie je achterin nog altijd de foto’s van de r&b-helden hangen die de jonge Cosimo Matassa daar opnam. Cosimo werkte later in een kruidenierswinkeltje in French Quarter. Hij overleed in 2014 en Matassa’s Market werd vorig jaar uiteindelijk gesloten.

Net ten zuiden van Bourbon Street loopt de minstens zo mooie en veel rustigere Royal Street. Hier zijn opvallend veel kunstgalerieën, want New Orleans is een stad die zich graag met alle aspecten van cultuur verbindt. De Angela King Gallery is bijvoorbeeld prachtig. In een soort dependance achter de winkel is een speciale Dr. Seuss-shop met zeefdrukken en unieke prints van een van Amerika’s populairste kinderboekenschrijvers en tekenaars.

De Mississippi met op de achtergrond de skyline van New Orleans.

Foto door Getty Images

Cajun

Wie de typisch Amerikaanse vreetschuren mijdt, kan geweldig eten in de stad. Antoine’s is een, zeker voor Amerikaanse begrippen, stijlvol klassiek Frans-Creools restaurant en achter het hooggerechtshof zit K-Paul’s Louisiana Kitchen. Je vindt er steevast een rij voor de deur en een diner van drie gangen wordt er binnen een uur geserveerd, maar K-Paul is dan ook een fenomeen in de VS. Chef Paul Prudhomme is een celebrity die in de jaren tachtig de cajunkeuken enorm populair maakte. Als je er bent, wil je onmiddellijk zijn beroemde hot sauce of een van zijn geheime kruidenmengsels mee naar huis nemen, of anders toch wel een van zijn elf kookboeken. Soft-shell crab, gumbo, jambalaya, blackened redfish – het zijn allemaal heerlijke, kruidige gerechten die bij uitstek bij New Orleans horen.

Als je diezelfde keuken, maar dan iets meer upscale en buiten de toeristenmassa wilt proberen, ga je naar Commander’s Palace in de 11th Ward. Want net zo goed als je een Amsterdammer zelden in het centrum treft, begeven de locals uit New Orleans zich liever een eindje buiten Vieux Carre. Zo vind je in Warehouse District, aan de andere kant van Canal Street, de club The Howlin’ Wolf. Hier tref je voor een paar dollar brassbands op een podium die overdag op straat lopen, niet zelden vergezeld van zanger of rapper. Het muzikale resultaat is verbluffend energiek. Hot 8 Brass Band is een van de vaste acts van de club en hoort bij het beste wat je op dit gebied in de stad kunt krijgen.

Labelle werkte in de jaren zeventig in New Orleans samen met producent Alain Toussaint.

Foto door Getty Images

In Treme, de oudste zwarte wijk van de stad, kun je de Treme Brass Band tegen het lijf lopen. Je kent de naam wellicht van de HBO-serie Treme, die absoluut de moeite waard is en een goed beeld geeft van de stad na Katrina. Als je toch in Treme bent, bezoek dan ook het Mardi Grass Museum. Mardi Gras (letterlijk: ‘vette dinsdag’, de laatste dag van het carnaval) wordt groots gevierd in de stad en de verschillende wijken hebben hun eigen optocht met een eigen chief. De kostuums van die chiefs zijn indrukwekkend en worden tentoongesteld in dit kleine, sympathieke museum.

Aan de oostkant, net buiten French Quarter ligt Frenchmen Street. Hier zijn de veel authentiekere jazzclubs te vinden; de beroemdste is The Spotted Cat. Pak daar in de avond een heerlijk optreden mee. Het bier is goed en na afloop gaat de pet rond. En als je toch in de buurt bent: aan het begin van de straat zit de Louisiana Music Factory, een ouderwets uitgebreide muziekwinkel met een bijna uitputtende voorraad cd’s van lokale artiesten.

In New Orleans kom je ogen en oren te kort. Uiteindelijk vind je er je eigen favoriete plek: Café Du Monde bijvoorbeeld, voor koffie met een beignet. Of voor de etalage van de Foot Locker, waar Hot Brass 8 soms zomaar verschijnt. Wellicht in de rust van het Louis Armstrong Park op de historische grond van Congo Square of aan de bar van The Spotted Cat. Want als je ook maar een beetje liefde voor cultuur hebt en je hebt de kans om één keer naar de VS te reizen, en je mag één stad bezoeken, laat het dan New Orleans zijn.

Muziekjournalist Leo Blokhuis belijdt zijn liefde voor muziek (en zaken die daarmee te maken hebben) in boeken, radioprogramma’s, in tv-programma’s (waaronder Top 2000 a gogo), in tijdschriften en in het theater. Zijn theaterprogramma’s maakt hij meestal samen met zijn echtgenote Ricky Koole. leoblokhuis.nl @leoblokhuis

LUISTER NEW ORLEANS

Natuurlijk is er ook een playlist. Beluister de soundtrack van New Orleans volgens Leo Blokhuis op Spotify via Leo Blokhuis on Spotify

Nog meer Soundtrack? 

Soundtrack van de stad: Liverpool | National Geographic | National Geographic

Soundtrack van de stad: Berlijn | National Geographic | National Geographic

 

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Reizen
De mooiste plekken in de Franse Alpen
Reizen
Onvergetelijke avonturen in het hoge noorden
Reizen
Te land, ter zee en op de fiets: 3 duurzame avonturen in Catalonië
Reizen
Op de Veluwe kom je helemaal tot rust
Reizen
De miljoenen bakstenen van Slot Mariënburg

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.