Hoe deze leerkracht met zijn plastic plan wereldwijd scholen inspireerde

Met zijn initiatief ‘Mei Plasticvrij’ voor het onderwijs inspireerde Vlaamse leerkracht Koen Timmers kinderen wereldwijd om iets te doen aan het plastic probleem.woensdag 5 juni 2019

Door Jorinde Vroonhof
Van eind april tot mid mei werden leerkrachten met een speciaal curriculum aangezet om kinderen te betrekken bij het plastic probleem.

Koen heeft er een drukke maand op zitten. Zijn project voor scholen, dat aanhaakte bij de landelijke actie ‘Mei Plasticvrij’, liep niet alleen in Nederland en België maar over de hele wereld. Van eind april tot mid mei werden leerkrachten met een speciaal curriculum aangezet om kinderen te betrekken bij het plastic probleem. En niet door netjes hun lesje op te zeggen. Nee, volgens Koen is dit “iets anders dan gewoon feiten en informatie memoriseren en daar dan examens over doen. We gaan ook eens een keertje proberen iets eraan te doen, we gaan eens actie ondernemen, dingen maken.”

In heel België en Nederland wist Koen zo’n honderd scholen bij het project te betrekken. Hoognodig, volgens hem: “In Nederland en België wordt vaak liever volgens het boek lesgegeven. En de leerkrachten hebben niet altijd het gevoel genoeg te kennen van de problematiek.” Leerkrachten uit bijvoorbeeld Canada of India namen het heel anders op in de klas, heeft hij gemerkt. “Die staan veel meer open om daar les over te geven.”

Koen Timmers werd bijna verkozen tot beste leerkracht ter wereld in 2018. Hij zette verschillende projecten op op het gebied van plastic, armoede, gender equality en klimaatverandering.

Wereldwijd wist hij nog zo’n 415 scholen te betrekken uit 70 verschillende landen en die te begeleiden in het Engels, zonder curriculum. “Dat leverde indrukwekkende resultaten op.” De opzet van het plan was dat scholen met elkaar konden uitwisselen wat ze gedaan hadden, via Skype. Zo ontstonden conversaties tussen verschillende landen. “Je kent wel die beelden dat in sommige landen de rivieren volledig vol met plastic liggen. Voor anderen is dat weer onbekend.” Zo wisten kinderen elkaar te informeren en inspireren.

Snoepjes in bioplastic

De eerste week werd met de studenten het plastic probleem verkend. “Wat is er nu eigenlijk fout aan plastic, wat is er loos, wat kan beter?” Koen begeleidde dit project vanaf de zijlijn. “Ik heb vooral de leerlingen aan bod gelaten. Maar ik stuurde wel enkele mails waarin ik bijvoorbeeld aankaartte dat er in 80 tot 90 procent van het kraanwater microplastics zitten. Dat weten veel mensen niet.” Sterker nog, je kan dat zelf testen, vertelt Koen. “Je kan dat gewoon zien door 10 liter water in een emmer te doen en dan heel voorzichtig na een half uurtje het water glaasje voor glaasje over te scheppen. En wat helemaal van onder zit en gezonken is, dat kan je zelf zien door met een smartphone in te zoomen.”

Canadese scholieren maakten zelf waterbubbels.

'Moet je dan meteen je plastic broodrooster laten vervangen?’ Dat is een vraag die Koen vraag krijgt. “Dat is vaak de eerste reactie. Maar niet alles wat plastic is, is natuurlijk slecht. Als je in de auto zit, dan zijn verschillende cruciale dingen gemaakt van plastic. Het heeft ons ook zover gebracht als we nu zijn. Wanneer je aanhaalt dat het echt vooral gaat over ‘single-use plastic’, dan verandert er vaak al iets. Als je zegt: het gaat om die plastic rond de komkommer die je maar één keer gebruikt en dan direct weggooit. Of om een plastic tasje dat 10 seconden is gebruikt, maar wel nog 400 jaar ergens gaat rondzwerven als het verkeerd terechtkomt. Als je zegt: Kijk, het is te veel aan het worden, we zijn aan het overdrijven, wij gebruiken nu alles in plastic terwijl er ook alternatieven zijn.”

De tweede week werden de studenten aangezet om te zoeken naar oplossingen. “Wat de meeste scholen zijn gaan doen, is uitzoeken waar single-use plastic te vinden is. En dan zijn zij zich af gaan vragen: ‘Hoe kunnen we dat vermijden, zijn er alternatieven? Misschien dat we de plastic bekertjes in de school kunnen weglaten, misschien dat we in de klas dingen kunnen gaan doen zonder plastic? Misschien dat we zelfs de hele gemeente of het stadsbestuur kunnen aanschrijven en daar iets kunnen gaan veranderen?’”

In Dubai werd een plastic schildpad gemaakt van de sigarettenpeuken die op stranden werden verzameld. Schildpad Tilly werd naar scholen in de Verenigde Arabische Emiraten gestuurd als educatief hulpmiddel.

De laatste week werd actie ondernomen. Sommige scholen hebben dat heel groot opgevat. “Er zijn in Roemenië en Canada verschillende studenten die zelf in de klas bioplastic hebben gemaakt. Ze hebben vier tot vijf verschillende recepten vergeleken met elkaar, van heel harde plastics tot zachte en doorzichtige. Stevig genoeg om iets in te doen, en als je het in water stopt is het na twee dagen weg. Ze hebben er bijvoorbeeld snoepjes in verpakt. Ik dacht ook dat dat alleen maar kon in een laboratorium met heel slimme mensen. Ongelooflijk.”

(Bekijk hier het recept om zelf bioplastic te maken).

En dat is nog maar een van de vele voorbeelden: “Andere studenten hebben eetbare flessen gemaakt. En van die waterbubbelzakjes die gebruikt worden bij hardloopwedstrijden. En in Italië zijn ze met het WWF een actie gaan doen om schildpadden te redden en weer te water te laten.”

Andere mindset

In Rome zorgde een gepassioneerde leerkracht er zelfs voor dat de actie op lokale TV kwam. “Dat is niet meer een actie die alleen in de klas gebeurt waarbij je de mindset van de kinderen verandert, maar die in de hele stad het verschil maakt en zelfs in het hele land mensen laat zien wat die kinderen gedaan hebben. En misschien is dat voldoende om ook anders te gaan leven.”

Want die mindset-verandering, daar gelooft Koen in. “Die kinderen zullen thuis ook echt wel gezegd hebben: ‘Komaan, we moeten hier toch wel wat dingen veranderen’. En die ouders, die gaan opeens ook inzien dat ze niet meer die komkommer met plastic eromheen moeten kopen.” Koen haalt daarbij het voorbeeld aan van de dure campagnes die vroeger werden opgezet om mensen te laten stoppen met roken. Die advertenties leken ogenschijnlijk geen effect te hebben op de volwassenen. Tot bleek dat deze wel iets teweegbrachten bij de kinderen: die gingen hun ouders confronteren met hun gedrag.

In België werden herbruikbare slimme shoppingtassen gemaakt.

“En dat is eigenlijk een beetje de filosofie achter deze projecten: de kinderen hun inzichten veranderen.” Daarbij speelt informeren een grote rol. “Mensen beseffen zich vaak niet hoe groot het probleem is. Dat nu 90 procent van de mensen op dit moment plastic in de buik heeft zitten. Als je dat vertelt aan mensen, gaan ze wel opeens het belang inzien om daar iets aan te doen.”

Hoewel veel macht bij de overheid en winkels ligt, valt er volgens Koen genoeg zelf te ondernemen. “Als je die plastic rond de komkommer weg wilt krijgen, kan je bijvoorbeeld ook naar winkels toe gaan en zorgen dat zij zich wél aanpassen. Je kunt een signaal afgeven. Zo heb ik nu na een half jaar ook gezien dat ze bij ons in de winkel de komkommers met die plastic hoesjes niet meer hebben. Ineens is dat veranderd, dus dat hebben ze dan toch opgepikt. Ik zal niet zeggen alleen door mijn project, maar dat heeft er vast wel aan bijgedragen.”

Veel meer dan een plastic plan

Koen heeft naast plastic al meerdere projecten uitgevoerd en werd daarmee niet voor niets bijna verkozen tot beste leerkracht ter wereld in 2018. Hij houdt zich ook bezig met bijvoorbeeld gender equality, armoede en climate change. Een project over climate action zorgde voor mooie resultaten. “In Malawi zijn ze op dit moment 60 miljoen bomen aan het planten door dat project.” Ook heeft hij in een vluchtelingenkamp een project opgezet, waar via Skype wordt lesgegeven door zo’n 350 leerkrachten uit de hele wereld. Hij zorgde voor uitwisseling en interactie met deze vluchtelingenkinderen tussen verschillende scholen. “Ik wil daar niet belerend in zijn, of mensen gaan dwingen om op een bepaalde manier te denken. Maar ik wil ze wel juist informeren, ik wil dat ze alle feiten weten.”

Zo hoopt hij ook dat het plastic probleem getackeld kan worden. “We hebben al bereikt dat leerkrachten anders zijn gaan lesgeven en dat studenten gewoon heel veel plezier hebben maar toch nog aan het leren zijn. Als kinderen zelf zoiets doen als bioplastic maken, dan verwerven ze daarbij heel belangrijke vaardigheden als creativiteit en probleemoplossend en kritisch denken.”

“En natuurlijk is bij dit project het hoofddoel dat er gewoon veel minder plastic in de huishoudens gebruikt wordt, dat er meer weerstand tegen komt. Dat mensen ook veel beter weten wat er mis is, dat ze ten minste geïnformeerd zijn en dan de juiste beslissingen gaan nemen. Ik wil graag voorkomen dat dat plastic flesje in het bos terechtkomt, omdat mensen weten: dit is verkeerd gewoon.”

Koen heeft dit project vrijwillig naast zijn fulltime job opgezet, maar dat drukt het enthousiasme niet. “Ik ga dit project denk ik toch wel opnieuw doen. Het is gewoon te leuk, en te belangrijk.”

Negen miljard kilo plastic belandt jaarlijks in de oceaan. National Geographic zet zich in voor vermindering van wegwerpplastic. Jij ook? Maak jouw eigen Plastic Plan op stopmetplastic.nl.

STOP MET PLASTIC

Maak jouw eigen Plastic Plan

Negen miljard kilo plastic belandt jaarlijks in de oceaan. National Geographic zet zich in voor vermindering van wegwerpplastic. Jij ook?
Stop met plastic

Doe mee met de National Geographic City Clean-Ups

Handen uit de mouwen en help een ochtend mee deze steden zwerfplasticvrij te maken!
Stop met plastic

Stop met Plastic

Lees meer over #STOPMETPLASTIC
Lees meer