Dieren

Heftige beelden van orka’s die een walvis aanvallen

Wetenschappers zagen nooit eerder zwaardwalvissen samenwerken tijdens een aanval op een jonge Groenlandse walvis die drie keer zo groot is als zijzelf. donderdag, 9 november 2017

Door Maria Antonova

Groenlandse walvissen zijn een bedreigde diersoort in de Zee van Okhotsk. De dieren hebben te kampen met de gevolgen van vroegere bedreigingen (de commerciële walvisjacht) en hedendaagse bedreigingen (opwarmende oceanen).

Maar daar trekken de plaatselijke orka’s zich niets van aan. Zij hebben zich toegelegd op de jacht op en het doden van de walvissen.

Dankzij met een drone gemaakte opnamen hebben wetenschappers nu voor het eerst gezien hoe de roofdieren als een team samenwerken om een jonge Groenlandse walvis, die drie keer zo zwaar kan zijn als een volwassen orka, te omsingelen en te doden.

“We weten al lang dat orka's jagen op grijze en Groenlandse walviskalfjes door ze van hun moeder te scheiden. Het is interessant dat ze hier een Groenlandse walvis aanvallen die tussen de een en vijf jaar oud is,” zegt Olga Shpak, biologe aan het Severtsov Institute of Ecology in Rusland, die getuige was van de jacht. De jonge Groenlandse walvis was al zo’n acht meter lang en was al niet meer afhankelijk van zijn moeder, vertelt ze.

Maar de orka’s in deze troep, die als sinds 2011 bekend is bij onderzoekers, weten wat ze doen: ze zijn gespecialiseerd in de jacht op jonge Groenlandse walvissen. De bijnaam van het oudste vrouwtje is ‘Walvissendoder’.

“Als orka's eenmaal iets leren, zorgen ze dat ze er steeds beter in worden. Deze troep heeft zich zo bekwaamd dat het jagen minimale energie kost,” vertelt Shpak.

Phil Clapham geeft leiding aan het Cetacean Assessment and Ecology Program van het Marine Mammal Laboratory in Seattle in de Amerikaanse staat Washington. Hij vertelt per e-mail dat walvissen soms zichtbare littekens hebben van mislukte aanvallen van orka's, maar dat dergelijke gebeurtenissen “zelden worden waargenomen”.

“Dit zijn unieke, heel opmerkelijke beelden.”

Aanvalsstrategie

De puberteit is een lastige periode voor Groenlandse walvissen. Ze raken vet en bot kwijt die ze in hun eerste levensjaar hebben opgebouwd omdat er bouwstoffen worden gebruikt voor de ontwikkeling van hun grote kop en hun voedingssysteem, met name de baleinplaten waarmee ze voedsel, zoöplankton, uit het water zeven.

De jachtstrategie van de orka's ging dit keer verder dan het verdrinken van hun prooi, wat ze doen bij Groenlandse walviskalfjes en kleinere walvissoorten, zoals dwergvinvissen.

“Deze walvis is te groot om te verdrinken, dus rammen ze zijn zijkant, zodat zijn ribben breken,” vertelt Shpak, die de videobeelden analyseerde.

Terwijl het oudste vrouwtje op die manier aanvalt, voeren de andere leden van de troep hun eigen taken uit. De jonge orka’s zwemmen bij de kop van de walvis, zodat die niet kan vluchten. Andere, volwassen orka's trekken de prooi aan diens vinnen weg uit ondiep water.

“Ze kunnen de walvissen alleen in diep water doden, omdat de orka moet kunnen versnellen, zodat ze genoeg snelheid heeft om toe te slaan,” zegt Shpak, die vier of vijf keer heeft gezien dat deze troep op Groenlandse walvissen jaagde.

‘Tropische’ walvissen

Orka's doodden alleen al in 2016 waarschijnlijk zes Groenlandse walvissen in de Akademiibaai in de Zee van Okhotsk. Volgens Shpak is de jacht door de orka's mogelijk de reden dat de plaatselijke walvispopulatie nooit echt is hersteld van de commerciële walvisjacht in de negentiende eeuw en de illegale jacht op walvissen door de USSR in de jaren zestig en zeventig. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw schommelt het aantal Groenlandse walvissen in de Zee van Okhotsk rond de vierhonderd.

“Het is onduidelijk of dit soort aanvallen een bedreiging zijn voor de populatie,” stelt Clapham. “De aanvallen zijn bijna altijd op kalfjes of eenjarigen (niet op volwassen dieren), en we weten niet hoe vaak die aanvallen slagen.”

Shpak voegt daaraan toe dat “de aanwezigheid van Groenlandse walvissen daar sowieso vreemd is,” omdat de baaien van de westelijke Zee van Okhotsk veel warmer en minder zout zijn dan het gebruikelijke leefgebied van de soort rond de Noordpool. Collega’s die Groenlandse walvissen in het Noordpoolgebied bestuderen noemen de walvissen in de Zee van Okhotsk ook wel ‘tropisch’, vertelt ze lachend.

Maar dat is ook waarom de zeldzame Groenlandse walvissen in Okhotsk “een fantastisch voorbeeld kunnen zijn om te bestuderen hoe een diersoort uit het Noordpoolgebied zich aanpast aan een opwarmend klimaat”.