Het LAB

Je lichaam in de ruimte | Het LAB 25

vrijdag, 16 maart 2018

Verblijven in de ruimte- wat doet dat met je lichaam?

Astronaut worden: het is de droom van velen. Want wie wil er geen André Kuipers zijn? Maar het beroep brengt serieuze risico’s met zich mee: de ruimte zijn heeft veel negatieve effecten op het lichaam. In deze aflevering van het LAB vertelt sterrenkundige Joeri van Leeuwen (Universiteit van Amsterdam) over de effecten van gewichtloosheid op het lichaam. Wil jij hierna nog de ruimte in?

Allereerst: het lijf van de mens is geëvolueerd onder invloed van de zwaartekracht. Normaliter moeten onze spieren continu met ons skelet samenwerken om ons lichaam omhoog te houden. Maar in de ruimte heerst gewichtloosheid! Als de zwaartekracht gedurende een aantal maanden compleet afwezig is, vindt er bot- en spiermassaverlies plaats in het lichaam door onderbenutting. Het effect daarvan kun je goed zien als astronauten terugkomen van een lange reis: ze kunnen soms niet eens meer lopen.

Door de afbraak van het botweefsel, weefsel waar veel mineralen in zitten zoals calcium, ontstaat er een overmaat aan mineralen in het bloed. Een hoge concentratie calcium in het bloed kan vervolgens zorgen voor calciumophoping in de nieren: nierstenen dus.

En doordat er verminderde spierbeweging plaatsvindt, raakt de bloedsomloop van de astronauten ook van slag. Spierbeweging is namelijk ontzettend belangrijk om ervoor te zorgen dat het bloed goed het lichaam rondgaat. Vooral in de extremiteiten zoals de benen wordt de bloedsomloop in de ruimte een probleem. Door de afwezigheid van het zwaartekrachtsveld loopt het bloed niet meer vanzelf naar de benen toe. Gevolg? Opgezwollen benen, koude voeten of een verminderd gevoel in de benen.

De vochthuishouding van het lichaam heeft door de verstoorde bloedsomloop ook wat te verduren. Ook op andere plekken zullen we vochtophopingen plaatsvinden in het lichaam, onder andere achter de hersenen. Die druk kan zelfs zo hoog worden dat de hersenen op de ogen gaan drukken waardoor de ogen tijdelijk van vorm veranderen. Dit zorgt ervoor dat de ogen niet meer goed scherp kunnen stellen en daardoor krijgen de astronauten sterk verminderd zicht. De oplossing is gelukkig niet ingewikkeld: gewoon een setje brillen meenemen.

En we gaan nog even door. Want het komt ook voor dat astronauten een paar centimeter groeien. Door het gebrek aan zwaartekracht drukken de ruggenwervels niet meer op elkaar. De Amerikaanse astronaut Scott Kelly is tijdens zijn jaar in de ruimte wel vijf centimeter gegroeid! Helaas is de groeispurt niet van lange duur: bij terugkomst op aarde krimp je weer terug tot je oude lengte.

En wat dacht je van de psychologische effecten? Astronauten zitten dag in dag uit in een hele kleine ruimte met slechts één of twee mede-astronauten. Dit kan gevoelens van eenzaamheid, heimwee en angst veroorzaken. Jammer genoeg zijn er geen psychologen aan boord…

Ten slotte: de straling van de zon. Misschien wel het meest nadelige effect. De zon zendt namelijk een sterk energiek licht uit wat röntgen- en gammastraling bevat. Normaliter wordt deze straling grotendeels door de atmosfeer tegengehouden. En maar goed ook: die straling is namelijk kankerverwekkend. Maar als je de atmosfeer verlaat, word je opeens blootgesteld aan deze straling en dat is niet gering: in een jaar in de ruimte word je blootgesteld aan dezelfde hoeveelheid straling als 10.000 röntgenfoto’s in het ziekenhuis.

Zie jij het nog zitten om een carrière als astronaut te overwegen? Joeri van Leeuwen hoeft niet te twijfelen: in een raket stappen en naar de sterren kijken, ziet deze sterrenkundige wel zitten!

Elke vrijdag 16:00 zie je een nieuwe aflevering van Het LAB.

Alle afleveringen

Deze maand is het Earth & Space Month, dus je vind nog veel meer verhalen over de ruimte en over de aarde hier. Ook zie je elke dag om 13:00 en 00:00 speciale programmering en vanaf 28 maart de nieuwe serie One Strange Rock, waar astronauten hun ervaringen delen over hun ruimtereizen.