Waarom oerbossen zo belangrijk zijn

Op grond van een nieuw besluit kunnen oerbossen en de bijzondere bomen die erin staan in de VS worden beschermd tegen verschillende bedreigingen.

Door Craig Welch
Gepubliceerd 26 apr. 2022 11:57 CEST
trees 11

Sequoia National Park en Kings Canyon National Park in Californië zijn schitterende voorbeelden van oerbossen in de Verenigde Staten.

Foto door Michael Nichols, National Geographic Creative

Een van de oudste reuzensequoia’s in het zuiden van de Amerikaanse staat Californië heeft meer bladeren dan er mensen in China leven. De boom was er al toen er nog minder mensen op aarde rondliepen dan in het huidige Japan, ruim drieduizend jaar geleden. Honderden jaren voordat Aristoteles leraar werd van Alexander de Grote ontkiemde hij uit een zaadje, en hij bestaat nog steeds.

In het Hoh-regenwoud op het schiereiland Olympic in de staat Washington torenen groene, met mos bedekte dennen en sparren uit boven paddenstoelen en vochtige varens. De bomen waren er al aan het eind van de zestiende eeuw, ‘toen Sir Francis Bacon en Johannes Kepler zich voor het eerst realiseerden wat het voordeel was van objectieve data ten opzichte van mystieke tekens,’ schreven Jerry Franklin en zijn coauteur Ruth Kirk in The Olympic Rain Forest: An Ecological Web. Deze reuzen ‘duwen hun wortels in de grond en verspreiden hun zaden in de lucht zo lang als de wetenschap zelf bestaat.’

Het zijn voorbeelden van oerbossen, de een droog, de ander nat, vol eeuwenoude bomen met wijd vertakte wortels, die omringd worden door een complex samenspel van levende wezens boven en onder de grond. De wouden en oerbossen van de aarde vormen niet alleen een brug naar ons verleden; ze zijn ook op ecologisch gebied van onschatbare waarde, zelfs nu ze aan alle kanten worden bedreigd. Ze vormen het fundament voor een grote diversiteit aan levensvormen, houden schoon water vast en bieden onderdak aan complexe communicatienetwerken van schimmels die onder de grond boodschappen doorgeven tussen bomen, zelfs bomen van verschillende soorten.

Het Hoh-regenwoud in Olympic National Park in de Amerikaanse staat Washington is een voorbeeld van de rijke biodiversiteit van een oerbos.

Foto door Jamie Pham, Alamy Stock Photo

Ze houden veel meer CO2 vast dan jongere bossen, en beschermen ons daarmee tegen onze eigen uitstoot van fossiele brandstoffen. Uit een onderzoek naar zes Amerikaanse bossen in Oregon bleek dat de drie procent grootste bomen goed waren voor 42 procent van de CO2 die in de bossen was opgeslagen.

Waar veel CO2 is vastgelegd, bestaat meestal een grotere diversiteit aan planten en dieren dan elders. Zo zien onderzoekers die naar de toppen van de bomen in het Hoh-woud klimmen soms kleine boompjes die opkomen in grond die op de takken ligt. ‘Het bladerdak van het woud heeft een eigen ecosysteem, er leeft daar een enorme variëteit aan mossen, korstmossen, insecten en vogels,’ vertelt oerbosdeskundige Beverly Law van de Oregon State University. ‘Het is een heel andere wereld daarboven.’

 

Een eerste stap in de bescherming van oerbossen

De huidige klimaatverandering vormt een enorme bedreiging voor wouden en oerbossen, door het grotere risico op bosbranden, langdurige droogte, extreme hitte, heftige stormen en plagen van ongedierte. Toch worden in landen over de hele wereld, van Indonesië tot Brazilië (en zelfs in de VS, met name in Alaska) nog steeds oerbossen gekapt.

Op 22 april bracht de Amerikaanse president Joe Biden in het kader van de Dag van de Aarde een bezoek aan Seward Park, een stadspark in Seattle waarin restanten oerbos staan, en ondertekende daar een presidentieel besluit waarmee hij opdracht gaf om voor het eerst in de geschiedenis een overzicht te maken van de wouden en oerbossen in Amerika. In het kader van dat besluit moeten wetenschappers in dienst van de federale overheid ook de specifieke bedreigingen voor ieder bos in kaart brengen.

‘Vroeger kende dit land heel wat meer bossen zoals dit,’ zei Biden tegen de kleine menigte.

Allerlei vooraanstaande deskundigen, waaronder 135 bosonderzoekers, hadden sinds Biden president werd aangedrongen op bescherming van de oerbossen. Twee dagen voor de ondertekening van het besluit stelden zij in een brief dat ‘oude bossen koelte en schaduw bieden aan kwetsbare soorten en aan soorten die tijd nodig hebben om te migreren en zich aan te passen aan een veranderend klimaat. Grote bomen zijn ook van levensbelang voor bedreigde vissoorten en ander leven onder water, omdat ze structuur en complexiteit verlenen aan de habitat, net als dit geldt voor op het land levende soorten.’

De onderzoekers wezen erop dat oerbossen ‘schoon drinkwater opslaan en dit langzaam vrijgeven voor miljoenen Amerikanen en de gevolgen van overstromingen en branden beperken die ontstaan door uit klimaatveranderingen voortkomende natuurverschijnselen. Tot slot trekken dergelijke wouden en oude bomen bezoekers aan die ze komen bewonderen, wat recreatiemogelijkheden biedt en goed is voor de plaatselijke economie.’

Er bestaat geen eenduidige definitie voor wat een oerbos is, omdat dit per ecosysteem verschilt. Stoppeldennen kunnen vijfduizend jaar oud worden. Sommige andere soorten bomen worden hooguit 150 jaar oud, maar als ze in grotendeels ongerepte wouden staan, kunnen onderzoekers ze toch als onderdeel van een oerbos aanmerken. Wat al deze bossen gemeen hebben is een geweldige complexiteit die symbiotische relaties tussen verschillende soorten mogelijk maakt.

Er zijn mossen te vinden en omgevallen boomstronken, afgeknapte takken, gebarsten stammen, afgebroken kruinen, verschillende soorten bomen, rottende stompen of stronken waarop nieuwe soorten kunnen groeien en boomtoppen van verschillende soorten en omvang. Al die verschillende elementen bieden in de loop van de tijd onderdak aan ontelbare levensvormen.

‘Er is gewoon een enorme diversiteit aan dieren en planten en aan soorten grond in oerbossen,’ aldus Law. ‘En biodiversiteit, in genenmateriaal, in soorten, is nodig voor een gezonde natuur. Biodiversiteit beschermt bossen tegen ziekten en wat je verder nog maar kunt bedenken. Dat is cruciaal voor het voortbestaan van het leven.’

‘Big Lonely Doug,’ een douglasspar, staat als enige nog overeind nadat een oerbos werd gekapt op Vancouvereiland in Canada. 

Foto door Cole Burston, AFP via Getty Images

De goeroe van het oerbos

Je zou kunnen zeggen dat onze huidige kennis van het oerbos eigenlijk begon met Franklin. Deze wetenschapper van de University of Washington wordt vaak beschouwd als de ‘goeroe van het oerbos.’ Hij begon in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw met het onderzoek naar de Douglassparren in het noordwesten van Noord-Amerika. Hij was een van de eersten die er bij houthakkers op aandrong dat ze houtafval en dode stompen achterlieten. Dergelijke verschijnselen zijn van levensbelang voor allerlei soorten planten en dieren in wouden en oerbossen.

In de jaren tachtig dreigde de gevlekte bosuil uit te sterven door tientallen jaren van rigoureuze kap. Deze schuwe, mooie, koffiekleurige vogelsoort kwam symbool te staan voor de waarde van bossen in Washington, Oregon en Noord-Californië.

Begin jaren negentig bereikte de strijd tussen houtproducenten en milieubeschermers een hoogtepunt. De regering-Clinton riep de hulp van Franklin in om nieuw beleid voor bosbeheer op te stellen. Het Northwest Forest Plan, werd in 1994 aangenomen en maakte een eind aan de houtproductie op 80 procent van de tien miljoen hectare grond onder beheer van de U.S. Forest Service en het Bureau of Land Management.

In onder meer de Canadese provincie Brits-Columbia en het Tongass National Forest in de Amerikaanse staat Alaska worden nog steeds oerbossen gekapt voor houtproductie, maar ook voor de productie van kartonnen dozen en eetstokjes. ‘Dat is een grof schandaal,’ aldus Law.

Zoals Franklin ruim dertig jaar geleden al schreef, het belangrijkste aan oerbos is dat het onvervangbaar is.

Een zaadje van een sequoia dat nu wortel schiet, kan zich pas in het jaar 5000 meten met de huidige woudreuzen in het zuiden van Californië.

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Milieu
Er bestaan allerlei projecten voor het planten van bomen. Welke verdienen jouw steun?
Milieu
Herbebossing in VS vereist miljarden zaden – en meer zadenjagers
Milieu
Gaat het ontbossingsakkoord van klimaattop COP26 de bossen redden?
Milieu
Jane Goodall doet mee aan campagne om vóór 2030 een biljoen bomen te planten
Milieu
Foto’s getuigen van klimaatcrisis – en van hoop voor de toekomst

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.