Kom jij altijd te laat? Je kunt er (n)iets aan doen!

Goed nieuws voor alle laatkomers: het is wetenschappelijk bewezen dat de klok niet je beste vriend is.

Door Christian de Bruijn
Foto's Van Getty Images

Niets menselijker dan zo nu en dan te laat komen. Maar wie het presteert standaard vijf minuten te laat binnen te komen, heeft een probleem. Het leidt onvermijdelijk tot ergernissen bij de partner, werkgever, collega’s en vrienden. Waar komt dat chronisch te laat komen precies vandaan? En belangrijker nog: kunnen we er iets aan doen? De afgelopen decennia zijn laatkomers onderworpen aan tal van wetenschappelijke studies. Over één oorzaak bestaat steeds meer consensus: chronisch te laat komen zit voor een groot deel in je persoonlijkheid.

Planning fallacy

“Er kleven allerlei nadelen en consequenties aan te laat komen. De paradox is dat we, ondanks dat we ons bewust zijn van deze nadelen en consequenties, tóch te laat blijven komen”, zegt Justin Kruger, sociaal psycholoog aan de New York University. Een van de meest voor de hand liggende en voorkomende redenen waarom mensen vaak te laat komen, is dat ze simpelweg niet in staat zijn goed te beoordelen hoeveel tijd een bepaalde taak of activiteit in beslag neemt. Dit fenomeen wordt ook wel ‘planning fallacy’ genoemd. Onderzoek wijst uit dat mensen de totale duur van een taak gemiddeld onderschatten met zo’n 40 procent.

Laatkomers zijn multitaskers

In een studie uit 2003 van sociaalpsycholoog Jeff Conte van San Diego State University, komt nog een andere eigenschap naar voren. Laatkomers blijken vaak multitaskers. Van de 181 metromedewerkers van New York kwamen diegenen die een sterke voorkeur hadden voor ‘polichroniciteit’, oftewel multitasken, significant vaker te laat binnen dan hun collega’s die te kennen gaven zich liever op één taak te storten. Een verklaring hiervoor zou zijn dat multitasken de mate van metacognitie – het bewustzijn van je eigen handelen – belemmert. 

Groot verschil in tijdsbesef

Conte ontdekte in 2001 ook al dat laatkomers een bepaald persoonlijkheidstype delen. Terwijl onrustige, prestatiegerichte personen (‘Type A’) doorgaans punctueel zijn, hebben de meer ontspannen personen (‘Type B’) de neiging structureel te laat te komen. Conte constateert een groot verschil in tijdsbesef tussen de twee verschillende typen. In drie van zijn studies komt naar voren dat ‘Type A’ een minuut ervaart als 58 seconden, waar ‘Type B’ maar liefst 77 seconden uittrekt voor een minuut. Het verschil in tijdsbesef van negentien seconden, stapelt zich gaandeweg op en zorgt er uiteindelijk voor dat je te laat komt.

Negentig miljard dollar

Hoewel deze resultaten ons een goed inzicht verschaffen in de oorzaak van het probleem, leiden ze niet noodzakelijk tot een oplossing. Een probleem dat niet alleen vervelend is voor je omgeving, maar ook nog eens een flink kostenplaatje met zich brengt. Geschat wordt dat laatkomers de Verenigde Staten jaarlijks zo’n negentig miljard dollar kosten. Wetenschappers werken daarom niet alleen aan de oorzaken, maar ook aan oplossingen.

Minder plannen, over meer tijd

Zo wordt mensen die voortdurend de tijdsduur van hun taken onderschatten, geadviseerd een taak op te splitsen in kleine afzonderlijke stappen. Dit stelt je in staat een nauwkeurigere inschatting te maken van de totale duur. Een studie uit 2012 (hyperlink) wijst uit dat mensen die zich een taak inbeelden in hun hoofd alvorens hem uit te voeren, eveneens een realistischer beeld hebben van de uiteindelijke tijdsduur. Ten slotte is het voor laatkomers zaak minder taken te plannen, verspreid over meer tijd. 

Wat betreft je persoonlijkheidstype is er helaas weinig wat je kunt veranderen. De klok is nu eenmaal niet je beste vriend, en zal het naar alle waarschijnlijkheid ook nooit worden. Wat je als laatkomer wel kunt en moet doen, is erkennen dát het zo is, en er alles aan doen de schade te beperken. Zowel jij als je omgeving zijn hierbij sterk gebaat.

Lees meer