Methaan: de smeltende tijdbom

De permafrost in het noordpoolgebied is al duizenden jaren bevroren. Met de opwarming van de aarde komt daarin langzaam verandering. Het leefgebied van bepaalde diersoorten verdwijnt, maar er ligt een groter gevaar op de loer: methaangassen.Thursday, August 23

Door Paul van Beem

Dit artikel werd gepubliceerd op 7 december 2015.

Ken je broeikasgassen, is de boodschap. Koolstofdioxide (CO2) is bij iedereen bekend als het vervuilendste broeikasgas, maar er zijn ook andere gassen die bijdragen aan klimaatverandering. Op nummer tweede komt methaan (CH4), als broeikasgas ongeveer 25 (!) keer zo sterk als CO2.

In het rapport ‘Climate Change 2013’, uitgebracht door the Intergovernmental Panel on Climate Change, is te lezen dat de concentratie methaan in de aardatmosfeer sinds het pre-industriële tijdperk (achttiende eeuw) met een factor tweeënhalf is gestegen en in 2011 1803 parts per million (deeltjes per miljoen) bedroeg. Een weinigzeggend getal. Relevanter is dat deze concentratie in de jaren negentig relatief stabiel bleef, maar sinds 2007 weer stijgt. Tevens is in het rapport te lezen dat de hoeveelheid noordpoolijs in de zomer sinds de jaren vijftig van de twintigste eeuw bijna is gehalveerd: van dik tien miljoen naar zo’n zes miljoen vierkante kilometer.

En dat is zorgelijk, want in een ander rapport – ‘Climate change and the permafrost carbon feedback’ – dat begin dit jaar verscheen in het tijdschrift Nature, is te lezen dat in het gebied rondom de Noordelijke IJszee zo’n anderhalf miljard ton koolstof zit opgeslagen. Onder het ijs, welteverstaan. Hier bevinden zich grote hoeveelheden organisch materiaal, dat dankzij de vrieskou eeuwenlang werd beschermd tegen afbraak. Nu het ijs smelt wordt dit materiaal alsnog afgebroken door micro-organismen. Zij zetten deze koolstof om in CO2, maar ook in methaan. Een proces dat zich steeds nadrukkelijker voltrekt.

Van permafrost tot moeras

Onderzoekster Célia Sapart, onder meer verbonden aan de Universiteit Utrecht, doet al acht jaar lang onderzoek naar het vrijkomen van methaan in het poolgebied, en maakt de veranderingen van dichtbij mee. Met haar team verricht ze metingen, maar ook met het blote oog is het vrijkomen van CH4 te zien, namelijk in de vorm van methaanbellen. “Afgelopen zomer zat ik met wat oudere mannen op een schip, en hoorde ik verhalen over de omvang van het ijs van ‘vroeger.’ Grote delen voormalig permafrost zijn inmiddels veranderd in moeras.”

De wereldwijde temperatuurstijging tot maximaal twee graden beperken, dat is het doel om onze planeet leefbaar te houden voor de toekomstige generaties. Maar is dit ook genoeg om het vrijkomen van de koolstof in het poolgebied te voorkomen? Sapart: “Het poolgebied warmt sneller op dan de rest van de wereld. Hoe snel, en hoe lang het duurt voordat al het methaan is vrijgekomen is heel lastig te zeggen.”

Economische tijdbom

De methaanuitstoot heeft niet alleen klimatologische gevolgen, maar vormt daarnaast een tikkende economische tijdbom. In 2013 verscheen in Nature een studie die de economische gevolgen van het vrijkomen van methaan analyseert. Het geschatte prijskaartje voor het vrijkomen van methaan onder slechts één gedeelte van het poolijs (de Oost-Siberische Zee): zestig biljoen dollar.

Het vrijkomen van enorme hoeveelheden methaan zal grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie, en met name voor samenlevingen in derdewereldlanden”, stelde Peter Wadham van the University of Cambridge in The Guardian. “Het zal onder meer extreme weersomstandigheden, overstromingen en epidemieën veroorzaken.”

Megastallen

Bij het belichten van het broeikasgas methaan kan je tegenwoordig niet meer om de steeds verder intensiverende landbouw heen. Bij herkauwers zoals koeien komt bij de spijsvertering methaan vrij, en niet zo’n beetje ook. De landbouw zorgt voor 42 procent van de methaanuitstoot in Nederland (Milieucentraal) en de veeteelt levert hierin de grootste bijdrage.

Kortetermijnschade

CH4 is in tegenstelling tot CO2 vooral schadelijk op de korte termijn. Maar volgens Sapart moeten we hier ons niet blind op staren: methaan blijft zo’n tien jaar in de atmosfeer zitten, want er zit een maximum aan de hoeveelheid methaan die de atmosfeer aankan. Als we boven dit maximum komen blijft het gas hangen. Is dit te voorkomen? “Dat kan alleen door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.”

Lees meer