Sinds januari blokkeren de Verenigde Staten de toevoer van olie en brandstof naar Cuba. Volgens de regering-Trump moet die economische druk de Cubaanse president Miguel Bermúdez tot aftreden bewegen. Het is niet de eerste keer dat Washington probeert Cuba te isoleren. Tijdens de Cubacrisis van 1962 legden de Verenigde Staten het eiland eveneens een maritieme blokkade op. Wat volgde, waren dertien dagen waarin de wereld dichter bij een nucleaire oorlog kwam dan ooit tevoren.
Een beslissing diep onder water
Enkele meters onder het wateroppervlak schudt de Sovjetonderzeeër B-59 hevig heen en weer. Rondom het schip ontploffen Amerikaanse dieptebommen. De bemanning heeft al dagen geen contact meer met Moskou.
Commandant Valentin Savitski vreest het ergste. Volgens hem is de oorlog waarschijnlijk al begonnen. Hij geeft opdracht een nucleaire torpedo af te vuren op het Amerikaanse vliegdekschip USS Randolph.
Politiek officier Ivan Maslennikov stemt in. Maar voor een lancering is nog een derde handtekening nodig: die van officier Vasili Archipov. Zijn beslissing zou de loop van de geschiedenis veranderen.
Een communistische revolutie vlak voor de Amerikaanse kust
Om te begrijpen hoe de wereld in deze situatie terechtkwam, moeten we enkele jaren terug. In de jaren vijftig bevinden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie zich midden in de Koude Oorlog. Beide supermachten wedijveren wereldwijd om invloed.
In Cuba grijpen Fidel Castro en Che Guevara op 1 januari 1959 de macht na een succesvolle revolutie. Voor de Sovjet-Unie is dat een geopolitieke overwinning. Voor Washington vormt een communistische staat op slechts 150 kilometer van Florida een strategische nachtmerrie.
In 1961 probeert de CIA via de beruchte Invasie in de Varkensbaai Castro ten val te brengen. De operatie mislukt volledig. Het gevolg is precies het tegenovergestelde van wat de Amerikanen hadden gehoopt: Cuba zoekt steeds nadrukkelijker bescherming bij Moskou.
Chroesjtsjov zoekt een tegenzet
Tegelijkertijd bouwen de Verenigde Staten hun nucleaire slagkracht rond de Sovjet-Unie uit. Amerikaanse kernraketten worden geplaatst in onder meer Turkije, Italië en Groot-Brittannië.
Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov ziet daarin een ernstige bedreiging. Zijn land beschikt nog niet over voldoende langeafstandsraketten om een vergelijkbare druk op de Verenigde Staten uit te oefenen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg ons toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Daarom doet hij in 1962 een voorstel aan Castro: de Sovjet-Unie wil kernraketten op Cuba stationeren. Daarmee kan een nieuwe Amerikaanse invasie worden afgeschrikt én ontstaat een situatie van wederzijdse afschrikking. Castro stemt toe.
De ontdekking die Washington liet schrikken
In de zomer van 1962 arriveert een stroom aan Sovjetsoldaten, luchtafweerinstallaties en militair materieel op Cuba.
Aanvankelijk ontkent Moskou dat er offensieve raketten worden geplaatst. Maar op 14 oktober 1962 fotografeert een Amerikaanse U-2-spionagevlucht lanceerinstallaties voor middellangeafstandsraketten.
De volgende dag krijgt president John F. Kennedy het bewijs onder ogen. De wereld verandert in één klap.
Kennedy kiest voor een blokkade
Kennedy’s militaire adviseurs pleiten voor onmiddellijke luchtaanvallen op de raketbases. De president vreest echter dat een aanval rechtstreeks tot oorlog met de Sovjet-Unie kan leiden. Daarom kiest hij voor een andere strategie: een militaire omsingeling van Cuba.
Bewust gebruikt Kennedy het woord ‘quarantaine’ in plaats van blokkade. Een blokkade wordt in het internationaal recht vaak beschouwd als een oorlogsdaad. Dat risico wil hij vermijden. Op 22 oktober 1962 kondigt Kennedy de quarantaine aan. Amerikaanse marineschepen controleren voortaan alle schepen die richting Cuba varen.
De gevaarlijkste dagen van de Koude Oorlog
Terwijl Sovjetschepen koers zetten naar Cuba, stijgt de spanning wereldwijd. Een Amerikaans spionagevliegtuig wordt boven Cuba neergeschoten. Een andere U-2 betreedt per ongeluk het Sovjetluchtruim. Militairen aan beide kanten bereiden zich voor op een mogelijk conflict.
Ondertussen dringt Castro er bij Chroesjtsjov op aan om, indien nodig, als eerste nucleaire wapens in te zetten. De Sovjetleider weigert. Net als Kennedy beseft hij dat een kernoorlog waarschijnlijk geen winnaars zal kennen.
De man die mogelijk een kernoorlog voorkwam
Het brengt ons terug aan boord van de B-59 bij Vasili Archipov. Terwijl rondom hem de bommen ontploffen, hakt hij de knoop door: er wordt geen nucleair wapen ingezet. De onderzeeër stijgt naar de oppervlakte op.
In het diepste geheim – zonder dat Archipov, Castro en de wereldleiders het weten – zijn Kennedy en Chroesjtjov onderling tot een akkoord gekomen: de Sovjets verwijderen de raketinstallaties en de raketten van Cuba, en in ruil daarvoor geven de Verenigde Staten de garantie dat ze Cuba niet zullen binnenvallen. Daarnaast stemden de Verenigde Staten er in het geheim mee in om hun Jupiter-raketten uit Turkije (en later ook uit Italië) terug te trekken.
De wereld balanceerde in oktober 1962 even op het randje van een nucleaire Derde Wereldoorlog. Maar door de diplomatieke keuzes van drie mannen werd deze ramp voorkomen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
