In de negende aflevering van de podcast Veldheren Historia nemen Tom en Mart de Kruif je mee naar Sarajevo in Bosnië, waar de Oostenrijkse aartshertog en troonopvolger Franz Ferdinand op 28 juni 1914 een feestelijke rondrit door de stad maakt. Het bezoek van de aartshertog zou echter leiden tot een van de grootste catastrofes van de twintigste eeuw.
Wanneer kroonprins Rudolf van Oostenrijk (1889) en aartshertog Karl Ludwig (1896) kort na elkaar overlijden, wordt aartshertog Franz Ferdinand de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije. Deze dubbelmonarchie omvat aan het begin van de twintigste eeuw grote delen van Centraal- en Oost-Europa en de Balkan, waar de verschillende volkeren steeds nadrukkelijker naar zelfstandigheid streven.
Een gespannen bezoek aan Sarajevo
Op 28 juni 1914 bezoekt Franz Ferdinand samen met zijn vrouw Sophie Chotek het Bosnische Sarajevo. Het echtpaar komt voor een militaire inspectie, met een feestelijke rondrit als onderdeel van het programma. Maar het bezoek aan Sarajevo is politiek gevoelig. Bosnië is zes jaar eerder ingelijfd door Oostenrijk-Hongarije, terwijl veel Servische nationalisten vinden dat het gebied aan Servië toebehoort. Bovendien vindt het bezoek plaats op Vidovdan, een belangrijke Servische herdenkingsdag.
Opmerkelijk genoeg is men in Oostenrijk op de hoogte van de risico’s rondom het bezoek aan de stad. Desondanks worden de veiligheidsmaatregelen beperkt gehouden: de route van de aartshertog staat namelijk gewoon in de krant en het voorstel om een gepantserde wagen te gebruiken wordt afgewezen. Ook het plan om soldaten langs de route te stationeren wordt geweigerd: een bewapende escorte is immers een belediging voor de trouwe lokale bevolking.
Een samenzwering tegen de aartshertog
Maar niet iedereen in Sarajevo is de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie gunstig gezind. In het diepste geheim komt een groep jonge samenzweerders samen om, gesteund door de nationalistische organisatie De Zwarte Hand, tijdens de rondrit een aanslag op Franz Ferdinand te plegen. Eén van hen is de negentienjarige Bosnisch-Servische student Gavrilo Princip.
Beluister hier de negende aflevering van Veldheren Historia
Zodoende staan er op die noodlottige 28 juni meerdere samenzweerders langs de route van de aartshertog opgesteld. Twee van hen durven op het laatste moment niet in actie te komen. De derde gooit wel een bom, maar die mist zijn doel en verwondt de inzittenden van de auto achter Franz Ferdinand. De aartshertog blijft ongedeerd en besluit om het bezoek voort te zetten. Na een korte ceremonie in het stadhuis verandert Franz Ferdinand het plan: hij zet koers richting het ziekenhuis om de gewonden te bezoeken.
Hoe een verkeerde afslag uitmondde in een wereldcrisis
Juist deze beslissing leidt tot een fatale samenloop van omstandigheden. Door een misverstand over de nieuwe route rijdt de auto van Franz Ferdinand een verkeerde straat in, waar Princip toevallig in een café zit. Als de chauffeur stopt om te keren, staat Princip plotseling oog in oog met de aartshertog. Hij twijfelt geen moment en schiet tweemaal van dichtbij. Sophie en Franz Ferdinand overlijden korte tijd later aan hun verwondingen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Princip en zijn mede-samenzweerders worden gearresteerd en aangeklaagd. Princip wordt tot twintig jaar gevangenisstraf veroordeeld en overlijdt in 1918 in de gevangenis aan tuberculose. De moord op Franz Ferdinand vormt uiteindelijk de directe aanleiding voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en zou daarmee de loop van de Europese geschiedenis ingrijpend veranderen.
Maak een gratis account aan voor meer gepersonaliseerde content.Meer weten over de aanslag op Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie? In de nieuwe podcast Veldheren Historia nemen voormalig Commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en zijn zoon, geschiedenisleraar Tom de Kruif, je mee in de geschiedenis. Aan de hand van kleine en persoonlijke verhalen schetsen vader en zoon De Kruif de militaire, politieke en culturele achtergronden. Beluister Veldheren Historia in je favoriete podcast-app of via Spotify.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
