Tienduizenden christenen komen ieder pinksterweekend samen op het festivalterrein in Biddinghuizen. Tijdens de pinksterconferentie Opwekking wordt er gezongen, gebeden en krijgen zieke mensen de handen opgelegd. Een belangrijk kenmerk van de pinksterbeweging is het spreken in tongen. Dit is het uitstoten van onverstaanbare klanken, die volgens de aanhangers het bewijs vormen dat de spreker vervuld is van de Heilige Geest.
De opwekking in Azusa Street
In 1906 gebeurden soortgelijke dingen in Azusa Street in Los Angeles – een gebeurtenis die nu te boek staat als de Azusa Street Revival, het begin van de pinksterbeweging. Mensen raakten in trance, schreeuwden en vielen wenend op de grond.
Binnen enkele jaren sloeg de pinksterbeweging over naar Europa. De kritiek op deze ‘tongensprekers’ was niet mals. Het Algemeen Handelsblad sprak in 1913 zelfs over ‘godsdienstwaanzin’.
De pinksterbeweging bereikt Europa
‘Twee groote zalen waren overvol. De opwekking had den hoogsten graad bereikt. Er werd met vuur gebeden en gezongen, geweend en gelachen; alle zenuwen waren gespannen,’ schreef De nieuwe courant in 1911. In de Noorse hoofdstad Oslo (toen nog Christiania genaamd) vond dat jaar de eerste ‘internationale tongenconferentie’ plaats.
Bezoekers uit onder meer Engeland, Duitsland en Finland waren op het congres afgekomen en vertoonden gedrag dat op zijn minst opmerkelijk te noemen is: ‘Velen kwamen in vervoering en spraken in tongen, zinnelooze klanken, als b.v. Soli la soli soli da soli la la, die evenwel beschouwd werden als een bewijs van de tegenwoordigheid des geestes. De een zei dat hij Jezus zag, een ander hoorde in de lucht bazuinen,’ aldus De nieuwe courant.
Het evenement was georganiseerd door de Noors-Britse prediker Thomas Ball Barratt (1862-1940). Hij was tijdens een bezoek aan New York in vervoering geraakt door de pinksterbeweging (zie het kader hieronder) en bracht deze in december 1906 naar zijn thuisland Noorwegen. Vanuit daar verspreidde deze zich als een olievlek over de rest van Europa.
‘Godsdienstwaanzin’
De kritiek op de ‘tongensprekers’, zoals ze in de kranten worden genoemd, was niet mals. Het Algemeen Handelsblad berichtte in 1913 over de opwekking in het dorp Sydow in het Duitse Pommeren, en noemde het ‘godsdienstwaanzin’. Leden van de pinksterbeweging zouden daar de vreemdste dingen doen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
‘Een boer wil zijn varkens niet slachten, daar de geesten hem hebben voorspeld dat Jezus zal komen om hem daarbij te helpen. (…) Zij [de aanhangers] pogen door urenlang op de knieën te liggen bidden, in verbinding te komen met de Heilige Geest. Het schijnt dat deze ziekte zich daar voortdurend uitbreidt, want er worden dagelijks bekeerlingen gemaakt.’
Volgens De nieuwe courant hadden er in Noorwegen zelfs een paar moorden plaatsgevonden. ‘Men heeft namelijk getracht uit oude menschen, die niet gelooven wilden, door slaan den duivel te verdrijven, doch dit duurde zoo lang, tot de menschen doodgeslagen waren. Hoe lang deze dwaasheid nog zal voortduren weet men niet.’
Zendelingen verspreiden het geloof
Ondanks alle controverse bleef de pinksterbeweging groeien. En hard ook. Er lag een grote nadruk op missiewerk en leden trokken heel de wereld over om anderen te overtuigen van de ‘gaven van de Geest’.
De eerste Nederlandse zendeling was Arie Kok, die in 1904 in Wales ‘een geestelijke opwekking’ had ervaren. ‘Geheel ongedacht en onverwacht viel de Heilige Geest op ons. Ik zal niet trachten te beschrijven, hoe het kwam en hoe het ging. Woorden zijn niet in staat uit te drukken, wat men ervaart in zulk een heilige ure,’ zo quote dagblad De Nederlander zijn brief in 1916.
Van kleine kerken naar massabijeenkomsten
In 1916 bevonden zich in Nederland nog zeven pinksterkerken: in Amsterdam, Haarlem, Terschelling, Sneek, Delfzijl, Utrecht en Bussum. Eind jaren vijftig maakte de beweging een groeispurt door, nadat de Amerikaanse evangelist en gebedsgenezer Thomas Lee Osborn predikte op het Malieveld in Den Haag.
Daar kwamen 120.000 mensen op af. De NCRV maakte een reportage van zijn optreden en in de jaren erna ontstonden honderden verschillende pinksterkerken.
Een beweging die blijft groeien
En de pinksterbeweging leeft nog steeds. Sterker nog: hij groeit. Cees van der Laan, emeritus hoogleraar pentecostalisme aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, vertelde in 2019 aan De Volkskrant dat het aantal leden was gegroeid van 120.000 in 2007 naar 150.000 in 2019. Ook de populariteit van een festival als Opwekking laat zien dat deze van origine Amerikaanse stroming voorlopig nergens heengaat.
Meer ontdekken over religie? Lees ook de National Geographic-special Op zoek naar God.
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
