Judas de verrader. Zo is deze discipel van Jezus de geschiedenisboeken ingegaan. Maar hoe zag dat verraad er precies uit? Als je alleen de verhalen van de zondagsschool kent, kom je waarschijnlijk tot deze conclusie: Jezus werd gezocht door de autoriteiten en ze hadden iemand nodig om hem aan te wijzen. Judas nam deze rol op zich en verloochende Jezus voor dertig zilverstukken met een kus.
Maar dat verhaal is erg vereenvoudigd. Er valt veel meer te vertellen over Judas’ verraad. Al plaatsen we wel een kanttekening: veel van de theorieën over Judas’ verraad zijn speculatie. Het is nu eenmaal onmogelijk om de motieven van iemand die 2000 jaar geleden leefde te doorgronden.
Waarom moest Jezus worden aangewezen?
Het eerste opvallende element in het verhaal van Judas is dat hij Jezus moest aanwijzen. In de week voor zijn gevangenneming maakt Jezus een grootse entree in de stad Jeruzalem. Daar drijft hij de handelaren uit de tempel en krijgt het met schriftgeleerden aan de stok. Kortom: Jezus kan geen complete onbekende zijn geweest bij de autoriteiten. Dat maakt het verhaal dat Judas nodig was om Jezus voor hen aan te wijzen onlogisch.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Een andere verklaring is dat Judas de autoriteiten alleen moest laten zien waar Jezus zich ophield als hij alleen was. Zo kon hij gearresteerd worden zonder dat het opviel.
Maar als de autoriteiten dat wilden, zo beargumenteert emeritus Bijbelhistoricus Bart Ehrman van de University of North Carolina at Chapel Hill (VS), dan was het eenvoudiger geweest om hem te laten volgen door een soldaat, dan om iemand uit zijn gevolg om te kopen. Er lijkt dus meer achter zijn verraad te zitten.
Het motief van Judas volgens de evangeliën
Over het exacte motief van Judas zijn de evangeliën in ieder geval niet eensgezind. In Johannes en Lukas raakt Judas bezeten door de duivel en gaat hij daarom over tot zijn daad, maar Matteüs en Markus noemen de duivel niet.
En die dertig zilverstukken? Werd Judas niet simpelweg gedreven door hebzucht? Dat zou kunnen, maar in het evangelie van Markus, de oudste van de vier, gaat Judas op eigen houtje naar de hogepriester om te vertellen dat hij Jezus wil verraden. Pas daarna krijgt hij geld aangeboden. Dat impliceert dat hij een andere reden had dan geld voor het verraad.
En dan is er nog het evangelie van Judas, dat niet in het Nieuwe Testament is opgenomen. Daarin wordt Judas juist heel positief neergezet. Hij had de heilige opdracht gekregen om Jezus te verraden, zodat het goddelijke plan van Jezus’ kruisiging in gang kon worden gezet. Hij was dus cruciaal voor de missie.
Historici over het verraad van Judas
Historici zoeken het in een heel andere hoek. Een bekende theorie is die van Albert Schweitzer. Hij beargumenteerde al zo’n honderd jaar geleden dat Judas geheime informatie doorspeelde aan de hogepriesters over Jezus’ leer. Jezus zou zichzelf de Messias noemen (zie ook het kader hieronder), wat gezien werd als radicaal en blasfemisch.
Eerdergenoemde bijbelhistoricus Ehrman heeft een soortgelijke theorie als Schweitzer, al noemt hij de claim van Jezus niet blasfemisch. Volgens hem was de moord op Jezus een politieke moord, in gang gezet door Judas.
Leestip: Het verhaal van de tien geboden is niet zo eenvoudig als je misschien dacht
Als Jezus zichzelf de toekomstige koning van Judea noemde, en Judas deze informatie doorspeelde aan het gezag, dan was dat genoeg reden voor de Romeinen om Jezus om te brengen. Zo’n claim zou immers de orde kunnen verstoren in Judea en de menigte kunnen opzwepen om in opstand te komen.
Teleurgestelde Judas
Een andere theorie komt van onderzoeker Clement Grene van de University of Edinburgh (VK). Hij vermoedt juist dat Judas informatie doorspeelde over Jezus’ plannen met de tempel. Die zou hij willen vernietigen. Judas zou verbolgen zijn geweest over deze plannen, en Jezus hebben verraden voordat hij ze kon uitvoeren.
Een ander motief dat vaak voorbijkomt, is dat Judas teleurgesteld was geraakt in Jezus. Voor iemand die zichzelf profileerde als toekomstige koning, deed hij veel te weinig om de Romeinen weg te krijgen. Judas zou hem uit pure teleurstelling hebben uitgeleverd.
Koning der Joden?
Geen van de theorieën is gestoeld op hard bewijs, maar de claim dat Jezus zichzelf de Messias noemde, is wel in lijn met de verhalen over zijn terechtstelling. De evangeliën hebben allemaal een eigen versie van het paasverhaal, maar over één ding zijn ze eensgezind: Jezus wordt gekruisigd omdat hij zichzelf de Koning der Joden noemt.
Die vraag krijgt hij keer op keer van de autoriteiten: ‘Noem jij jezelf de Koning der Joden?’ Jezus antwoordt hierop ontwijkend. De beschuldiging wordt ook boven zijn kruis gehamerd. ‘Jezus van Nazareth, Koning der Joden.’ Maar de echte reden van Judas’ verraad en de daaropvolgende kruisiging van Jezus zal altijd speculatie blijven.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
