Aan de horizon van Bethlehem doemt een enorme betonnen muur op. Dag in dag uit bezoeken talloze toeristen de stad om met eigen ogen de Bijbelse geboorteplek van Jezus te kunnen aanschouwen. Verborgen in een grot onder de zesde-eeuwse Geboortekerk die aan het Kribbeplein ligt en door Unesco verklaard tot werelderfgoed.
Maar de omgeving doet allesbehalve denken aan een kerstkaart met idyllische velden met schapen en herders. In plaats daarvan wordt het landschap rondom de Westelijke Jordaanoever in tweeën gedeeld door een imposant bouwwerk. Een muur van zeker zevenhonderd kilometer breed en net geen acht meter hoog.
Sterke emoties
‘De muur maakt onderdeel uit van de geschiedenis en het dagelijkse leven hier van de omwonenden,’ legt de in Jeruzalem geboren National Geographic Explorer Aziz Abu Sarah uit. ‘Hij roept bij zowel Israëliërs als Palestijnen sterke emoties op. Door een bezoek te brengen aan de muur, kom je veel te weten over het Israëlisch-Palestijnse conflict en de menselijke verhalen erachter.’
Buitenlandse bezoekers leggen de kleine tien kilometer vanuit Jeruzalem per toerbus of taxi af. De reis leidt hen langs de effen muur waarvan Israëliërs in 2000 met de bouw begonnen. Het argument voor de muur: een noodzakelijke maatregel als bescherming tegen terrorisme.
Canvas van Israëlisch-Palestijnse verhalen
Bij iedere controlepost is het laten zien van identiteitsdocumenten verplicht. Dit perkt de mobiliteit van Israëliërs en Palestijnen drastisch in. Niet voor niets is de muur, die met name door Palestijnen wordt gezien als een vorm van rassenscheiding en apartheid, aan Palestijnse zijde beschilderd met levendige, haast anarchistische protestgraffiti. Het maakt de muur tot een levendig canvas van legio Israëlisch-Palestijnse verhalen.
‘Ik zie het als mijn taak om het artistieke aspect van dit complexe conflict te laten zien. Het verzet door middel van graffiti, schilderingen en kleur,’ legt Israëlisch fotograaf Yoray Liberman uit, die veelvuldig naar Bethlehem afreist. ‘Ook wil ik de impact van de scheidingsmuur op het landschap, ecologie en natuur zichtbaar maken. Om te benadrukken hoe bizar groot en massief de muur is in vergelijking met ons nietige mensen.’
Protestgraffiti van Banksy
De protestgraffiti strekt zich uit tot aan het Kribbeplein, waar taxichauffeurs ritjes aanbieden naar wereldberoemde straatkunst van Banksy. Al in 2005 gebruikte de Britse graffitikunstenaar de muur om aandacht te vergaren voor het slepende Israël-Palestinaconflict. Te zien zijn onder andere het meisje met de vlechtjes die een soldaat fouilleert en de duif met een kogelvrij vest rondom zijn vleugels.
In 2017 ondernam Banksy opnieuw een poging meer mensen naar de muur te krijgen. Pal naast de grens opende hij het Walled Off Hotel: een hotel boordevol kunst waar gasten kunnen genieten van ‘het beroerdste uitzicht ter wereld’. En ook de naastgelegen graffitishop doet een duit in het zakje. Hier kunnen toeristen voor een klein bedrag kwasten en verf halen, om zo een eigen artistieke bijdrage achter te laten op de muur.
De verhalen áchter de muur
Behalve Bethlehems haast eindeloze stroom aan visuele verhalen, delen locals graag hun eigen, uiteenlopende perspectieven áchter de muur. Taxichauffeurs vertellen honderduit over hun leven in deze bijzondere stad, terwijl ze passagiers af en aan vanaf een heuvel naar de muur laten turen. Vluchtelingenorganisaties doen hun uiterste best toeristen te strikken om gezinnen in een vluchtelingenkamp te bezoeken.
En gasten die meegaan met de National Geographic Expedition in het Heilige Land, horen een uniek verhaal, van twee kanten vertelt door zowel Israëlische als Palestijnse gidsen, opgeleid door cultural educator Aziz Abu Sarah.
Waar de ene toerist een bezoek aan de muur hoog op de agenda heeft, is het voor de andere reiziger slechts een verplicht nummertje onderweg naar een van de vele andere Palestijnse trekpleisters. Denk aan het bijzondere terrassenlandschap van Battir, gekenmerkt door eindeloze vergezichten van olijfbomen en wijngaarden. En de wereldberoemde keuken van culinaire hotspot Nablu. Of de kronkelende steegjes van ’s werelds oudste stad, Jericho.
Voor wie een beter begrip wil krijgen van de impact van zo’n gigantisch bouwwerk op de levens van de miljoenen omwonenden, doet er goed aan eerst de muur te bezoeken. Voor verkenning van omliggende regio in bezet Palestijns gebied, zijn de opties vervolgens plenty.
Yoray Liberman is een fotojournalist die vanuit Tel Aviv werkt. Bekijk meer werk van hem op zijn website of Instagram.
