De vrouwelijke wijnboeren van de Bourgogne

Eeuwenlang was het ondenkbaar dat een wijnboer zijn domein zou nalaten aan een dochter. Anno nu slagen er jaarlijks meer vrouwen dan mannen voor de opleiding tot wijnmaker. Tijden veranderen. Zelfs in de traditionele Franse Bourgogne.

Flessen in de kelders van Domaine Comte Senard.

Foto door Hans Avontuur
Door Hans Avontuur
Gepubliceerd 24 mei 2022 14:31 CEST

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in National Geographic Traveler 1/2022.

Op een eerdere reis door de wijnstreek sprak ik bij toeval een jonge vrouw die me vertelde over Femmes et Vins de Bourgogne, een organisatie van vrouwelijke wijnboeren. Ik vroeg haar of dat in de 21ste eeuw nog nodig was. Ze lachte: ‘Eén generatie terug mocht een vrouw niet eens in la cave komen, dan zou de wijn bederven.’

Nu ben ik onderweg naar Athénaïs de Béru, een van de vrouwen die een plaats in het mannenbolwerk van de Franse wijn heeft bevochten. In het boerengehucht Béru staat het familiekasteel. Hier bracht Athénaïs haar jonge jaren door. Het is geen pronkpaleis waar vierhonderd jaar geschiedenis verborgen is onder een strakke pleisterlaag, maar een kasteel dat de eeuwen met trots in het gelaat draagt. Bij de poort word ik opgewacht door Athénaïs’ moeder, Laurence, en twee grote honden. Laurence verzorgt het voorprogramma: een rondrit in een golfkarretje over het domein. Ze rijdt als een kerel: dwars door kuilen, greppels, velden en plassen.

 

Afdalen in een kelder uit de twaalfde eeuw.

Foto door Hans Avontuur

Haar man, graaf Éric de Béru, was vroeger de drijvende kracht achter de wijnen van het Château. Maar toen hij gezondheidsproblemen kreeg trok het gezin noodgedwongen naar Parijs, waar Éric veel te jong zou overlijden. Laurence en de kinderen kwamen alleen nog voor de zomervakantie naar hun oude kasteel in de Bourgogne. Tot Athénaïs haar carrière in de financiële wereld vaarwelzegde en zich zonder enige kennis op de wijn stortte. Doel: een ander, betekenisvoller leven. Het begin was hard. Een vrouw, uit Parijs, die ook nog eens biologische wijnen ging maken. Dat kon nooit wat worden.

Serieuze zaak

Het geluid van mijn voetstappen weerkaatst tussen de vier muren rondom de binnenplaats van het kasteel. Af en toe glipt de maan langs de wolken en zie ik de gevels die eeuwen, oorlogen en de ergste stormen hebben getrotseerd. Naast de voormalige toegangspoort zit een deur naar de woning van Athénaïs en haar man Antoine.

Ze hebben me uitgenodigd voor een apéro riche, een aperitief met zo veel hapjes erbij dat je daarna niet meer hoeft te eten – dat is in de Bourgogne een serieuze zaak. Over elk gerechtje is nagedacht en de meeste zijn thuis bereid. Van de hartige quiche tot en met de gougères bourguignonnes, een specialiteit van de streek met comté-kaas.

De entree van Château de Béru draagt de jaren met trots.

Foto door Hans Avontuur

Elke nieuwe ronde wordt tot in detail besproken. Waar de ingrediënten vandaan komen, hoe je de hapjes kunt klaarmaken en welke wijnen er het beste bij passen. Wijn – de ene na de andere fles komt op tafel. Chablis Terroirs de Béru 2017, Chablis Terroirs de Béru 2018, Chablis Montserre 2018, Chablis Côte aux Prêtres 2018. Het is groots genieten, zeker voor een liefhebber. Maar ik ben vanochtend voor dag en dauw opgestaan, heb de hele dag gereisd en voel de alcohol in mijn benen zakken.

Naar bed? Goed, goed, maar je moet eerst de Chablis Orangerie 2018 nog proeven.’ ‘Een lange dag? Natuurlijk. Een klein glaasje Chablis Premier Cru Vaucoupin 2018 kost niet veel tijd.’ ‘Morgen vroeg op?’ Athénaïs legt haar hand op mijn schouder en schenkt met de andere in. ‘Moet je doen. Alleen kun je echt niet naar bed zonder een glas Clos Béru Monopole 2017. Tussen de muren van deze wijngaard verbouwden de monniken in de twaalfde eeuw al wijn.’ Ik geef me over.

Oude sécateur, schaar om druiventrossen te knippen.

Foto door Hans Avontuur

Op gevoel

Een dag later word ik gewekt door de dorpshaan. De zachte regen heeft de wereld glanzend opgepoetst. Athénaïs neemt me mee naar de middeleeuwse wijnkelders die vol staan met eikenhouten vaten waarin veel wit en een beetje rood ligt te rijpen. ‘Ik weet niet of vrouwen andere wijn maken dan mannen,’ zegt ze. ‘Misschien werken we wat meer op gevoel. Voor mij gaat het om het samenspel met de natuur. Daarom heb ik vanaf het begin op bio en biodynamisch ingezet. Het is het terroir dat de wijn zijn persoonlijkheid geeft – de grond, de ligging, de weersomstandigheden. Dat is een prachtig en delicaat proces. Dan ga je daarna toch niet met chemicaliën aan de gang?’

Links: Hoogst:

Werk van straatartiest Hopare in La Karrière, een voormalige steengroeve.

Rechts: Bodem:

Het museumkasteel van Savigny-lès-Beaune.

foto's van Hans Avontuur

Ik vraag Athénaïs of ik de frisse wind die door de wijnwereld van de Bourgogne waait los moet zien van de opkomst van vrouwelijke wijnmakers. ‘Een nieuwe generatie neemt het over en komt met andere ideeën. Vrouwen én mannen. Zo is het aandeel van biologische wijnen binnen enkele jaren van twee naar tien procent gegaan. En ook het hele idee rondom wijn verandert.’

Antoine, de man van Athénaïs, sluit zich daarbij aan: ‘Vroeger was je goed bezig als je wijn maakte die dertig jaar mocht rusten. Bij onze generatie gaat het veel meer om het genieten, de levenskunst. Daarvoor hoeft een wijn niet eindeloos in de kelder te liggen. Er worden fantastische wijnen gemaakt die al na een paar jaar op hun best zijn.

Terug boven de grond wandel ik met Athénaïs door het klassieke deel van het kasteel. Zo fris als de nieuwe wijnen zijn, zo traditioneel is het decor. ‘Ik vind dit chateau een groot cadeau,’ vertelt ze in een salon die behangen is met de portretten van haar voorgangers, allemaal familie. ‘Die rijke historie drukt op mijn schouders, ik voel me verantwoordelijk voor de toekomst van deze plek. Oude stenen zijn mooi, maar je kunt er niet van eten.'

Wijnmaker Athénaïs de Béru tussen haar voorouders.

Foto door Hans Avontuur

Wereld te winnen

Ik neem afscheid van Béru en volg de kleine weggetjes naar het zuiden. Ze slingeren door de Morvan, een streek in de Bourgogne die tot in de jaren vijftig half Parijs van voedsel voorzag. Toen de kleinschalige landbouw de nieuwe tijd niet meer kon bijbenen, gingen veel mensen elders op zoek naar een beter bestaan. Van het dorpsleven resten vage letters op gebroken gevels: boulangerie, alimentation, poste.

Nu de vraag naar eerlijk voedsel toeneemt, krabbelt de streek voorzichtig op. Ook bezoekers schatten de rust en eenvoud op waarde. Grote attracties zijn er niet. Vézelay is bekend bij pelgrims, het kasteel van vestingbouwer Vauban bij historici. Onbezorgd zwerf ik naar het zuiden. In Château de Vault-de-Lugny ontmoet ik Karina Laval, chef patisserie en een van de ruim dertig vrouwen in Frankrijk met een Michelinster. Tegenover zo’n zeshonderd mannen is er nog een wereld te winnen. Ze staat erop dat ik blijf lunchen. Het is voortreffelijk. Uiteraard.

Links: Hoogst:

Kabeljauw op Michelin-niveau bij Château de Vault-de-Lugny.

Rechts: Bodem:

Karina Laval, een van de ruim dertig vrouwelijke chefs met een Michelinster.

foto's van Hans Avontuur

Die avond slaap ik in Beaune, de hoofdstad van de Bourgognewijnen. Tussen de goudkleurige gevels in het centrum hoor ik Engels, Russisch, Duits, Frans, Nederlands en Zweeds. Tafels en stoelen staan klaar voor het diner. Veel bezoekers strijken neer op het gezellige Place Carnot, ik schuif verderop aan bij Maison du Colombier, een gastrobar, voor tataki de saumon sésame noir en een glas Sancere 2014. 

Dwalen door Beaune. Door de smalle straatjes, langs de wijnverkopers, de Notre-Dame met zijn beroemde wandtapijten en het belfort. Natuurlijk bezoek ik l’Hôtel-Dieu, het middeleeuwse armenhospitaal. Op de binnenplaats valt mijn mond open. Zo veel decoratie, zo rijk, dat dak van geglazuurde pannen...

L’Hôtel-Dieu is het pronkstuk van de Hospices Civils de Beaune, een liefdadigheidsinstelling die in 1443 werd opgericht door Nicolas Rolin en zijn vrouw Guigone. Al bijna vijfhonderd jaar komt een groot deel van de financiering uit eigen wijn van geschonken wijngaarden. ‘Laatst heeft iemand nog een grote wijngaard aan de Hospices nagelaten,’ vertelt wijnmaker Ludivine Griveau. ‘Op voorwaarde dat de cuvée de naam van zijn vrouw zou krijgen.’

Ludivine is de eerste vrouwelijke régisseur des vins in de geschiedenis van het Domaine des Hospices de Beaune. ‘Man, vrouw, ik doe het op mijn eigen manier,’ aldus Ludivine. ‘Natuurlijk is er druk. Maar hoe mooi is het om een rol te krijgen in het eeuwenoude verhaal van de Hospices. Na onze jaarlijkse veiling liep ik alleen over de donkere binnenplaats van L’Hôtel-Dieu en werd ik overmand door emotie. Hier ligt zo veel historie. Dat voel je.

Links: Hoogst:

Trefpunt Place Carnot in Beaune.

Rechts: Bodem:

Wandelen langs oude gevels in Beaune.

foto's van Hans Avontuur

De ziel van de streek

Als ik een dag later door de streek rondom Beaune reis, lezen de dorpsnamen als een wijnkaart van een goed restaurant: Pommard, Meursault, Vougeot. Anderhalve generatie geleden waren dat gewoon wijntjes om een poulet de Bresse mee weg te spoelen, nu zijn het exclusieve merken, een miljoenenbusiness. Er wordt zelfs in gespeculeerd.

Ik laat me meevoeren door het golvende heuvelland. In de luwte is de Bourgogne op zijn mooist. Verscholen dorpen, omarmd door wijnvelden en afgebakend door eeuwenoude muren. Tussen de wijnstokken staan kleine boerenschuurtjes te zinderen in de zon, de loges de vigne.

Links: Hoogst:

Wijnboeren, dorpelingen, familie, studenten en immigranten, iedereen helpt bij de oogst.

Rechts: Bodem:

Pauline Charles volgt haar vader en opa op in Nantoux.

foto's van Hans Avontuur

In Nantoux bezoek ik Pauline Charles, die een opleiding tot schoonheidsspecialiste deed maar nu haar vader en opa opvolgt in de wijnmakerij. ‘Sterke familiebanden zijn de kracht van de Bourgogne,’ zegt ze. ‘Hierdoor vallen domeinen niet snel in handen van grote investeerders. Zo blijft de ziel van de streek bewaard.’

Elegant beweegt Pauline zich in de wijnkelder tussen de robuuste vaten door. Terwijl ze onbewust een hand langs het hout laat gaan, vertelt ze verder: ‘Natuurlijk heb ik als jonge vrouw nieuwe ideeën. Zo ben ik begonnen met het verzorgen van etentjes met bijpassende wijnen. Dat gaat een stapje verder dan een traditionele proeverij. Ik heb het geluk dat mijn vader me daarbij aanmoedigt.’

Eenmaal buiten strooit de zon haar goudgele licht over het kleine dorp. Pauline zwaait me uit als ik wegrijd richting het minder bekende zuiden van de Bourgogne. Ik slaap in Château de la Villeneuve, een voormalig landhuis dat een chambre d’hôte is geworden. Het eten is eerlijk, regionaal en voortreffelijk. Vragend naar een wijn uit de streek, wordt er een chardonnay geserveerd van Géraldine Louise, inderdaad, een vrouwelijke wijnmaakster.

Pauline Charles opent een fles Père et Fille in de kelder van het familiedomein.

Foto door Hans Avontuur

Hoewel er jaarlijks meer vrouwen dan mannen afstuderen aan de wijnopleiding in Beaune, blijft het aantal vrouwen dat een eigen domein heeft nog altijd achter. In een streek met ongeveer vierduizend wijnbedrijven telt de organisatie Femmes et Vins de Bourgogne iets meer dan veertig leden. Morgen bezoek ik Céline Robergeot-Cienki in Sologny. Ze wil me laten zien wat er allemaal bij komt kijken om het moment van oogsten te bepalen. Na het dessert bedank ik gastvrouw Isabelle voor het heerlijke eten en ga ik terug naar mijn kamer op de eerste etage van het negentiende-eeuwse landhuis. Het is een zwoele avond en ik zoek een plekje op het kleine balkon. Er ritselt een zachte bries door de hoge bomen van de tuin en vanaf beneden klinkt geroezemoes. Ik schenk een glas Gevrey-Chambertin 2018 in. Mooi op kamertemperatuur en perfect gezelschap in het niemandsland tussen dag en nacht.

Op de fles staat trots ‘Domaine Charles, Père et Fille’, vader en dochter.

Hans Avontuur verkende de Bourgogne in het najaar van 2021. Op zijn verlanglijst voor 2022 staat in elk geval de Civil Rights Trail door de zuidelijke staten van de VS, een reis vol pijnlijke historie, hoop en bijzondere ontmoetingen.

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in National Geographic Traveler 1/2022.

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Reizen
Deze familie woont in een zelfgemaakte dome binnen de noordpoolcirkel
Reizen
Twee klimmers gaan terug naar de Everest om de top te snapchatten
Reizen
10x Ultieme avonturen in Amerikaanse nationale parken
Reizen
Een zeldzaam kijkje in het leven van Noord-Koreanen
Reizen
Buiten het kader: aflevering 1

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.