‘God schiep de aarde, maar de Nederlanders schiepen Nederland.’ De beroemde uitspraak werd vaak – waarschijnlijk ten onrechte – toegeschreven aan filosoof René Descartes en verwijst naar de eeuwenlange strijd van Nederland tegen het water. Vanaf de elfde eeuw legden bewoners dijken en terpen aan om moerassen en overstroomde vlakten droog te leggen. Op het nieuw gewonnen land ontstonden dorpen, steden en landbouwgebieden. Maar niet iedere nederzetting wist stand te houden.
Door stormvloeden, verzilting en dijkdoorbraken verdwenen in de loop van de eeuwen volledige dorpen van de kaart. Vooral Zeeland werd zwaar getroffen: alleen al daar gingen meer dan tweehonderd dorpen verloren aan de zee. Sommige verdwenen spoorloos, van andere resten nog kerktorens, fundamenten of oude volksverhalen. Dit zijn zes Nederlandse dorpen en steden die door het water werden verzwolgen.
1. Reimerswaal: de verdronken handelsstad van Zeeland
Ooit was Reimerswaal de op twee na grootste stad van Zeeland. De stad lag strategisch aan de Oosterschelde en groeide in de Middeleeuwen uit tot een belangrijk handelscentrum, vooral dankzij de handel in meekrap, een plant die werd gebruikt voor rode verfstoffen.
Maar de ligging aan het water bleek uiteindelijk fataal. Vanaf de zestiende eeuw kreeg Reimerswaal steeds vaker te maken met overstromingen. Vooral de Sint-Felixvloed van 1530 en de Allerheiligenvloed van 1532 richtten veel schade aan. Door verzilting en voortdurende wateroverlast trokken steeds meer bewoners weg.
In 1631 werd Reimerswaal definitief verlaten. Tegenwoordig liggen de resten van de stad verborgen onder slikken en schorren van de Oosterschelde.
2. Koudekerke: het dorp van de Plompe Toren
Koudekerke lag in het zuiden van het voormalige eiland Schouwen. Tussen de vijftiende en zeventiende eeuw kreeg dit gebied steeds vaker te maken met zware overstromingen. Dijken raakten beschadigd en het land werd langzaam prijsgegeven aan de zee.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Om nieuwe doorbraken te voorkomen, werden zogenoemde inlaagdijken aangelegd: nieuwe dijken verder landinwaarts. Alles wat tussen de oude en nieuwe dijk lag, werd vaak opgegeven. Ook Koudekerke moest uiteindelijk wijken.
Het dorp zelf verdween grotendeels, maar één bouwwerk bleef overeind: de beroemde Plompe Toren. De 23 meter hoge kerktoren staat nog altijd in het Zeeuwse landschap en herinnert aan het verdronken dorp dat ooit om hem heen lag.
3. Saeftinghe: van polder tot getijdenwildernis
Op de grens van Nederland en België, in Zeeuws-Vlaanderen, ligt het Verdronken Land van Saeftinghe. Tegenwoordig is dit natuurgebied het domein van de vogels, maar in de Middeleeuwen lagen hier meerdere dorpen.
Het dorp Saeftinghe ging in 1175 verloren door een stormvloed. In 1570 zette de Allerheiligenvloed, een van de grootste watersnoodrampen in de Nederlandse geschiedenis en niet te verwarren met die van 1532, het gebied bijna volledig onder water. Het bewoonde landschap veranderde in een wildernis, en is tegenwoordig een staatsnatuurmonument.
4. Namen: het dorp dat volgens de legende was vervloekt
Ook het verdronken dorp Namen lag in het Verdronken Land van Saeftinghe. Namen, niet te verwarren met de Belgische stad, speelt een belangrijke rol in Zeeuwse volksverhalen. Volgens een oude legende haalde een boer op een dag een haring uit zijn waterput, een teken dat het land langzaam verzilte en de zee dichterbij kwam.
Leestip: Verdronken, verwoest of verlaten: deze middeleeuwse steden in Nederland en België verdwenen voorgoed
Uit angst zijn vruchtbare grond te verliezen, zou hij zijn land hebben verkocht zonder de nieuwe eigenaar te waarschuwen. Later zou een gevangen haring hem hebben voorspeld dat Namen ten onder zou gaan.
Historisch gezien werd het gebied inderdaad steeds kwetsbaarder voor overstromingen en verzilting. Uiteindelijk maakten zware stormvloeden in de zeventiende en achttiende eeuw het dorp onbewoonbaar.
5. Westenschouwen: de vloek van de zeemeermin
Ook over Westenschouwen bestaan legenden die de ondergang zouden verklaren. Volgens een oude volksvertelling waren de vissers uit Westenschouwen welvarend en hoogmoedig. Op een dag vingen ze een zeemeermin, die smeekte te worden vrijgelaten. In plaats daarvan sleepten ze haar aan wal, waarna haar echtgenoot een vloek uitsprak over het dorp.
In de zestiende eeuw verzandde de haven van Westenschouwen en raakten de vissers alles kwijt. Volgens de vertelling vond de zeemeermin een nieuw onderkomen in de Plompe Toren van het verdronken Koudekerke.
6. Valkenisse: een welvarend dorp dat verdween
Na Reimerswaal is Valkenisse waarschijnlijk het bekendste verdronken dorp van Zeeland. In 2001 kreeg de locatie een beschermde status en sindsdien is er uitgebreid archeologisch onderzoek gedaan naar het verdronken dorp. Valkenisse lag ten oosten van de Waarde op Zuid-Beveland, en was net als Reimerswaal geen kleine nederzetting. In het dorp was zelfs een kasteel.
Toegegeven, het kasteel was van bescheiden omvang in vergelijking met sommige andere Nederlandse kastelen. Vermoedelijk was Valkenisse een welvarende gemeente. Onderzoek naar restanten van latrines wijst erop dat de bewoners niet alleen vee aten, zoals varkens en runderen, maar ook luxe vogels, zoals pauwen, en wilde zwanen. Na een reeks overstromingen werd Valkenisse in 1682 voorgoed verlaten.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
