Het is 25 november 1120. Een schip met luidruchtige en dronken jonge mannen vertrekt vanuit Barfleur, in het huidige Frankrijk, om het Kanaal over te steken. Het zou een routineovertocht moeten worden, maar gaat vreselijk mis. De schipbreuk kost aan driehonderd mensen het leven en veroorzaakt bovendien een crisis voor de Engelse troonopvolging. Aan boord is Willem Adelin, de enige wettige mannelijke erfgenaam van koning Hendrik I van Engeland.

‘Het was een nachtmerriescenario,’ zegt Hugh Thomas, hoogleraar aan de University of Miami (VS), gespecialiseerd in de geschiedenis van het middeleeuwse Engeland, en auteur van het boek The Norman Conquest: England after William the Conqueror. De schipbreuk liet zien hoe snel de macht uit de greep van een dynastie kon glippen.

De schipbreuk die een dynastie op zijn kop zette

Nadat Willem de Veroveraar, Hertog van Normandië, in 1066 de Engelse troon had veroverd, strekte het daaruit voortvloeiende rijk zich uit over Engeland en een aanzienlijk deel van wat nu Frankrijk is.

In 1120 had Hendrik, de jongste zoon van Willem de Veroveraar, de macht stevig in handen, met zijn eigen zeventienjarige zoon en troonopvolger Willem Adelin in de coulissen. Hun dynastie leek veilig. Tot de ramp met het Witte Schip.

Een fataal ongeluk op zee

Het uitgebreidste verslag van de schipbreuk is afkomstig van een monnik genaamd Orderic Vitalis, die de ramp enkele jaren later beschreef als onderdeel van een groter verslag over de Normandische geschiedenis.

Vitalis schrijft dat een kapitein genaamd Thomas FitzStephen aanbood om de koning het Kanaal over te varen. Koning Hendrik wees het aanbod af, maar gaf de kapitein wel de opdracht om Willem Adelin en zijn gevolg, waaronder twee halfbroers en -zussen, te vervoeren.

Leestip: In de Middeleeuwen werd niet alleen bier gedronken: ‘Als wijn hoofdpijn geeft, drink dan water’

Aan boord werd veel gedronken en verschillende verslagen zijn het erover eens dat het ongeluk het gevolg was van pure roekeloosheid. ‘Zelfs in een tijd waarin een plotselinge dood vrij vaak voorkwam, was het verlies van zoveel hooggeplaatste personen bij één dronken ongeluk behoorlijk verwoestend,’ legt Thomas uit.

Een ramp als teken van God

‘Een gebeurtenis van deze omvang kon alleen worden geïnterpreteerd als een teken van goddelijke ongenade,’ zegt Nicholas Paul, hoogleraar aan Fordham University (VS), die de politieke cultuur van de Middeleeuwen bestudeert. ‘Dit was in zekere zin een klap die God de Anglo-Normandische dynastie toebracht. Hoe kom je daar weer bovenop, en hoe interpreteer je zo’n daad op de juiste manier?’

Bij scheepsrampen was het vrijwel onmogelijk om de lichamen van slachtoffers te bergen, wat de erfopvolging en de nalatenschap ingewikkeld maakte. Wat als een slachtoffer weer levend opdook? Of als iemand zich voordeed als slachtoffer?

Politieke gevolgen van de ramp met het Witte Schip

Hoewel Hendrik I talloze buitenechtelijke kinderen had, was Willem Adelin zijn enige wettige mannelijke erfgenaam. Zijn vermoedelijke dood vormde daarom een politiek probleem van de hoogste orde. Koning Hendrik, die toen in de vijftig was, hertrouwde kort na de scheepsramp, aangezien Willems moeder was overleden. Maar hij kreeg geen nieuwe erfgenaam, en daarom wees hij zijn dochter Mathilde aan als zijn opvolger.

Leestip: Deze scheepswrakken bevatten de grootste schatten ooit gevonden

Het was echter een patriarchale samenleving en dus wierp een man zich op die dacht dat hij het beter kon: Stefanus van Blois, een neef van Mathilde. Ironisch genoeg was hij aanvankelijk van plan om aan boord van het Witte Schip te gaan. Van Blois bleef achter, gered door het meest opportune geval van diarree uit de geschiedenis.

Van schipbreuk naar burgeroorlog

Toen Hendrik I in 1135 stierf, stak Stefanus snel het Kanaal over. Hij liet zichzelf kronen voordat de hoogzwangere Mathilde in Engeland aankwam, zegt Thomas.

Wat volgde waren jaren van politieke onrust en een gewelddadige burgeroorlog, bekend als De Anarchie. ‘Het waren veel lokale oorlogen, met invallen, brandstichtingen en plunderingen,’ zegt Thomas. De onrust eindigde pas toen Stefanus in 1153 ermee instemde om Matilda’s zoon Henry als zijn eigen erfgenaam te accepteren. Henry II volgde Stephen op in 1154.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Ordericus Vitalis schreef zijn verslag ergens midden in deze onrustige periode. Paul wijst erop dat hij een treffende parallel trekt tussen de triomfantelijke oversteek van het Kanaal door Willem de Veroveraar en de rampzalige ondergang van het Witte Schip.

‘Dit hele koninkrijk is ontstaan door één geslaagde reis en werd bijna volledig tenietgedaan door een andere, mislukte reis,’ zegt Paul.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!