Verscholen in de bossen van de Amerikaanse staat Maine leven nog drie Shakers. Het is slechts een fractie van de ongeveer zesduizend Shakers die ooit in Noord-Amerika hun eenvoudige levensstijl uitoefenden. Zij werkten, zongen, leefden celibatair en dansten tot ze in extase raakten. De grondlegger van de sekte was Ann Lee (1736-1784), een vrouw die het in haar thuisland Engeland regelmatig met de autoriteiten aan de stok kreeg. Wie was deze vrouw?
Ongeletterd en arm
Het Engeland waarin Ann Lee opgroeit wordt gekenmerkt door grote sociale tegenstellingen. Mannen van stand hebben het voor het zeggen, terwijl aan vrouwen enkel het baren van kinderen en het huishouden zijn voorbehouden.
Ook de verschillen tussen arm en rijk zijn groot. Waar welgestelde jongemannen op hun Grand Tour door Europa gaan, leeft Ann Lee in armoede in Manchester. Haar ouders hebben geen geld om haar naar school te sturen en ze blijft de rest van haar leven analfabeet.
Haar ideeën over de samenleving zijn radicaal voor de tijd waarin ze leeft. Zo is ze voor seksegelijkheid en een overtuigd pacifist. In 1758, Ann Lee is dan 22, vindt ze gelijkgestemden in Jane en James Wardley, een echtpaar dat hun huis openstelt voor religieuze bijeenkomsten. Wat ze daar meemaakt, verandert haar leven voorgoed.
Schudden en dansen
In het huis van Jane en James Wardley wordt er geschud en gedanst, wat volgens hen een teken is dat je zonden je lichaam verlaten. Daarnaast zijn ze ervan overtuigd dat de wederkomst van Jezus in aantocht is, en dat hij ditmaal zal terugkeren als een vrouw. De groep ziet dat allerminst als blasfemie. God vertegenwoordigt volgens hen beide geslachten – man en vrouw.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Het spreekt Ann Lee, die al sinds haar vroege jeugd interesse heeft in mystiek en gendergelijkheid, allemaal ontzettend aan. Ze krijgt al snel een belangrijke plek binnen de groep.
Kerkdiensten verstoren
In de jaren bij de Wardleys maakt Ann Lee heel wat mee. Ze trouwt onder druk van haar vader, krijgt vier kinderen die al jong overlijden en belandt meermaals in de gevangenis omdat ze opzettelijk diensten van de Anglicaanse Kerk verstoort, die volgens haar een valse leer verspreidt.
In de gevangenis krijgt ze meerdere visioenen. Zo raakt ze ervan overtuigd dat seks de wortel van al het kwaad is en dat je alleen dichter tot God kunt komen via een celibatair leven en door regelmatig te biechten. Ook ziet ze zichzelf als de personificatie van Christus.
Haar groepsleden benoemen haar in 1770 tot ‘Moeder’ en samen met een handvol volgelingen trekt ze in 1774 naar Noord-Amerika. Daar sticht ze een boerderij in de van oorsprong Nederlandse nederzetting Watervliet.
Mannen en vrouwen leven gescheiden
Iedereen die zich aansluit bij de Shakers – zo genoemd vanwege hun gedans tijdens de bijeenkomsten – moet de strikte celibataire wetten van Ann Lee naleven. De sekte kan dan ook alleen groeien door andere mensen te bekeren – kinderen worden er immers niet geboren.
Het leven in de commune is eenvoudig. Mannen en vrouwen eten, leven, werken, en slapen gescheiden. Al het bezit is gemeenschappelijk en ongelijkheid tussen de seksen bestaat niet. Tijdens diensten wordt er – tevens gescheiden van elkaar – net zolang gedanst totdat de leden vermoeid raken (zie ook de afbeelding hierboven).
Ann Lee belandt weer in de gevangenis
Hoewel de Shakers zich hoofdzakelijk met zichzelf bemoeien, bekijkt de buitenwereld hen met argusogen. De Amerikaanse Revolutie staat op het punt van uitbreken, en hun pacifistische houding maakt hen verdacht van verraad.
Ann Lee wordt zelfs gearresteerd op verdenking van spionage voor de Britse kroon en belandt wederom meerdere maanden in de gevangenis.
Na haar vrijlating gaat ze vier jaar lang op een evangelisatiemissie en weet hier en daar kleine gemeenschappen te stichten. Toch krijgt ze vooral met agressie te maken. In de staat Massachusetts wordt ze gewelddadig aangevallen en trekt een boze menigte de kleding van haar lijf.
Ann Lee sterft
In 1784, een jaar nadat zij terug is van haar missiewerk, sterft Ann Lee in Watervliet. Over de doodsoorzaak wordt gespeculeerd, maar aangenomen wordt dat haar harde werk en de regelmatige aanvallen haar te veel waren geworden.
Omdat Ann Lee analfabeet was, heeft ze nooit geschreven werk achtergelaten. Alles wat we over haar weten, komt van haar (oud-)volgelingen. Het is daardoor moeilijk om een waarheidsgetrouw beeld van haar te krijgen. Je kunt haar zien als een vroege feminist die streed voor gelijkheid en een eenvoudig leven, maar ook als een sekteleider die haar volgelingen dwong te leven volgens haar regels.
Opvallend genoeg kreeg de Shaker-beweging pas echt vleugels na haar overlijden. De absolute piek ligt in 1840, toen er zo’n zesduizend praktiserende leden waren. De foto bovenaan is genomen in New Lebanon, een Shaker-gemeenschap in de staat New York. Daar woonde in 1843 een groep van 240 mannen en vrouwen.
Na de Tweede Wereldoorlog namen de aantallen Shakers sterk af. Tegenwoordig leven er nog drie Shakers in de Verenigde Staten, die zoveel mogelijk leven volgens de principes die Ann Lee ooit voor ogen had.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
