Nederland is bekend om stroopwafels, klompen en molens. Toch hebben Nederlandse uitvinders ook een belangrijke bijdrage geleverd aan technologie die we dagelijks gebruiken. De airfryer staat in keukens over de hele wereld, Python wordt gebruikt voor kunstmatige intelligentie en de flitspaal heeft talloze automobilisten op de bon geslingerd. Deze acht uitvindingen hebben een Nederlandse voorgeschiedenis.
1. Schaken tussen de boksrondes
Bij schaakboksen wisselen deelnemers schaakpartijen af met boksrondes. Een wedstrijd bestaat uit zes schaak- en vijf boksrondes. De strijd eindigt met schaakmat, een knock-out, een jurybesluit of wanneer een speler zijn beschikbare schaaktijd overschrijdt.
De Nederlandse kunstenaar Iepe Rubingh maakte de sport in 2003 werkelijkheid. Hij organiseerde in Amsterdam het eerste wereldkampioenschap en won dat zelf. Rubingh baseerde zijn idee op het Franse stripboek Froid Équateur uit 1992, waarin schaakboksen voorkomt.
2. De airfryer komt uit Nederland
De eerste apparaten die voedsel met hete lucht bereidden, waren bedoeld voor professionele keukens. De Nederlandse uitvinder Frits van der Weij ontwikkelde later zelf een heteluchtfriteuse, onder meer met hout en aluminium.
Philips raakte bij het project betrokken en bracht in 2010 de eerste airfryer voor consumenten op de markt. Het apparaat gebruikt een krachtige stroom hete lucht, waardoor voor veel gerechten minder olie nodig is dan bij traditioneel frituren.
3. Maus Gatsonides en de flitspaal
De Nederlandse autocoureur en uitvinder Maus Gatsonides ontwikkelde aanvankelijk een apparaat om de snelheid en rondetijden van zijn racewagens te meten. In 1958 richtte hij het bedrijf Gatsometer op.
De apparaten werden eerst gebruikt voor autosport en verkeersmetingen. Later werden ze ook ingezet om snelheidsovertredingen vast te leggen. De naam Gatso is afgeleid van Gatsonides’ achternaam. In Groot-Brittannië betekent ‘getting gatsoed’ nog altijd: geflitst worden.
4. De eerste kweekvleesburger kostte een kwart miljoen euro
Kweekvlees wordt gemaakt uit dierlijke cellen die in een laboratorium worden vermenigvuldigd. De Nederlandse arts en onderzoeker Willem van Eelen geldt als een belangrijke pionier. In 1999 vroeg hij patent aan op een methode om vlees uit dierlijke celculturen te produceren.
Op 5 augustus 2013 presenteerde hoogleraar Mark Post van de Universiteit Maastricht in Londen de eerste hamburger waarvan het rundvlees volledig uit gekweekte spiercellen bestond. De burger kostte ongeveer 250.000 euro.
Maak een gratis account aan voor meer gepersonaliseerde content.Bedrijven proberen kweekvlees inmiddels goedkoper en op grotere schaal te produceren. In Singapore en de Verenigde Staten zijn enkele producten goedgekeurd. In de Europese Unie moeten producenten nog een procedure voor nieuwe voedingsmiddelen doorlopen.
5. Guido van Rossum ontwikkelt Python
Guido van Rossum ontwikkelde Python in 1991 bij het Centrum Wiskunde en Informatica in Amsterdam. De Nederlander had wiskunde en computerwetenschappen gestudeerd aan de Universiteit van Amsterdam.
Python is gratis te gebruiken en wordt verspreid als open-sourcesoftware. De taal wordt ingezet voor websites, data-analyse, wetenschappelijk onderzoek en kunstmatige intelligentie. Van Rossum had tot 2018 als ‘Benevolent Dictator for Life’ het laatste woord over belangrijke veranderingen. Daarna nam een gekozen stuurgroep die taak over.
6. Nederlandse brillenmakers bouwen microscopen
Rond 1590 bouwden de Middelburgse brillenmakers Hans en Zacharias Janssen volgens latere beschrijvingen mogelijk een van de eerste samengestelde microscopen. Omdat het oorspronkelijke instrument niet bewaard is gebleven, staat niet vast wie het precies maakte.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Antoni van Leeuwenhoek, te zien op de afbeelding bovenaan, ontwikkelde later uitzonderlijk krachtige microscopen met zelfgeslepen lenzen. Rond 1674 kon een van zijn instrumenten ongeveer 270 keer vergroten. Daarmee bestudeerde hij eencellige organismen. Enkele jaren later beschreef hij ook bacteriën.
Ook de telescoop kreeg in Nederland een vroege vorm. In 1608 vroeg de in Middelburg werkzame brillenmaker Hans Lipperhey octrooi aan voor een instrument waarmee mensen verre objecten konden bekijken. Omdat ook anderen een soortgelijk apparaat claimden, kreeg hij het octrooi niet.
7. Philips ontwikkelt de cd
Philips ontwikkelde de cd in de jaren zeventig. Onderzoekers in Eindhoven werkten aanvankelijk aan een optische plaat voor beeld, maar onderzochten al snel of dezelfde techniek voor muziek kon worden gebruikt.
In 1979 presenteerde Philips in Eindhoven een eerste prototype. Muziek werd opgeslagen als digitale informatie en met een laser uitgelezen. Voor de verdere ontwikkeling werkte Philips samen met Sony. Sony bracht in 1982 de eerste cd-speler voor consumenten op de markt; een jaar later volgde de introductie in Europa.
De cd veranderde de manier waarop mensen naar muziek luisterden en vormde later ook de basis voor cd-roms, dvd’s en blu-rays.
8. Willem Kolff bouwt een kunstnier
In 1939 zag de Nederlandse arts Willem Kolff een jonge patiënt overlijden aan nierfalen. Hij besloot een machine te bouwen die tijdelijk de taak van de nieren kon overnemen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij in het ziekenhuis in Kampen aan zijn ontwerp. Hij gebruikte onder meer een houten trommel, aluminium buizen, een waterpomp en worstenvellen. In 1945 wist zijn kunstnier het leven te redden van een vrouw met acuut nierfalen.
Kolff verhuisde later naar de Verenigde Staten en werkte daar verder aan kunstorganen, waaronder het kunsthart. Zijn kunstnier vormde de basis voor dialysebehandelingen waar wereldwijd miljoenen mensen baat bij hebben.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
